IV SA/Wr 491/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędziowie: Sędzia WSA Andrzej Nikiforów (sprawozdawca), Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 marca 2025 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 sierpnia 2024 r. nr 010070/680/10321672/2022 w przedmiocie zmiany wysokości kwoty świadczenia dobry start uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 marca 2024 r., nr 010070/680/10321672/2022 (postępowanie: 371054378). Przedmiotem skargi S. B. (dalej jako: wnioskodawczyni, skarżąca) jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: Prezes ZUS) z 28 sierpnia 2024 r., utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: ZUS) z 19 marca 2024 r. o zmianie wysokości świadczenia "Dobry start". Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt administracyjnych sprawy wynika, że po rozpatrzeniu wniosku z 29 listopada 2022 r. ZUS przyznał wnioskodawczyni świadczenie "Dobry start" na pełnoletnie dziecko Z. T. (ur. [...] r.), w kwocie 300 zł na rok szkolny 2022/2023. Następnie ZUS decyzją z 19 marca 2024 r. zmienił wysokość przyznanego świadczenia na kwotę 150 zł wskazując, że na podstawie orzeczenia sądu ustalano, że dziecko jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców. Powołał przy tym, że zgodnie z § 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (Dz. U. poz. 1092; dalej: rozporządzenie), w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia dobry start ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego świadczenia. W odwołaniu wnioskodawczyni wskazała, że dziecko za zgodą ojca zamieszkuje z matką. Ponadto wskazała, że ojciec dziecka sam zaproponował aby z uwagi na miejsce zamieszkania dziecka wniosek złożyła tylko matka, w związku z czym on sam wniosku nie składał. Do odwołania dołączyła oświadczenie ojca dziecka z 27 marca 2024 r. w treści którego potwierdza on opisaną wyżej okoliczność. Decyzją z 28 sierpnia 2024 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję ZUS. Wskazał, że ustalenia zawarte między rodzicami dziecka co do zakresu opieki nad nim i miejsca pobytu, nie zmieniają regulacji określonych w tym zakresie w postanowieniu sądu rodzinnego. Przy ustalania prawa do świadczenia ZUS związany jest treścią wyroków sądów powszechnych określających okoliczności, od których to prawo jest uzależnione. Okoliczności wskazywane w odwołaniu mogą natomiast stanowić przesłankę do skierowania do sądu wniosku o zmianę zarządzeń opiekuńczych. Prezes ZUS podkreślił, że brak wniosku ojca dziecka o świadczenie nie stanowi przesłanki do przyznania go wnioskodawczyni w pełnej wysokości. Pełną wysokość kwoty świadczenia na dziecko, które znajduje się pod opieką naprzemienną obojga rodziców można otrzymać w sytuacji, gdy oboje rodzice zgłoszą do ZUS wniosek o to świadczenie. W skardze od tej decyzji wnioskodawczyni zarzuciła: 1. zastosowanie w przedmiotowej sprawie § 5 ust. 2 rozporządzenia podczas gdy córka w roku szkolnym 2022/2023 była już pełnoletnia i ten przepis nie powinien mieć w ogóle zastosowania, 2. ewentualnie naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7, art. 9 i art. 79a k.p.a. poprzez niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, nie wzięcie pod uwagę celu świadczenia, stanu faktycznego sprawy - faktycznego zamieszkiwania dziecka u matki oraz nie wzięcie pod uwagę tego, że świadczenie zostało już skonsumowane. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) i art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej jako "p.p.s.a.", sądowa kontrola legalności polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy co do zasady nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Kontrola legalności przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie doprowadziła zaś do wniosku, że zarówno zaskarżona decyzja Prezesa ZUS oraz poprzedzająca ją decyzja ZUS w sposób istotny naruszają prawo. Podstawą prawną ww. decyzji były przepisy wspomnianego rozporządzenia, które zostało wydane na podstawie art. 187a ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r., o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 177, ze zm.). Jak wynika z § 4 rozporządzenia, świadczenie "Dobry start" przysługuje m.in. rodzicom, opiekunom faktycznym, opiekunom prawnym, rodzinom zastępczym, osobom prowadzącym rodzinne domy dziecka, dyrektorom placówek opiekuńczo-wychowawczych, dyrektorom regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych - raz w roku na dziecko i przysługuje w związku z rozpoczęciem roku szkolnego do ukończenia: przez dziecko lub osobę uczącą się 20. roku życia; przez dziecko lub osobę uczącą się 24. roku życia - w przypadku dzieci lub osób uczących się legitymujących się orzeczeniem o niepełnosprawności. Świadczenie to, zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia, przysługuje uprawnionym w wysokości 300 zł. Przy czym, zgodnie z powołanym przez organy § 5 ust. 2 rozporządzenia w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia dobry start ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego świadczenia. ZUS wstecznie zmienił wysokość wnioskowanego świadczenia na 150 zł uznając, że aby uzyskać całe świadczenie, każdy z rodziców sprawujących opiekę naprzemienną musiał wystąpić z własnym wnioskiem. Rozstrzygając zaistniały spór Sąd przede wszystkim wskazuje, że ww. regulacja prawna dotycząca tzw. opieki naprzemiennej, związana jest z orzeczeniami sądów powszechnych w przedmiocie wykonywania władzy rodzicielskiej. W szczególności zgodnie z art. 58 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809, ze zm.), w wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga m.in. o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków i kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Z kolei według art. 92 ww. ustawy dziecko pozostaje aż do pełnoletności pod władzą rodzicielską. Tak więc z chwilą uzyskania przez dziecko pełnoletności władza ta wygasa. Konsekwentnie, z tą samą chwilą dezaktualizują się wszelkie rozstrzygnięcia sądowe odnoszące się do sposobu wykonywania tej władzy. Stąd też rację ma skarżąca, że z chwilą uzyskania pełnoletności dziecka przepis § 5 ust. 2 rozporządzenia nie może mieć zastosowania w sprawie. Uprawnionymi do pobierania świadczenia są osoby lub instytucje wymienione w § 4 rozporządzenia w pełnej wysokości (§ 5 ust. 1 rozporządzenia). Orzekające w sprawie organy (ZUS a następnie Prezes ZUS) błędnie zatem zastosowały w sprawie § 5 ust. 2 rozporządzenia nie uwzględniając faktu pełnoletności dziecka w dacie składania wniosku o przyznanie świadczenia. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.