II GSK 948/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Cysek Sędzia NSA Magdalena Bosakirska (spr.) Sędzia del. WSA Ludmiła Jajkiewicz Protokolant Małgorzata Olejowska po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 11 sierpnia 2009 r. sygn. akt II SA/Łd 399/09 w sprawie ze skargi I. B. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Ł. do ponownego rozpoznania; 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 11 sierpnia 2009 r., sygn. akt II SA/Łd 399/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. uchylił postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2009 r., nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji o wstrzymaniu płatności dla gospodarstwa niskotowarowego. I Z uzasadnienia wyroku wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji przyjął następujące ustalenia. Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. wstrzymał I.B.płatności dla gospodarstwa niskotowarowego w roku 4 i 5. Decyzja ta wraz z pouczeniem o terminie i trybie wniesienia odwołania została doręczona w dniu 2 marca 2009 r. synowi I. B. – K. B. Odwołanie od powyższej decyzji I. B. złożył w dniu 17 marca 2009 r. do Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł., wnosząc o przywrócenie płatności dla gospodarstwa niskotowarowego. Postanowieniem z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. powołując się na art. 134 k.p.a. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Zdaniem organu, decyzja Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. została doręczona w dniu 2 marca 2009 r. w trybie art. 43 k.p.a. synowi odwołującego – K. B. W tej sytuacji termin do wniesienia odwołania upłynął bezskutecznie w dniu 16 marca 2009 r. Wniesienie odwołania w dniu 17 marca 2009 r. nastąpiło zatem po upływie terminu i obligowało Dyrektora do wydania postanowienia w oparciu o art. 134 k.p.a. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. złożył I.B. Wniósł o przywrócenie pomocy finansowej dla gospodarstw niskotowarowych i wyjaśnił, iż w dniu 16 marca 2009 r. jadąc samochodem do W. miał stłuczkę w D. Z uwagi na to, że załatwienie formalności trwało dość długo, nie zdążył złożyć odwołania w siedzibie organu I instancji. Wyrokiem z dnia 11 sierpnia 2009r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł., uchylił zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek z innych względów niż w niej podniesione. Stwierdzenie uchybienia terminu winno być poprzedzone dokładnym ustaleniem stanu faktycznego, co do tego czy strona przekroczyła termin, w przeciwnym razie postanowienie takie narusza art. 7 i 77 k.p.a. Kontrola zgodności z prawem postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania sprowadza się do badania trafności ustaleń leżących u podstaw tego rozstrzygnięcia, zatem ustaleń co do daty i sposobu doręczenia stronie decyzji organu I instancji oraz daty i sposobu złożenia odwołania. Ustalenia organu administracji, co do daty i sposobu złożenia odwołania nie budzą żadnych wątpliwości, znajdując potwierdzenie w aktach sprawy - skarżący złożył odwołanie w dniu 17 marca 2009 r. Jednak w ocenie Sądu pierwszej instancji, ustalenia organu co do daty i sposobu doręczenia stronie decyzji organu I instancji nie są prawidłowe, co wpłynęło na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, że decyzja organu I instancji została doręczona w dniu 2 marca 2009 r. w trybie art. 43 k.p.a. synowi odwołującego – K. B. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Doręczenie takie uznaje się za skuteczne, o ile zachowane zostają przesłanki wynikające z treści tego przepisu. Jedną z tych przesłanek jest doręczenie przesyłki dorosłemu domownikowi. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych sąd pierwszej instancji wskazał, że w systemie prawa nie budzi wątpliwości, kogo uznaje się za dorosłego. Pojęcie "dorosły", w rozumieniu art. 43 k.p.a., jest tożsame z pojęciem "pełnoletni", użytym w art. 10 § 1 k.c. w związku z art. 30 § 1 k.p.a. Z treści odwołania wynika, że w czasie doręczenia decyzji organu I instancji, skarżący sam sprawował opiekę nad 3 dzieci w wieku szkolnym m.in. K. B., uczęszczającym do gimnazjum. Według sądu pierwszej instancji, zdaje się być oczywistym, że uznanie za skuteczne doręczenia decyzji w dniu 2 marca 2009 r. do rąk K. B., nastąpiło z naruszeniem art. 43 k.p.a., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. II Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi we własnym zakresie poprzez oddalenie skargi I. B. oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych albo o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Organ zarzucił rażące naruszenie przepisów postępowania poprzez niewłaściwą wykładnię art. 43 k.p.a., w zw. z art. 145 §1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze dalej: p.p.s.a.) przez błędne przyjęcie, iż nie nastąpiło skuteczne doręczenie zastępcze do rąk dorosłego domownika adresata, co miało wywołać istotny wpływ na wynik sprawy. Kasator wskazał, że okoliczność uchybienia terminu jest w sprawie niesporna, bowiem skarżący sam przyznał, że nie zdążył złożyć odwołania na czas, z czego wynika, że wiedział kiedy mija termin do wniesienia odwołania. Według kasatora, w niniejszej sprawie wymagane przesłanki doręczenia zastępczego określone w art. 43 k.p.a. zostały spełnione. Skarżący przebywał w miejscu doręczenia, był jedynie czasowo nieobecny, a odbierający pismo przyjął je za pokwitowaniem zobowiązując się do oddania osobiście korespondencji adresatowi i obowiązek ten wykonał. W ocenie organu, trudno zgodzić się z panującym w orzecznictwie poglądem, iż pojęcie "dorosły" jest tożsame z określeniem "pełnoletni". Pojęcie "dorosły" w potocznym znaczeniu jest rozumiane jako samodzielny, odpowiedzialny i świadomy znaczenia słów i czynów, dojrzały, a niejako pełnoletni, czyli ten, kto ukończył lat 18. Zatem nie każdy, kto jest dorosły musi spełniać warunek pełnoletniości. Gdyby zamiarem Ustawodawcy było, aby doręczenia były dokonywane do rąk pełnoletniego domownika, zapewne takowego sformułowania użyłby w niniejszym przepisie. Trudno również wymagać, aby osoba doręczająca pisma za każdym razem legitymowała osoby niewzbudzające podejrzeń co do małoletniości, by sprawdzić, czy są pełnoletnie. Kasator wskazał, że nie można przyjąć, aby nastąpiły takie nieprawidłowości w doręczeniu zastępczym, które miałyby odnieść istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy – art.145 § 1 p.1 lit.c p.p.s.a. w sytuacji, gdy odbiorca pisma potwierdził ów odbiór i zobowiązał się do jego przekazania, a zobowiązanie to wypełnił, o czym świadczy zachowanie skarżącego, który wiedział o upływie terminu do wniesienia odwołania z dniem 16 marca 2009r. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przystępując do rozpoznania skargi kasacyjnej należy przypomnieć, że stosownie do art.183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny /dalej zwany NSA/ rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania sądowego. Oznacza to, że zakres rozpoznania sprawy przez NSA, poza nieważnością postępowania, która w sprawie niniejszej nie zachodzi, jest ograniczony do zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Granice skargi kasacyjnej wyznaczają podstawy kasacyjne. W ramach tych podstaw należy postawić zarzuty kasacyjne tj. przywołać konkretne przepisy prawa, które naruszył Sąd I instancji oraz określić sposób naruszenia tych przepisów. Rozpoznawana skarga została oparta na jednej ustawowej podstawie kasacyjnej tj. naruszeniu przepisów postępowania. W ramach tej podstawy sformułowany został konkretny zarzut i powołane przepisy prawa, które zdaniem kasatora zostały naruszone przy rozpoznawaniu sprawy przez Sąd I instancji. Skarga kasacyjna jest uzasadniona. Przyczyną uchylenia przez Sąd I instancji postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania, było zakwestionowanie prawidłowości poczynionych przez organ ustaleń, co do daty i sposobu doręczenia stronie decyzji kwestionowanej przez nią w odwołaniu. Zdaniem Sądu doręczenie tej decyzji małoletniemu synowi skarżącemu naruszało art.43 k.p.a., bowiem doręczenie zastępcze może być dokonane do rąk dorosłego domownika, zatem uznanie przez organ doręczenia do rąk małoletniego za skuteczne, stanowiło uchybienie procesowe, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie wskazać należy, że nie są uzasadnione zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące błędnego rozumienia pojęcia "dorosły" domownik. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w sprawie niniejszej podziela poglądy wyrażane przez Sąd I instancji i akceptowane wielokrotnie w orzecznictwie, że "dorosły" w rozumieniu art.43 kpa jest tożsame z pojęciem "pełnoletni" użytym w art.10 § 1 kc (por. np. postanowienie NSA z dnia 3 grudnia 1993r. SA/Po 1931/1993, ONSA 1995/2/53, wyrok NSA z dnia 17 maja 1999r. II SA 447/99 Lex 46791). Uznać zatem należy, że Sąd I instancji trafnie ocenił, iż uczeń gimnazjum, jako niepełnoletni, jest niedorosły. W okolicznościach sprawy niniejszej kwestia ta nie ma jednak zasadniczego znaczenia dla oceny zaskarżonego wyroku. Oceniając zasadność zarzutu kasacyjnego wskazać należy, że rzeczywiście warunkiem prawidłowej oceny, czy termin do wniesienia odwołania został dotrzymany jest porównanie daty doręczenia zaskarżonej decyzji oraz daty wniesienia odwołania. Początek 14 dniowego terminu do wniesienia odwołania wyznacza data doręczenia decyzji. Celem doręczenia jest dotarcie przesyłki do rąk adresata. Przepisy procesowe precyzyjnie regulujące sposób doręczenia mają zapewnić rzeczywiste dotarcie przesyłki do adresata i możliwość ustalenia daty otrzymania przesyłki. Mają także chronić adresata przed wszelkimi nieprawidłowościami i niekorzystnymi skutkami nieotrzymania przesyłki. Art.43 k.p.a. reguluje warunki doręczenia zastępczego w sytuacji nieobecności adresata w domu. Zgodnie z powołanym uregulowaniem doręczenie to może być dokonane m.in. do rąk dorosłego domownika, który podejmie się oddania pisma adresatowi. Uznać należy, że doręczenie pisma domownikowi, który nie jest dorosły, jest doręczeniem naruszającym wymogi określone w art.43 k.p.a. Wskazać jednak należy, że doręczenie zastępcze oparte jest na domniemaniu, że pismo dotarło do rąk adresata. Domniemanie to jest wzruszalne nawet wtedy, gdy doręczenie zastępcze było dokonane z uwzględnieniem wymogów art.43 k.p.a., ale adresat pisma wykaże, że pisma mu nie doręczono w terminie doręczenia zastępczego. Wykazanie wadliwości doręczenia zastępczego powoduje, że nie można domniemywać doręczenia przesyłki adresatowi. Jeżeli zatem adresat zaprzecza otrzymaniu przesyłki uznać należy, że nie doszło do jej doręczenia. Jeżeli jednak adresat faktu doręczenia mu przesyłki w terminie doręczenia zastępczego, nie kwestionuje i nie podnosi jakichkolwiek skutków związanych z wadliwością tego doręczenia, to uznać należy, że doręczenie zastępcze było skuteczne, skoro w jego wyniku przesyłka dotarła w terminie do rąk adresata. W takim przypadku skuteczność doręczenia powoduje, że jego cel tj. dotarcie przesyłki do adresata w określonym terminie, został osiągnięty. W sytuacji, kiedy doręczenie niezgodnie z wymogami art. 43 k.p.a., dokonane zostało do rąk niedorosłego domownika, ale domownik ten niezwłocznie przekazał pismo adresatowi, a sam adresat nie kwestionuje faktu terminowego doręczenia, uznać należy, że uchybienie procedurze doręczenia zastępczego nie miało wpływu na skuteczność doręczenia, a zatem nie miało wpływu na wynik sprawy. Pogląd powyższy prezentowany już był w orzecznictwie i doktrynie (por. postanowienie NSA z dnia 7 sierpnia 2009r. I OSK 995/09 oraz B.Dauter, B.Gruszczyński, A.Kabat, M.Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Zakamycze 2006, s.183). Niekwestionowana skuteczność doręczenia powoduje, że rozpoczynają swój bieg terminy płynące od daty tego doręczenia. W tym stanie rzeczy zasadny jest zarzut kasacyjny naruszenia przez Sąd art. 145 § 1 p.1. lit.c p.p.s.a. poprzez uznanie, że naruszenie art.43 k.p.a. stanowiło uchybienie procesowe mające wpływ na wynik sprawy. Stwierdzenie takie było przedwczesne, bowiem Sąd brał pod uwagę jedynie brak dorosłości odbiorcy pisma, nie rozważał natomiast skuteczności doręczenia. Mając na uwadze powyższe należało uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji, biorąc pod uwagę powyższe wywody, oceni ponownie, czy można przyjąć, że doręczenie w dniu 2 marca 2009r. nie było skuteczne, skoro skarżący nie podnosił okoliczności nieotrzymania przesyłki z decyzją w dacie doręczenia zastępczego do rąk niedorosłego domownika, zaś z treści skargi wynika, że wiedział, kiedy upływa 14 dniowy termin do wniesienia odwołania, a opóźnienie wynikało z innych przyczyn niż wadliwość doręczenia zastępczego. Sąd na podstawie całokształtu akt sprawy oceni, czy uchybienie procesowe polegające na doręczeniu zastępczym przesyłki z decyzją niedorosłemu domownikowi miało wpływ na wynik sprawy, tj. na uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzut kasacyjny za usprawiedliwiony i działając na podstawie art.185 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art.207 p.p.s.a. i odstąpił od obciążania nimi skarżącego.