IV SA/Wr 463/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędziowie: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel (sprawozdawca), Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Protokolant: starszy asystent sędziego Aleksandra Wysocka, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 15 listopada 2018 r. sprawy ze skargi M. N. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. przyznaje adwokatowi K. R. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 zł (słownie dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) w tym 23% podatku VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym oraz zwrot poniesionych wydatków w kwocie 130.39 zł (słownie sto trzydzieści złotych trzydzieści dziewięć groszy). Przedmiotem skargi jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. (dalej jako Kolegium lub organ odwoławczy) z dnia [...] maja 2018 r., nr [...], którym stwierdzono niedopuszczalność odwołania wniesionego przez M. N. (dalej jako strona lub skarżąca) od wydanej z upoważnienia Wójta Gminy W. o przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. (dalej jako Kierownik GOPS lub organ I instancji) decyzji z dnia [...] marca 2018 r., nr [...], uchylającej decyzję z dnia [...] stycznia 2018 r., nr [...], przyznającą prawo do zasiłku rodzinnego na dziecko – Z. U. (dalej jako dziecko) na okres od 1 marca 2018 r. do 31 października 2018 r. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru opisanej powyżej decyzji organu I instancji z dnia [...] marca 2018 r. wynika, że została ona odebrana przez ojca skarżącej – A. N. w dniu 4 kwietnia 2018 r. W dniu 18 kwietnia 2018 r. (prezentata GOPS w W.) skarżąca złożyła w siedzibie organu I instancji odwołanie od decyzji, w którym wskazała, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z ojcem dziecka, który - poza kwotą [...] zł wpłaconą na konto skarżącej w br. - nie partycypuje w kosztach utrzymania dziecka. Skarżąca poinformowała również, że z uwagi na naukę w szkole zawodowej i odbywanie praktyk zawodowych, zamieszkuje wraz z dzieckiem u swoich rodziców (w treści odwołania wskazano adres zamieszkania - ten sam, na który doręczono decyzję organu I instancji z dnia [...] marca 2018 r.) Kolegium postanowieniem z dnia [...] maja 2018 r., powołując się na art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm., dalej k.p.a.) stwierdziło niedopuszczalność odwołania. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał, że z uwagi na nieprawidłowe wypełnienie zwrotnego potwierdzenia odbioru decyzji organu I instancji, nie można uznać skuteczności jej doręczenia w trybie art. 43 k.p.a. Kolegium podkreśliło, że na potwierdzeniu odbioru decyzji nie zamieszczono informacji, iż A. N., który pod swoim podpisem "zrobił dopisek: ojciec", podjął się oddania pisma adresatce. Ponadto na podstawie formularza zwrotnego potwierdzenia odbioru nie można ustalić, gdzie doręczający pozostawił informację wskazującą osobę, w której zastępstwie doręczono decyzję. W związku z powyższym, w ocenie organu odwoławczego, decyzja organu I instancji nie weszła do obrotu prawnego, a wniesione przez skarżącą odwołanie - jako przedwczesne - jest niedopuszczalne. W skardze na powyższe postanowienie strona, wnosząc o jego uchylenie, zarzuciła Kolegium naruszenie przepisów obligujących organ do zebrania i oceny całokształtu materiału dowodowego w sprawie, tj. art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. Skarżąca podkreśliła, że stwierdzenie organu odwoławczego o nieskutecznym doręczeniu jej decyzji organu I instancji jest błędne, o czym świadczy fakt wniesienia przez skarżącą odwołania w niniejszej sprawie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. W piśmie z dnia 6 listopada 2018 r. wyznaczony w sprawie pełnomocnik z urzędu wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, a także zasądzenie na jego rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz zwrotu niezbędnych wydatków, tj. dojazdu z siedziby Kancelarii pełnomocnika do Sądu - zgodnie z załączonym do pisma spisem kosztów. Działający w imieniu strony pełnomocnik zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie: art. 43 k.p.a. przez błędne przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie doszło do prawidłowego doręczenia zastępczego decyzji organu I instancji; art. 134 k.p.a. przez błędne przyjęcie, że wniesione przez skarżącą odwołanie jest niedopuszczalne i przedwczesne, w sytuacji gdy decyzja organu I instancji została doręczona skarżącej w prawidłowy sposób poprzez doręczenie zastępcze, wobec czego brak było podstaw do wydania zaskarżonego postanowienia; art. 7, 8, 77 i 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego, w szczególności poprzez zaniechanie wyjaśnienia kwestii przekazania skarżącej kwestionowanej przesyłki przez ojca. W uzasadnieniu pisma pełnomocnik skarżącej zanegował stanowisko organu odwoławczego, zgodnie z którym doręczenie zastępcze decyzji organu I instancji było nieskuteczne, wobec czego decyzja ta nie weszła do obrotu prawnego i nie wywołała skutków prawnych. Podkreślił, że bez znaczenia dla skutecznego doręczenia zastępczego pozostaje okoliczność, że na zwrotnym potwierdzeniu odbioru decyzji nie zamieszczono informacji, iż ojciec skarżącej podjął się oddania pisma adresatce, gdyż przepisy o doręczeniu zastępczym nie przewidują takiego wymogu. Stwierdził, że w sprawie nie zostało obalone domniemanie skuteczności doręczenia zastępczego, w związku z czym złożone przez skarżącą w przepisanym terminie odwołanie powinno zostać rozpatrzone. W załączeniu do pisma pełnomocnik skarżącej przedłożył zestawienie poniesionych przez siebie niezbędnych wydatków, tj. koszty przejazdów z siedziby Kancelarii znajdującej się w O. do siedziby tutejszego Sądu w wysokości 130,39 zł wraz z wnioskiem o ich zwrot. Zgodnie z powyższym zestawieniem kwota poniesionych niezbędnych wydatków obejmuje: przejazd pełnomocnika do siedziby Sądu w dniu 16 października 2018 r. celem zapoznania się z aktami postępowania oraz wykonania kserokopii akt, a także przejazd w dniu 15 listopada 2018 r. celem stawiennictwa na rozprawie (łącznie [...] zł; na podstawie stawki za 1 km ustalonej w oparciu o § 2 pkt 1b Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 25 marca 2002 r. w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem kwestionowanego przez stronę rozstrzygnięcia (decyzji, postanowienia). W przypadku stwierdzenia odpowiednio którejś z wad przewidzianych w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako u.p.p.s.a.), Sąd uwzględniając skargę może rozstrzygnięcie uchylić, stwierdzić jego nieważność lub niezgodność z prawem. W ocenie Sądu, kontrolowane postanowienie organu odwoławczego z dnia [...] maja 2018 r., stwierdzające niedopuszczalność odwołania od decyzji organu I instancji z dnia [...] marca 2018 r., narusza przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Podstawę prawną zaskarżonego orzeczenia stanowił art. 134 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. W tym miejscu przypomnieć należy, że wyłącznym trybem weryfikacji nieostatecznej decyzji w ramach regulacji zawartych w k.p.a. jest postępowanie odwoławcze, które oparte jest w pełni na zasadzie skargowości. Może być ono uruchomione tylko w wyniku podjęcia przez uprawniony podmiot czynności procesowej - wniesienia odwołania, w terminie określonym w art. 129 § 2 k.p.a. Stosownie do art. 129 § 1 i § 2 k.p.a. odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, przy czym przy obliczaniu tego terminu nie uwzględnia się dnia, w którym doręczono decyzję (art. 57 § 1 k.p.a.). Wydanie decyzji przez organ i wysłanie jej na adres wskazany przez stronę, powinno zatem doprowadzić do jej doręczenia, przy czym doręczenie w swych skutkach oznacza rozpoczęcie biegu terminu do złożenia odwołania przewidzianego w art. 129 § 2 k.p.a. Uprawnienie strony do złożenia środka zaskarżenia pojawia się co do zasady z chwilą otrzymania przez nią rozstrzygnięcia (czy to w trybie art. 39 - 40 k.p.a., art. 42 k.p.a., czy też art. 43 k.p.a., bądź art. 44 k.p.a.) i kończy się po upływie wskazanego w przepisach postępowania terminu. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że skarżąca w dniu 18 kwietnia 2018 r. wniosła do organu I instancji odwołanie, nie kwestionując faktu, terminu, ani też sposobu doręczenia jej decyzji tego organu z dnia [...] marca 2018 r. Przedmiotem sporu jest natomiast sam fakt doręczenia powyższej korespondencji w trybie doręczenia zastępczego. Zdaniem organu odwoławczego, w okolicznościach niniejszej sprawy doszło do wadliwego doręczenia decyzji organu I instancji, w związku z czym nie mógł skutecznie rozpocząć biegu termin do wniesienia odwołania, a zatem wniesione przez skarżącą odwołanie - jako przedwczesne - uznać należy za niedopuszczalne. Instytucję tzw. doręczenia zastępczego reguluje art. 43 k.p.a., zgodnie z którym w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. Niewątpliwie przyznać należy rację organowi odwoławczemu, że z treści wskazanego przepisu wynika konieczność zadeklarowania przez osobę odbierającą przesyłkę w imieniu adresata, że przekaże ją adresatowi. Niemniej jednak nie można zgodzić się z organem, że fakt złożenia tego rodzaju oświadczenia przez osobę podejmującą się oddania pisma adresatowi przesyłki, musi być odnotowany na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki. Wskazać należy, że sam "formularz" zwrotnego potwierdzenia odbioru pisma (decyzji) nie zawiera rubryki, w której osoba doręczająca powinna zamieścić adnotację o zobowiązaniu się osoby odbierającej przesyłkę do jej przekazania adresatowi. Ponadto, podkreślenia wymaga, że organ odwoławczy pominął całkowicie niekwestionowaną w sprawie okoliczność dotarcia przesyłki do adresatki, czyli osiągnięcia celu doręczenia. Zdaniem Sądu, fakt ten ma istotne i zasadnicze znaczenie w przedmiotowej sprawie. W orzecznictwie przyjmuje się jednoznacznie, iż określony w art. 43 k.p.a. sposób zastępczego doręczenia pisma opiera się na domniemaniu, że osoba wskazana na potwierdzeniu odbioru pisma jako domownik adresata i która pokwitowała odbiór pisma, przyjęła je w celu oddania go adresatowi oraz że pismo to zostało mu doręczone (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 315/06, dostępny - podobnie jak pozostałe wyroki sądów przytoczone w treści uzasadnienia - na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Domniemanie to może zostać obalone, gdy adresat udowodni, że mimo zastosowania zastępczej formy doręczenia, pismo nie zostało mu doręczone z przyczyn od niego niezależnych. Celem bowiem doręczenia, jest dotarcie przesyłki do rąk adresata. Jeżeli adresat nie kwestionuje faktu doręczenia mu przesyłki w terminie doręczenia zastępczego i nie podnosi jakichkolwiek skutków związanych z wadliwością tego doręczenia, to uznać należy, że doręczenie zastępcze było skuteczne, skoro w jego wyniku przesyłka dotarła w terminie do rąk adresata. W takim przypadku skuteczność doręczenia powoduje, że jego cel, tj. dotarcie przesyłki do adresata w określonym terminie został osiągnięty (por. wyroki NSA: z dnia 5 listopada 2010 r., sygn. akt II GSK 948/09, czy z dnia 1 grudnia 2011 r. sygn. akt: II FSK 1423/10, II FSK 1464/10 i II FSK 1424/10). Jeżeli zatem, co miało miejsce w niniejszej sprawie w dniu 4 kwietnia 2018 r., przesyłka zawierająca decyzję organu I instancji z dnia [...] marca 2018 r. została odebrana przez ojca skarżącej (pełnoletniego domownika, który potwierdził jej odbiór własnoręcznym podpisem), a następnie została przez niego przekazana skarżącej, uznać należy, że doręczenie zastępcze było skuteczne, skoro w jego wyniku przesyłka dotarła w terminie do rąk adresatki. Wskazać ponadto trzeba, że skuteczność tego doręczenia nie była przez skarżącą kwestionowana w treści odwołania, natomiast z pisma tego wynika okoliczność zamieszkiwania przez skarżącą z ojcem w jednym gospodarstwie domowym. O przekazaniu stronie kwestionowanej przesyłki przez ojca świadczy ponadto fakt terminowego złożenia przez nią odwołania w organie pomocy w dniu 18 kwietnia 2018 r., tj. w czternastym dniu od dnia doręczenia zastępczego w trybie art. 43 k.p.a. Nie ma przy tym znaczenia dla skutecznego doręczenia zastępczego treść potwierdzenia odbioru decyzji (brak informacji, że ojciec skarżącej podjął się oddania pisma adresatce), doszło bowiem do przyjęcia decyzji przez domownika pod wskazanym przez skarżącą adresem i do jej oddania skarżącej. Reasumując, w rozpatrywanej sprawie organ odwoławczy naruszył przepisy postępowania - w tym art. 7, art. 8 i art. 43 k.p.a. - w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Kolegium błędnie bowiem ustaliło, że znajdujące się w aktach sprawy zwrotne poświadczenie odbioru decyzji organu I instancji nie jest wystarczającym potwierdzeniem doręczenia zastępczego w sposób określony w art. 43 k.p.a. i w konsekwencji stwierdził niedopuszczalność odwołania, pomimo spełnienia przez skarżącą warunków formalnych określonych w art. 129 k.p.a. W związku z powyższym, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a., Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 250 § 1 u.p.p.s.a. Za niezbędne wydatki poniesione przez wyznaczonego w sprawie pełnomocnika z urzędu Sąd uznał - zgodnie z przedłożonym zestawieniem wydatków z dnia 6 listopada 2018 r. - koszty dwukrotnych przejazdów pełnomocnika z siedziby Kancelarii znajdującej się w O. do siedziby tut. Sądu w wysokości 130,39 zł.