IV SA/Wr 477/13

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od zażalenia i zwolnienie od ewentualnych, przyszłych kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 26 września 2013 r. odrzucono wniosek skarżącego Stowarzyszenia o przywrócenie terminu do złożenia na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. Pismem z dnia [...] Stowarzyszenie wniosło zażalenie od tego postanowienia. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 11 października 2013 r. wezwano Stowarzyszenie do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia w kwocie 100 zł. W odpowiedzi na to wezwanie Stowarzyszenie pismem z dnia [...] wniosło o zwolnienie od wpisu sądowego od zażalenia. Następnie zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 30 października 2013 r. wezwano Stowarzyszenie do złożenia powyższego wniosku o zwolnienie od wpisu sądowego od zażalenia na wymaganym urzędowym formularzu oraz do nadesłania dokumentów źródłowych potwierdzających sytuację materialną, tj. a) wyciągów z kont bankowych za ostatnie trzy miesiące, b) ostatniego rocznego sprawozdania z działalności finansowej Stowarzyszenia, bilansu, rachunku zysków i strat; rejestru wpływów i wydatków; c) deklaracji podatkowych za 2011 r. i 2012 r. ewentualnie za okres od stycznia do września 2013 r.; jeżeli są składane; d) dokumentów potwierdzających liczbę członków Stowarzyszenia i wysokość składki członkowskiej obowiązującej w 2012 r. oraz w 2013 r.; e) wyjaśnienia czy Stowarzyszenie otrzymuje dotacje z budżetu państwa lub samorządu terytorialnego lub środki finansowe z innych źródeł (wraz z dokumentami potwierdzającymi wysokość tych dotacji lub środków uzyskanych w latach 2012 i 2013); f) wyjaśnienia dotyczące składników majątku nieruchomego i ruchomego i ich wartości; g) wyjaśnienia czy Stowarzyszenie zatrudnia pracowników i w jakiej liczbie; h) wyjaśnienia z jakich środków Stowarzyszenie finansuje swoją działalność wraz z dowodami potwierdzającymi ich wysokość w 2012 r. i w 2013 r. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 30 października 2013 r. Stowarzyszenie złożyło na urzędowym formularzu z dnia 20 listopada 2013 r. wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazało, że działa non profit i angażuje się w społeczną kontrolę przestrzegania przepisów ustawy o ochronie i opiece nad zabytkami. Podało, że Stowarzyszenia tego nie dotyczą rubryki urzędowego formularza o numerach: nr 6 wysokość kapitału zakładowego, majątku oraz środków finansowych, nr 7 wysokość środków trwałych wnioskodawcy, nr 8 wysokość zysku lub start za ostatni rok obrotowy według bilansu, nr 9 stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Do formularza tego Stowarzyszenie dołączyło pisemne wyjaśnienie z dnia [...], dotyczące wymaganych dokumentów źródłowych, w którym podało, że nie posiada konta bankowego, nie sporządza sprawozdań z działalności finansowej, ponieważ z uwagi na sytuację finansową członków Stowarzyszenia nie są pobierane składki członkowskie, nie składa deklaracji podatkowych ze względu na brak działalności finansowej, posiada trzech członków założycieli zgodnie z wymogami ustawy Prawo o stowarzyszeniach. Wyjaśniło również, że zgodnie ze wspomnianą ustawą nie może otrzymać dotacji, spadków i darowizn, nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego i nie zatrudnia pracowników. Jest stowarzyszeniem non profit i działo pro publico bono, opierając swoją działalność na społecznej pracy członków. Powyższe oznacza, że Stowarzyszenie złożyło na urzędowym formularzu, podpisanym w dniu [...], nowy, odrębny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych obejmujących zwolnienie od wpisu sądowego od zażalenia oraz zwolnienie od dalszych, ewentualnych kosztów sądowych. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega zatem nowy, odrębny wniosek Stowarzyszenia o zwolnienie od wpisu sądowego od zażalenia i dalszych, ewentualnych kosztów sądowych. Z treści przepisu art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi tj. (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) wynika, że zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. Z kolei przepis art. 246 § 2 pkt 2 cytowanej ustawy stanowi, że prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta lub jednostka wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stosownie do art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Złożony na urzędowym formularzu z dnia [...] - w związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia w kwocie 100 zł - wniosek Stowarzyszenia o zwolnienie od wpisu sądowego od zażalenia i dalszych, ewentualnych kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym, uregulowanym w rozdziale 6 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm.). W myśl art 40 ust. 1 tej ustawy uproszczoną formą stowarzyszenia jest stowarzyszenie zwykle, nie posiadające osobowości prawnej. Z ust. 2 tego przepisu wynika, że osoby w liczbie co najmniej trzech, pragnące założyć stowarzyszenie zwykłe, uchwalają regulamin działalności, określając w szczególności jego nazwę, cel, teren i środki działania, siedzibę oraz przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie. Skarżące Stowarzyszenie działa na podstawie regulaminu, o którym mowa w art. 40 ust. 2 Prawa o stowarzyszeniach. Z treści art. 9 Regulaminu Stowarzyszenia wynika, że celem stowarzyszenia jest działalność zmierzająca do szeroko pojętej ochrony dziedzictwa kulturalnego i kulturowego, propagowanie wśród społeczeństwa prawidłowych zachowań w zakresie ochrony i zachowania dziedzictwa kulturowego oraz naturalnego, tworzenie płaszczyzny wymiany informacji i doświadczeń. Cele te zgodnie z art. 11 Regulaminu są realizowane poprzez wystąpienia z wnioskami i opiniami, inicjowanie postępowań i przystępowanie do postępowań toczących się przed organami wymiaru sprawiedliwości oraz organami administracji publicznej w charakterze organizacji społecznej na zasadach określnych w obowiązujących przepisach. W myśl art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy Prawo o stowarzyszeniach - stowarzyszenie zwykłe nie może prowadzić działalności gospodarczej i przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Stosownie do ust. 2 tego przepisu stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Powyższy sposób finansowania działalności stowarzyszeń zwykłych potwierdza również art. 8 Regulaminu skarżącego Stowarzyszenia stanowiący, że Stowarzyszenie to uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Z wyjaśnień nadesłanych przez skarżące Stowarzyszenie, w piśmie z dnia [...], wynika jednak, że składki te nie są pobierane z uwagi na sytuację finansową członków Stowarzyszenia. Nadmienić przy tym należy, że wspomnianym wyżej zarządzeniem referendarza sadowego z dnia 30 październi8ka 2013 r. wezwano Stowarzyszenie do nadesłania dokumentów potwierdzających liczbę członków oraz wysokość składki członkowskiej obowiązującej w roku 2012 i 2013, a także do nadesłania m. in. wyjaśnień z jakich środków Stowarzyszenie finansuje swoją działalność wraz dowodami potwierdzającymi ich wysokość w roku 2012 i 2013. Argument, iż członkowie Stowarzyszenia nie opłacali w 2012 r. i nie opłacają w 2013 r. składek członkowskich nie uzasadnia zwolnienia Stowarzyszenia od kosztów sądowych, ponieważ w istocie oznacza to, iż strona skarżąca dobrowolnie pozbawiła się środków finansowych, z których ewentualnie mogłaby pokryć koszty postępowania sądowego. Podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 22/09, LEX nr 551904. Stowarzyszenie w celu realizacji zadań statutowych winno zgromadzić odpowiednie środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Podkreślenia wymaga, iż skarżące Stowarzyszenie nie podało czy w ogóle ustaliło konkretną wysokość składki członkowskiej. W tej sytuacji nowy wniosek Stowarzyszenia o zwolnienie od kosztów sądowych obejmujących: zwolnienie od wpisu sądowego od zażalenia i dalszych, ewentualnych kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Ponadto zła sytuacja finansowa członków Stowarzyszenia z powodu której niepobierane są składki członkowskie nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, ponieważ stroną niniejszego postępowania sądowego jest skarżące Stowarzyszenie i to jego sytuacja majątkowa podlega badaniu przy ocenie spełnienia przesłanek, o których mowa w art 246 § 2 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Oceny tej nie zmienia fakt, że zgodnie z art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy Prawo o stowarzyszeniach - stowarzyszenie zwykłe nie może prowadzić działalności gospodarczej i przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Podkreślić przy tym należy, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest skuteczny od momentu jego wniesienia i nie obejmuje zwolnienia od kosztów, do których uiszczenia strona jest obowiązana przed jego złożeniem. Zwolnienie od kosztów nie ma bowiem mocy wstecznej (post. NSA z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II OZ 9/12, LEX nr 1107925). Zatem odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych dotyczy w niniejszej sprawie wyłącznie kosztów sądowych, które mogą wystąpić na obecnym etapie postępowania sądowego, czyli kosztów obejmujących wpis sądowy od zażalenia, a także ewentualne, przyszłe koszty sądowe, do których poniesienia strona będzie zobowiązana w przyszłości. W niniejszej sprawie sądowej toczy się jeszcze bowiem odrębne postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. W toku postępowania wszczętego tym wnioskiem wydane zostało przez Sąd w dniu 26 września 2013 r. nieprawomocne postanowienie odrzucające wniosek o przywrócenie terminu do złożenia na urzędowym formularzu wniosku o zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. Stowarzyszenie wniosło zażalenie na to postanowienie i związku z tym, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału wezwane zostało do uiszczenia wpisu sądowego od tego zażalenia w kwocie 100 zł. Postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od wpisu sądowego od skargi nie zostało zatem zakończone. Postępowanie wszczęte nowym, odrębnym, złożonym na urzędowym formularzu, wnioskiem z dnia [...] o zwolnienie od kosztów sądowych nie obejmuje zatem w rozpoznawanej sprawie postępowania wszczętego wcześniejszym wnioskiem o zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.