IV SA/Wr 477/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Stowarzyszenia "[...]" w L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia: odrzucić skargę. Pismem z dnia 30 lipca 2013 r. Stowarzyszenie "[...]" w L., zwane dalej skarżącym lub Stowarzyszeniem, wniosło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Skarżące Stowarzyszenie zarządzeniem Prezesa Sądu z dnia 1 sierpnia 2013 r. zostało wezwane do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł. W okresie biegu terminu do uiszczenia tego wpisu Stowarzyszenie, pismem z dnia 19 sierpnia 2013 r., wniosło o zwolnienie z obowiązku uiszczenia powyższego wpisu. W związku z powyższym, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 22 sierpnia 2013 r. wysłano skarżącemu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF w celu jego wypełnienia, podpisania i przesłania do Sądu w terminie siedmiu dni od dnia jego otrzymania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W zarządzeniu tym wezwano również Stowarzyszenie do nadesłania dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących sytuacji materialnej. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynikało, że przesyłka zawierająca powyższe zarządzenie referendarza sądowego z dnia 22 sierpnia 2013 r. została doręczona w dniu 29 sierpnia 2013 r. osobie upoważnionej do reprezentacji Stowarzyszenia (k-21). Skarżący, w dniu 2 września 2013 r., nadał w urzędzie pocztowym, pismo z dnia 1 września 2013 r., w którym wskazał, że z uwagi na brak fachowej obsługi prawnej i niezrozumienie aspektów prawnych nie jest w stanie w tak krótkim terminie przedstawić wszystkich żądanych informacji i wyjaśnień określonych w powyższym zarządzeniu referendarza sądowego i w związku z tym wniósł o przesunięcie terminu do nadesłania tych informacji i wyjaśnień. Następnie zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 5 września 2013 r. zwrócono się do skarżącego o sprecyzowanie charakteru powyższego pisma z dnia 1 września 2013 r. poprzez wskazanie, czy jest to wniosek o przywrócenie terminu do złożenia na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi, czy też jednocześnie wniosek o przedłużenie terminu do złożenia dokumentów źródłowych – w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania tego zarządzenia, pod rygorem pozostawienia pisma z dnia 1 września 2013 r. bez rozpoznania na podstawie art. 49 § 1 w związku z art. 258 § 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W zarządzeniu tym wyjaśniono również, że termin do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na wymaganym formularzu jest terminem ustawowym , który może zostać przywrócony przez Sąd po upływie terminu do jego wniesienia, natomiast termin do przedłożenia dokumentów źródłowych i wyjaśnień jest terminem sądowym i możliwe jest jego przedłużenie, na wniosek zgłoszony przed upływem terminu. Zarządzenie to zostało doręczone Stowarzyszeniu w dniu 11 września 2013 r. W okresie biegu terminu do udzielenia odpowiedzi na powyższe zarządzenie Stowarzyszenie, pismem z dnia 17 września 2013 r., podało, że wniosek z dnia 1 września 2013 r. dotyczy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu oraz przedłużenia terminu do nadesłania dokumentów źródłowych. Ponownie powołało się na brak obsługi prawnej i nieznajomość przepisów prawa. Postanowieniem Sądu z 26 września 2013 r. odrzucono wniosek Stowarzyszenia o przywrócenie terminu do złożenia na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. Pismem z 6 października 2013 r. Stowarzyszenie wniosło zażalenie od tego postanowienia. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 11 października 2013 r. wezwano Stowarzyszenie do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia w kwocie 100 zł. W odpowiedzi na to wezwanie Stowarzyszenie wniosło o zwolnienie od wpisu sądowego od zażalenia. Zarządzeniem referendarza sądowego z 30 października 2013 r. wezwano Stowarzyszenie do złożenia powyższego wniosku o zwolnienie od wpisu sądowego od zażalenia na wymaganym urzędowym formularzu oraz do nadesłania wymienionych w wyżej wskazanym zarządzeniu dokumentów źródłowych potwierdzających sytuację materialną skarżącego Stowarzyszenia. W odpowiedzi na wezwanie z 30 października 2013 r. Stowarzyszenie złożyło na urzędowym formularzu z 20 listopada 2013 r. wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Stowarzyszenie wskazało, że działa non profit i angażuje się w społeczną kontrolę przestrzegania przepisów ustawy o ochronie i opiece nad zabytkami. Podało, że Stowarzyszenia tego nie dotyczą rubryki urzędowego formularza o numerach: 6 - wysokość kapitału zakładowego, majątku oraz środków finansowych, 7 - wysokość środków trwałych wnioskodawcy, 8 - wysokość zysku lub start za ostatni rok obrotowy według bilansu, 9 - stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Do formularza Stowarzyszenie dołączyło pisemne wyjaśnienie z 20 listopada 2013 r., dotyczące wymaganych dokumentów źródłowych, w którym podało, że nie posiada konta bankowego, nie sporządza sprawozdań z działalności finansowej, ponieważ z uwagi na sytuację finansową członków Stowarzyszenia nie są pobierane składki członkowskie. Nie składa deklaracji podatkowych ze względu na brak działalności finansowej. Posiada trzech członków założycieli zgodnie z wymogami ustawy - Prawo o stowarzyszeniach. Wyjaśniło również, że zgodnie z w/w ustawą nie może otrzymać dotacji, spadków i darowizn. Nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego i nie zatrudnia pracowników. Jest stowarzyszeniem non profit i działa pro publico bono, opierając swoją działalność na społecznej pracy członków. Postanowieniem z 28 listopada 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Od tego postanowienia Stowarzyszenie wniosło sprzeciw. Postanowieniem z 30 grudnia 2013 r. Sąd odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, między innymi, że Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm.), w związku z czym, stosownie do art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 tej ustawy, nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Środki na swoją działalność uzyskuje zaś ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 powołanej ustawy). Zdaniem Sądu, realizując cele regulaminowe członkowie Stowarzyszenia powinni podjąć odpowiednie środki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych. Brak stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. W ocenie Sądu, stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swych praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie spraw sądowych. To, że stowarzyszenie jest organizacją non profit, nie zwalnia go automatycznie od obowiązku zapewnienia środków na swą działalność – chociażby w drodze obowiązkowych składek. Okoliczność, że Stowarzyszenie świadomie odstąpiło od pozyskiwania środków na swą działalność nie może oznaczać, że ciężar ten w całości przechodzi na Skarb Państwa. Skoro stowarzyszenie dobrowolnie pozbawiło się środków, z których mogłoby pokryć koszty postępowania, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie jest usprawiedliwiony. Jak wskazał Sąd, obowiązkiem strony wynikającym z ogólnej zasady dotyczącej kosztów postępowania, jest ponoszenie kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania stowarzyszeń na podatników przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność tego stowarzyszenia zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, że stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku. W piśmie z 13 stycznia 2014 r. Stowarzyszenie wniosło nie zawierające uzasadnienia zażalenie na postanowienie z 30 grudnia 2013 r. Postanowieniem z dnia 21 lutego 2014 r., sygn. akt I OZ 102/14 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie Stowarzyszenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 30 grudnia 2013 r. W uzasadnieniu Sąd II instancji stwierdził, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Stowarzyszenie, w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie spraw sądowych. Z faktu, że Stowarzyszenie jest organizacją non profit nie wynika, że jest ono zwolnione z obowiązku zapewnienia sobie środków na prowadzenie działalności statutowej, w tym na prowadzenie sporów sądowych. Odstąpienie od pozyskiwania środków przez Stowarzyszenie na jego działalność statutową oznaczałoby niedopuszczalne przerzucenie finansowania tej działalności na Skarb Państwa. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 3 marca 2014 r. wezwano Stowarzyszenie do wykonania zarządzenia z dnia 1 sierpnia 2013 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi, odebranego w dniu 16 sierpnia 2013 r. - w kwocie 200 zł, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 5 marca 2014 r. Przesyłkę zawierającą wezwanie Sądu odebrał upoważniony do odbioru korespondencji pracownik Stowarzyszenia (k.109). Mimo upływu zakreślonego terminu skarżący nie uiścił stosownego wpisu sądowego. Zarządzeniem Sędziego z dnia 4 marca 2014 r. zwrócono się do skarżącego o podanie, czy wobec rozstrzygnięcia przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 21 lutego 2014 r. kwestii przyznania stronie skarżącej prawa pomocy skarżący podtrzymuje zażalenie z dnia 6 października 2013 r. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 września 2013 r. o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu. Mimo odebrania przesyłki sądowej w dniu 22 marca 2014 r. skarżący na wezwanie Sądu nie odpowiedział. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 220 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 p.p.s.a.). Skoro skarżący odebrał wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu w dniu 5 marca 2014 r., to termin do uiszczenia wpisu upływał w dniu 12 marca 2014 r. W niniejszej sprawie skarżący w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania nie uczynił zadość wezwaniu, co musiało skutkować odrzuceniem skargi. Mając zatem na uwadze powyższe ustalenia, stosownie do postanowień art. 220 § 3 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.