IV SA/Wr 457/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków Sędziowie: Asesor WSA Ewa Kamieniecka – sprawozdawca Asesor WSA Alojzy Wyszkowski Protokolant: Małgorzata Rutkiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 marca 2006 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. W dniu [...]r. E. S. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w P. Z. o przyznanie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności, środków higieny osobistej i artykułów pierwszej potrzeby, podając że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, prowadzi samotnie gospodarstwo domowe i nie ma możliwości otrzymania zatrudnienia. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia [...]r. nr [...]Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w P. Z. na podstawie art. 1 ust. 1, art. 32 i art. 43 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm. ) odmówił przyznania E. S. zasiłku celowego. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że E. S. zamieszkuje wspólnie z matką, która jest głównym najemcą i ponosi wszelkie koszty związane z utrzymaniem mieszkania. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej osoby i rodziny powinny przezwyciężać swoje trudne sytuacje życiowe wykorzystując własne środki, uprawnienia i możliwości. Oznacza to, że najpierw powinny być wykorzystane uprawnienia przysługujące tym osobom i rodzinom na mocy innych przepisów. Przede wszystkim osoby lub rodziny są zobowiązane do zaspokajania swoich potrzeb i najbliższej rodziny własnym majątkiem i pracą. Ten obowiązek wzajemnego wspierania się przez członków rodziny to obowiązek alimentacyjny, czyli prawna powinność dostarczania sobie nawzajem ( w razie potrzeby ) środków utrzymania. Obowiązek ten obciąża wzajemnie m. in. krewnych w linii prostej ( rodziców, dzieci ) oraz małżonków. Wynika to z art. 87 i 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a prawo do alimentów jest niezbywalne i nie można się go zrzec. Matka wnioskodawcy ma stały dochód, gdyż otrzymuje z ZUS emeryturę w kwocie [...]zł. Żona wnioskodawcy, z którą wnioskodawca nie ma rozwodu ani orzeczonej separacji, ma stała pracę w Zespole Uzdrowisk K.. Zgodnie z kodeksem rodzinnym i opiekuńczym to właśnie na nich ciąży obowiązek alimentacyjny, czyli obowiązek dostarczania wnioskodawcy niezbędnych środków utrzymania. Ponadto matka wnioskodawcy jako główny najemca lokalu ma uprawnienia i może korzystać z pomocy w formie dodatku mieszkaniowego. W odwołaniu od decyzji wnioskodawca zarzucił naruszenie ustawy o pomocy społecznej, Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 2 ust. 2, art. 7 i art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm. ) decyzją z dnia [...]r. nr [...]uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że organ pierwszej instancji naruszył art. 77 § 1 k.p.a poprzez zaniechanie prowadzenia postępowania wyjaśniającego w sprawie oraz orzekł na podstawie ustawy o pomocy społecznej, która przestała obowiązywać z dniem 1 maja 2004 r. Organ pierwszej instancji dokonał też błędnej interpretacji przepisów art. 87 i art. 128 k.r. i o., ponieważ przepisy te nie mogą stanowić materialnoprawnej podstawy do ewentualnego zobowiązania osób najbliższych do łożenia na utrzymanie wnioskodawcy. W przypadku obowiązku alimentacyjnego rodziców w stosunku do dzieci, podstawą obciążenia tym obowiązkiem jest art. 133 k.r. i o. i brak było podstaw do przyjęcia, aby E. S. mógł skutecznie dochodzić zobowiązania matki do dostarczania mu środków utrzymania. Podstawą do wystąpienia z takim roszczeniem w stosunku do małżonka jest art. 27 k.r. i o. Jednakże to na E. S. spoczywa obowiązek alimentacji na rzecz rodziny, a nie odwrotnie. Nie poczyniono też ustaleń co do sytuacji rodzinnej strony ( żony, dzieci, ich sytuacji majątkowej ). Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że E. S. nie wykorzystuje przysługujących mu uprawnień dla poprawy swojej sytuacji materialnej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o uznanie prawa do zasiłku celowego na podstawie ustawy o pomocy społecznej, Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych. Skarżący zarzucił, że Kierownik OPS w P. Z. nie przyjmuje do wiadomości oceny prawnej SKO wyrażonej w zaskarżonej decyzji. W odrębnym postępowaniu w sprawie zasiłku celowego, Kierownik OPS nadal zajmuje stanowisko przyjęte w uchylonej decyzji z dnia [...]r. Kierownik wymaga od matki zapewnienia utrzymania synowi, wiedząc że matka jest inwalidką pierwszej grupy, co jest z jego strony nieetyczne. Kierownik OPS dalej podtrzymuje swoje zdania, a takie postępowanie wskazuje, że oczekuje wyroku sądowego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne powołane są więc do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Uchylenie aktu administracyjnego następuje w przypadku stwierdzenia wystąpienia istotnych wad postępowania lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ). Sądy administracyjne nie są natomiast powołane do przyznawania bądź odmowy przyznawania jakichkolwiek świadczeń osobom wnoszącym skargi, w tym świadczeń z pomocy społecznej. W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do przyznania skarżącemu zasiłku celowego. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. wydana na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, uchylająca w całości decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w P. Z. odmawiającą przyznania skarżącemu zasiłku celowego i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że skarga na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie jest zasadna. Podstawę prawną do wydania decyzji kasacyjnej przez organ odwoławczy stanowi art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. ) Stosownie do art. 138 § 2 K. p. a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę organ ten może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia, gdy organ I instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego albo wprawdzie postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone, ale w rażący sposób naruszono w nim przepisy procesowe. W takich przypadkach organ odwoławczy, aby dokonać oceny prawidłowości ustalenia stanu faktycznego, musiałby przeprowadzić postępowanie wyjaśniające albo w całości albo w znacznej części, a to nie mieści się w jego kompetencji. Decyzja kasacyjna powodująca przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji nie może być podjęta w sytuacjach innych niż te, które zostały określone w art. 138 § 2. Żadne inne wady postępowania ani wady decyzji podjętej w I instancji nie dają organowi odwoławczemu podstaw do wydania decyzji kasacyjnej tego typu ( Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, B. Adamiak, J. Borkowski, 7. wydanie, str. 606 – 607 ). Natomiast zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64, poz. 593 ) w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności m. in. z powodu ubóstwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby ( art. 7 cyt. ustawy ). Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje: 1 ) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", 2 ) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 316 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", 3 ) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej ( art. 8 ust. 1 cyt. ustawy ). W związku z powyższym organ odwoławczy zasadnie stwierdził, że organ pierwszej instancji nie wyjaśnił, czy skarżący spełnia powyższe przesłanki do przyznania zasiłku celowego. Należy bowiem mieć na uwadze, że jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej, wyrażona w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego. W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny oraz słuszny interes obywateli. Organ administracji publicznej jest również obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy ( art. 77 K.p.a. ). Ponadto zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Nie wyjaśnienie okoliczności niezbędnych w celu prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, stanowi naruszenie art. 7, 77 oraz 80 k.p.a. Ponadto organ odwoławczy zasadnie stwierdził, że odmowa przyznania świadczeń z pomocy społecznej nie może nastąpić z uwagi na przewidziany w przepisach ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ( Dz. U. Nr 9, poz. 59 ) obowiązek wzajemnego wspierania się pomiędzy małżonkami, rodzicami i dziećmi oraz osiąganie dochodów przez krewnych i małżonka osoby ubiegającej się o pomoc, jeżeli nie pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. W takiej sytuacji ustawa o pomocy społecznej przewiduje bowiem szczególne rozwiązania. Stosownie do art. 103 ust. 1 cyt. ustawy kierownik ośrodka pomocy społecznej i kierownik powiatowego centrum pomocy rodzinie może, w drodze umowy, ustalić z małżonkiem, zstępnymi lub wstępnymi wysokość świadczonej przez nich pomocy na rzecz osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia. W celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin, w tym, o których mowa w art. 103, przeprowadza się rodzinny wywiad środowiskowy ( art. 107 ust. 1 cyt. ustawy ). Kierownik ośrodka pomocy społecznej może wytaczać na rzecz obywateli powództwa o roszczenia alimentacyjne. W postępowaniu przed sądem stosuje się odpowiednio przepisy o udziale prokuratora w postępowaniu cywilnym ( art. 110 ust. 5 cyt. ustawy ). O ewentualnym przyznaniu alimentów postanawia sąd po przeprowadzeniu stosownego postępowania w sprawie. Reasumując Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył przepisów prawa. Z powyższych względów uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.