IV SA/Wr 459/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Henryk Ożóg Sędziowie: Sędzia NSA Jerzy Krupiński (spr) Asesor WSA Alojzy Wyszkowski Protokolant : Agnieszka Figura Po rozpoznaniu w dniu 13 września 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi E.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę Pismem z dnia [...]r. skarżący E. S. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. Z. m. in. o udzielenie mu pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego, wskazując, iż jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku i bez jakichkolwiek perspektyw znalezienia zatrudnienia. Decyzją z dnia [...]r., podjętą na podstawie art. 1 ust. 1, art. 31 ust. 1 i art. 43 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r., nr 64, poz. 414 ze zm.) odmówiono mu przyznania zasiłku okresowego ze względu na niewykazanie rzeczywistych dochodów w rodzinie i ze względu na niewykorzystanie możliwości przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej we własnym zakresie. Wskazano, że strona zamieszkuje wraz z matką, która otrzymuje emeryturę w wysokości [...]zł miesięcznie, natomiast jego żona pracuje w Zespole Uzdrowisk K. i od tych osób powinna domagać się alimentacji. W odwołaniu skarżący powołał się na konstytucyjne prawo do wolności osobistej i wynikający z niego zakaz zmuszania do postępowania wbrew woli obywatela. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] r., nr [...], opierając się na przepisie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 2 ust. 1, art. 7 i art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593), uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu wskazano, iż organ I instancji błędnie oparł rozstrzygnięcie na przepisach nieobowiązującej w dacie podejmowania decyzji ustawy z dnia 19 listopada 1990 r. o pomocy społecznej, zamiast na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. Nie przeprowadzono przy tym jakiegokolwiek postępowania dowodowego, a wywód co do obowiązku alimentacyjnego matki i żony względem E. S. narusza obowiązujący porządek prawny, gdyż w świetle art. 27 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego to na nim ciąży obowiązek alimentacji swojej rodziny. W skardze na powyższą decyzję E. S. zarzucił naruszenie ustawy o pomocy społecznej i przepisów Konstytucji RP, Europejskiej Karty Społecznej, Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, dyrektyw UE i orzecznictwa ETS. Podkreślił, iż Kierownik OPS w P. Z. podchodzi do jego żądań stereotypowo i w związku z tym, że wyraził on w poprzednich decyzjach swoje negatywne stanowisko, przekazywanie mu sprawy do ponownego rozpoznania mija się z celem. Organ wnosił o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo – administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. nr 153, poz. 1270). Takich okoliczności w rozpatrywanej sprawie nie sposób jednak się dopatrzyć, gdyż zaskarżona decyzja w żadnym stopniu nie narusza przepisów prawa. Zakres rozpoznania niniejszej sprawy determinuje w pierwszym rzędzie okoliczność, że zaskarżona decyzja została podjęta na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, a zatem ma ona charakter prawny decyzji kasacyjnej. Dokonując oceny legalności (zgodności z prawem) decyzji kasacyjnej, sąd administracyjny bada, czy istotnie spełnione zostały przesłanki z art. 138 KPA. W ramach tej oceny, najkrócej rzecz ujmując, należy odpowiedzieć, czy organ odwoławczy, uwzględniając zebrany w sprawie materiał dowodowy miał podstawy do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, czy też zachodzi konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego w takim zakresie, iż uzasadnia to przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia albo czy w postępowaniu przed organem I instancji doszło do takich uchybień natury proceduralnej, że można określić je przymiotem rażących. Na skutek tych uchybień organ odwoławczy, aby dokonać prawidłowości ustalenia stanu faktycznego, musiałby przeprowadzić postępowanie wyjaśniające albo w całości, albo w znacznej części. (zob. B. Adamiak, J. Borkowski – Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz., wyd. C. H. Beck, W-wa, 2000 str.540). Z przepisu art. 75 § 1 KPA wynika, że w toku postępowania organy administracyjne obowiązane są podejmować wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Chodzi tu przede wszystkim o zebranie w sposób właściwy materiału dowodowego w sprawie. Przez materiał dowodowy należy rozumieć ogół dowodów, których zebranie jest konieczne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Rozpoznawana sprawa dotyczy zgłoszonej przez skarżącego chęci skorzystania z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego na pilne potrzeby życiowe. Organ odwoławczy rozpatrując odwołanie skarżącego trafnie zauważył, że Kierownik OPS w P. Z. w zakresie złożonego wniosku skoncentrował się głównie na tym, że skarżący ma hipotetyczne możliwości uzyskania pomocy ze strony swoich najbliższych członków rodziny (matki, żony). W sytuacji, gdy pogląd taki nie mieścił się w obowiązującym systemie prawa rodzinnego, gdyż obowiązek alimentacji zgodnie z przepisami Działu III Tytułu II Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego może obciążać krewnych i małżonków tylko w określonych okolicznościach, natomiast obowiązek alimentacyjny małżonka wchodzi w rachubę w razie rozwodu, unieważnienia małżeństwa lub separacji, wywody organu I instancji nie dotykały istoty rzeczy. Z kolei przepis art. 133 § 1 KRiO statuuje obowiązek alimentacyjny rodziców względem dzieci niemogących się samodzielnie utrzymać. Organ I instancji nie wyjaśnił czy istotnie zachodzą przesłanki do ewentualnej alimentacji ze strony skarżącego, a w szczególności czy obowiązek taki został w prawem przewidzianej formie orzeczony. Z uzasadnienia decyzji nie wynika, czy skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją żoną i matką, jaki jest jego stan rodzinny i czy to właśnie na nim nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem dzieci lub innych osób. Ustalenie w sposób jednoznaczny z ilu osób składa się gospodarstwo domowe skarżącego jest o tyle istotne, że umożliwi wyjaśnienie, czy spełnia on kryterium dochodowe przewidziane ustawą o pomocy społecznej z 2004 r. Brak właściwego uzasadnienia przyczyn odmowy przyznania dochodzonego świadczenia (zasiłku okresowego), o którym mowa w art. 38 ustawy o pomocy społecznej, skutkujące odmową przyznana pomocy społecznej w takiej formie, spowodować musiało wydanie decyzji kasacyjnej. Organ I instancji nie wziął przy tym tego ostatniego przepisu w ogóle pod uwagę, pomimo tego, iż zgodnie z art. 150 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593 ze zm.) do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy (tj. w dniu 1 maja 2004 r.) stosuje się przepisy ustawy nowej. W takim wypadku, niezależnie od uchylenia z dniem 1 stycznia 2004 r. zasady wynikającej z art. 138 § 3 KPA, zachodzi w sprawie wyjątkowa sytuacja, gdy sprawa należy do właściwości organów jednostek samorządu terytorialnego, a przepisy prawa pozostawiają sposób jej rozstrzygnięcia uznaniu organu samorządowego. W takich przypadkach organ odwoławczy, uwzględniając odwołanie, z reguły zmuszony będzie do przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, jeśli braki dotyczą nie tylko materiału dowodowego obrazującego sytuację dochodową i rodzinną strony ale i możliwości zaspokajania potrzeb bytowych osób ubiegających się o pomoc społeczną w realiach finansowych konkretnego, właściwego miejscowo ośrodka pomocy społecznej. Zasiłki okresowe, o których mowa w art. 38 ustawy, przyznawane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, a zatem jakiekolwiek istotne uchybienia proceduralne, które miały wpływ na treść rozstrzygnięcia, powodują konieczność uchylenia decyzji i przekazania sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Jednoznaczne ustalenie błędu organu I instancji w zakresie ustalenia nie spełnienia przez skarżącego przesłanek do objęcia go pomocą społeczną przemawia za uchyleniem jego decyzji. Zakres kognicji Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wyklucza możliwość samodzielnego rozpoznania wniosku o przyznanie zasiłku celowego przez ten Sąd, który nie jest swego rodzaju trzecią instancją administracyjną. W związku z tym zawarte w skardze wnioski skarżącego, zmierzające do przyznania na jego rzecz zasiłku celowego w postępowaniu sądowo – administracyjnym, nie mogły okazać się skuteczne i wywrzeć pożądanego skutku. Z kolei zarzut strony o negatywnym nastawieniu organu I instancji do jego osoby może być wykazywany w postępowaniu odwoławczym, po wydaniu kolejnej decyzji przez ten organ, ale nie może stanowić podstawy do pominięcia uregulowanej przepisami KPA procedury dwuinstancyjnego rozpatrywania wniosków oraz do nie uwzględniania wynikającej z ustawy o pomocy społecznej właściwości rzeczowej organów. Podniesione w skardze zarzuty naruszenia przez organ II instancji przepisów ustawy o pomocy społecznej, konstytucji RP i innych przepisów nie zostały niczym uzasadnione i wobec tego pozbawione są znaczenia prawnego, nie wymagając szczegółowego ustosunkowania się do nich. Uwzględniając powyższe, należy uznać, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, dlatego na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak na wstępie.