IV SA/Wr 458/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków Sędziowie: Asesor WSA Ewa Kamieniecka – sprawozdawca Asesor WSA Alojzy Wyszkowski Protokolant: Małgorzata Rutkiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 marca 2006 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. W dniu [...] r. E.S. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w P. Z. o przyznanie zasiłku celowego z przeznaczeniem na cele przewidziane w ustawie o pomocy społecznej oraz opłaty mieszkaniowe, podając że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, prowadzi samotnie gospodarstwo domowe i nie ma możliwości otrzymania zatrudnienia. Decyzją z dnia [...]r. nr [...]Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w P. Z. na podstawie art. 1 ust. 1, art. 32 i art. 43 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm. ) odmówił przyznania E. S. zasiłku celowego. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że E. S. zamieszkuje wspólnie z matką, która jest głównym najemcą i ponosi wszelkie koszty związane z utrzymaniem mieszkania. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej osoby i rodziny powinny przezwyciężać swoje trudne sytuacje życiowe wykorzystując własne środki, uprawnienia i możliwości. Oznacza to, że najpierw powinny być wykorzystane uprawnienia przysługujące tym osobom i rodzinom na mocy innych przepisów. Przede wszystkim osoby lub rodziny są zobowiązane do zaspokajania swoich potrzeb i najbliższej rodziny własnym majątkiem i pracą. Ten obowiązek wzajemnego wspierania się przez członków rodziny to obowiązek alimentacyjny, czyli prawna powinność dostarczania sobie nawzajem ( w razie potrzeby ) środków utrzymania. Obowiązek ten obciąża wzajemnie m. in. krewnych w linii prostej ( rodziców, dzieci ) oraz małżonków. Wynika to z art. 87 i 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a prawo do alimentów jest niezbywalne i nie można się go zrzec. Matka wnioskodawcy ma stały dochód, gdyż otrzymuje z ZUS emeryturę w kwocie [...]zł. Żona wnioskodawcy, z którą wnioskodawca nie ma rozwodu ani orzeczonej separacji, ma stała pracę w Zespole Uzdrowisk K.. Zgodnie z kodeksem rodzinnym i opiekuńczym to właśnie na nich ciąży obowiązek alimentacyjny, czyli obowiązek dostarczania wnioskodawcy niezbędnych środków utrzymania. W odwołaniu od decyzji wnioskodawca zarzucił naruszenie ustawy o pomocy społecznej, Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm. ) decyzją z dnia [...] r. nr [...]uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że organ pierwszej instancji naruszył art. 77 § 1 k.p.a poprzez zaniechanie prowadzenia postępowania wyjaśniającego w sprawie. Organ pierwszej instancji dokonał też błędnej interpretacji przepisów art. 87 i art. 128 k.r. i o., ponieważ przepisy te nie mogą stanowić materialnoprawnej podstawy do ewentualnego zobowiązania osób najbliższych do łożenia na utrzymanie wnioskodawcy. Nie poczyniono ustaleń co do sytuacji rodzinnej strony. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że E. S. nie wykorzystuje przysługujących mu uprawnień dla poprawy swojej sytuacji materialnej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o uznanie prawa do zasiłku celowego na podstawie ustawy o pomocy społecznej, Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych. Skarżący zarzucił, że Kierownik OPS w P. Z. nie przyjmuje do wiadomości oceny prawnej SKO wyrażonej w zaskarżonej decyzji. W odrębnym postępowaniu w sprawie zasiłku celowego, Kierownik OPS nadal zajmuje stanowisko przyjęte w uchylonej decyzji z dnia [...]r. Kierownik wymaga od matki zapewnienia utrzymania synowi, wiedząc że matka jest inwalidką pierwszej grupy, co jest z jego strony nieetyczne. Kierownik OPS dalej podtrzymuje swoje zdania, a takie postępowanie wskazuje, że oczekuje wyroku sądowego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne powołane są więc do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Uchylenie aktu administracyjnego następuje w przypadku stwierdzenia wystąpienia istotnych wad postępowania lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ). Sądy administracyjne nie są natomiast powołane do przyznawania bądź odmowy przyznawania jakichkolwiek świadczeń osobom wnoszącym skargi, w tym świadczeń z pomocy społecznej. W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do przyznania skarżącemu zasiłku celowego. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. wydana na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, uchylająca w całości decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w P. Z. odmawiającą przyznania skarżącemu zasiłku celowego i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że skarga na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie jest zasadna. Podstawę prawną do wydania decyzji kasacyjnej przez organ odwoławczy stanowi art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. ) Stosownie do art. 138 § 2 K. p. a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę organ ten może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia, gdy organ I instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego albo wprawdzie postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone, ale w rażący sposób naruszono w nim przepisy procesowe. W takich przypadkach organ odwoławczy, aby dokonać oceny prawidłowości ustalenia stanu faktycznego, musiałby przeprowadzić postępowanie wyjaśniające albo w całości albo w znacznej części, a to nie mieści się w jego kompetencji. Decyzja kasacyjna powodująca przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji nie może być podjęta w sytuacjach innych niż te, które zostały określone w art. 138 § 2. Żadne inne wady postępowania ani wady decyzji podjętej w I instancji nie dają organowi odwoławczemu podstaw do wydania decyzji kasacyjnej tego typu ( Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, B. Adamiak, J. Borkowski, 7. wydanie, str. 606 – 607 ). Natomiast zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64, poz. 593 ) w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności m. in. z powodu ubóstwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby ( art. 7 cyt. ustawy ). Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje: 1 ) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", 2 ) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 316 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", 3 ) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej ( art. 8 ust. 1 cyt. ustawy ). W związku z powyższym organ odwoławczy zasadnie stwierdził, że organ pierwszej instancji nie wyjaśnił, czy skarżący spełnia powyższe przesłanki do przyznania zasiłku celowego. Należy bowiem mieć na uwadze, że jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej, wyrażona w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego. W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny oraz słuszny interes obywateli. Organ administracji publicznej jest również obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy ( art. 77 K.p.a. ). Ponadto zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Nie wyjaśnienie okoliczności niezbędnych w celu prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, stanowi naruszenie art. 7, 77 oraz 80 k.p.a. Ponadto organ odwoławczy zasadnie stwierdził, że odmowa przyznania świadczeń z pomocy społecznej nie może nastąpić z uwagi na przewidziany w przepisach ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ( Dz. U. Nr 9, poz. 59 ) obowiązek wzajemnego wspierania się pomiędzy małżonkami, rodzicami i dziećmi oraz osiąganie dochodów przez krewnych i małżonka osoby ubiegającej się o pomoc, jeżeli nie pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. W takiej sytuacji ustawa o pomocy społecznej przewiduje bowiem szczególne rozwiązania. Stosownie do art. 103 ust. 1 cyt. ustawy kierownik ośrodka pomocy społecznej i kierownik powiatowego centrum pomocy rodzinie może, w drodze umowy, ustalić z małżonkiem, zstępnymi lub wstępnymi wysokość świadczonej przez nich pomocy na rzecz osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia. W celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin, w tym, o których mowa w art. 103, przeprowadza się rodzinny wywiad środowiskowy ( art. 107 ust. 1 cyt. ustawy ). Kierownik ośrodka pomocy społecznej może wytaczać na rzecz obywateli powództwa o roszczenia alimentacyjne. W postępowaniu przed sądem stosuje się odpowiednio przepisy o udziale prokuratora w postępowaniu cywilnym ( art. 110 ust. 5 cyt. ustawy ). O ewentualnym przyznaniu alimentów postanawia sąd po przeprowadzeniu stosownego postępowania w sprawie. Reasumując Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył przepisów prawa. Z powyższych względów uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.