IV SA/Wr 505/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Pęk Sędziowie Sędzia NSA Mirosława Rozbicka – Ostrowska (spr.) Sędzia NSA Julia Szczygielska Protokolant asystent sędziego Marcin Jarecki po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 19 lutego 2015 r. sprawy ze skargi D. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane oddala skargę. Decyzją nr [...]r. działający z upoważnienia Burmistrza M B., Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych, Alimentacyjnych i Dodatków Mieszkaniowych Ośrodka Pomocy Społecznej w B. przyznał D. W. (dalej: skarżąca) świadczenie z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną K.M. na okres od 1 października 2012 r. do dnia 30 września 2013 r. w wysokości 500 zł. miesięcznie. Kolejną decyzją z dnia [...]nr [...]ten sam organ I instancji, uchylił z dniem 1 kwietnia 2013 roku wskazaną wyżej decyzję tegoż organu, przyznającą D.W. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na córkę K.M. . Postanowieniem z dnia 23 września 2013 r. Burmistrz Miasta B. wszczął postępowanie administracyjne w sprawie uznania za nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 kwietnia 2013r. do dnia 30 czerwca 2013 r. Działający z upoważnienia Burmistrza Miasta B., Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych, Alimentacyjnych i Dodatków Mieszkaniowych Ośrodka Pomocy Społecznej w B. decyzją z dnia [...], wydaną z powołaniem się na przepisy art. 12 ust.1 i 2 w związku z art. 2, art. 9 ust. 1 i art. 10 , ust. 1, art. 15 , art.18, art.20 ust.1 i 2, art. 23-25 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 z późn.zm.) uznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego pobrane na K.M. w okresie od 1 kwietnia 2013 r. do 30 czerwca 2013 r. w łącznej wysokości 1500 zł za świadczenia nienależnie pobrane. W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji stwierdził , że dłużnik alimentacyjny zmarł 29 marca 2013 r., co w konsekwencji zgodnie art. 2 pkt 7a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oznacza, że świadczenie alimentacyjne zostało wypłacone, mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie wypłaty świadczeń osobie uprawnionej i jest świadczeniem nienależnie pobranym. W odwołaniu od powyższej decyzji strona podniosła zarzut wydania decyzji na podstawie wadliwie ustalonego stanie faktycznym . Według odwołującej z zaświadczenia Urzędu Stanu Cywilnego w B. z dnia 26 lutego 2014 r. w aktach stanu cywilnego pod aktem urodzenia dotyczącym J.M. ( urodzonego 16 sierpnia 1974 r. w B.) brak przypisku o zgonie. Wobec tego - zdaniem strony - zaświadczenie to należy traktować jako zaświadczenie życia. Dodatkowo odwołująca podniosła zarzut, że nie była pouczona o okolicznościach powodujących ustanie lub zawieszenie świadczeń rodzinnych. Jednocześnie wywodziła ,że nic nie wie fakcie o śmierci J.M.. Nie posiada żadnych dokumentów stwierdzających zgon byłego męża. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W motywach decyzji ostatecznej Kolegium wskazało, że z tłumaczenia uwierzytelnionego z języka włoskiego sporządzonego przez tłumacza przysięgłego języka włoskiego, odpisu skróconego aktu urodzenia sporządzonego przez Urząd Stanu Cywilnego w [...]w dniu 18 kwietnia 2013r. ( potwierdzony za zgodność z oryginałem) wynika, że J. M. urodzony 16 sierpnia 1974 r. w B. w Polsce zmarł w dniu 29 marca 2013r. w[...]. Natomiast w piśmie z dnia 20 grudnia 2013 r. Komendant Policji w B. poinformował stronę, że do Komisariatu Policji wpłynęło pismo Dolnośląskiego Urzędu Wojewódzkiego wraz z załącznikiem z Wydziału Konsularnego Ambasady RP w Rzymie z prośbą o powiadomienie rodziny o zgonie J.M.. Organ II instancji przytoczył treść art. 9 ust. 1 i art. 2 pkt 11 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. nr 1, poz. 8 ze zm.) , według którego świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Osoba uprawniona to osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Organ odwoławczy podkreślił, że prawo do świadczenia alimentacyjnego jest ściśle związane z obowiązkiem alimentacyjnym. W przypadku gdy obowiązek alimentacyjny wygasa np. na skutek śmierci dłużnika alimentacyjnego , jak to ma miejsce w rozpatrywanym przypadku, wówczas wygasa prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego jako substytutu właściwej alimentacji. Nie można otrzymywać świadczenia z funduszu alimentacyjnego, gdy dłużnik alimentacyjny nie żyje. Dłużnik alimentacyjny J. M. zmarł 29 marca 2013 r. w [...]i od tego czasu wygasł jego obowiązek alimentacyjny. W jego miejsce przysługują inne świadczenia np. renta rodzinna. Według Kolegium odpis skrócony aktu urodzenia J.M. wystawiony przez Urzędnika Stanu Cywilnego w [...]korzysta z mocy dowodowej, o której mowa w art. 76 k.p.a. Przy czym w organie I instancji został przedstawiony oryginał tłumaczenia odpisu skróconego aktu urodzenia, natomiast w aktach sprawy znajduje się kopia odpisu potwierdzona za zgodność z oryginałem. Dalej organ II instancji przytoczył brzmienie art. 23 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wedle którego osoba która pobrała nienależne świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Z kolei zgodnie z art. 2 pkt 7 ww. ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego , świadczenia nienależnie pobrane to wypłacone , mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, a) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, b) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, c) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. W ocenie Kolegium śmierć dłużnika alimentacyjnego stanowiła okoliczność powodującą ustanie wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego , a zatem należy uznać, że wypłacone świadczenie od dnia 1 kwietnia 2013 r. do dnia 30 czerwca 2013 r. w łącznej wysokości 1500 zł, było świadczeniem nienależnie pobranym. Jednocześnie organ podkreślił ,że w rozpatrywanym przypadku nie ma znaczenia , kiedy strona dowiedziała się o śmierci dłużnika alimentacyjnego , lecz wyłącznie zaistnienie okoliczność powodującej wygaśnięcie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego . Z kolei odnosząc się do zarzutów odwołania , organ II instancji stwierdził, że brak zapisu w aktach stanu cywilnego o śmierci J.M. nie oznacza, jak to interpretuje strona, że ww. żyje. Brak bowiem odpowiedniego zapisu w aktach jest wynikiem niewypełnienia obowiązku, o którym mowa w art. 64 przez osoby wymienione w art. 65 ustawy 29 września 1986r. Prawo o aktach stanu cywilnego ( Dz. U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1264 ze zm.). Końcowo organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z treścią art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy wierzyciela może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Strona chcąc skorzystać z powyższej możliwości powinna złożyć stosowny wniosek do Ośrodka Pomocy Społecznej w B. wskazując szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi wniesionej przez skarżącą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której domagała się ona jej uchylenia w całości. Skarga została oparta na zarzucie rażącego naruszenia prawa procesowego ,a to art.7 i 77 § 1 k.p.a. oraz prawa materialnego, a także naruszenia dobra i interesu małoletniej K.M.. Zdaniem skarżącej nie można mówić o tym, że K.M. pobrała świadczenie z funduszu alimentacyjnego jako nienależne. W każdym bądź razie nie zrobiła tego świadomie, a organ nie udowodnił jej, że pobrała nienależnie wspomniane świadczenie niezgodne z prawem. Skarżąca podniosła zarzut nie wyczerpania w całości postępowania dowodowego i brak obiektywizmu w całej sprawie. W jej ocenie organ nie podjął czynności zmierzających do ustalenia , czy śmierci J.M. nastąpiła bezspornie Według skarżącej nie ma na dowodów na to ,że ojciec K.M. J.M. nie żyje, zaś przetłumaczenie dokumentu na który powołuje się Urząd Miasta nie można uznać za akt zgonu wiarygodny, bowiem brak jest danych dokładnych o zmarłym, tj. czyim był synem. Skarżąca wywodziła, że nikt nie wie dokładnie kto zmarł i został pochowany, bowiem brak jest dokładnych danych o zmarłym J.M.. Podniosła, że J.M. nadal figuruje w aktach Urzędu Stanu Cywilnego w B. jako osoba żyjąca. Mylnie natomiast przetłumaczony dokument w dniu 25 listopada 2013 r. spowodował wstrzymanie i nakazał zwrotu spornego świadczenia alimentacyjnego w wysokości 1.500 zł. mimo, że nie ma żadnych dowodów, że zmarły mężczyzna jest J.M.. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy , że kognicja sądu administracyjnego ogranicza się wyłącznie do badania legalności zaskarżonych aktów administracyjnych, rozumianej jako zgodność z przepisami prawa materialnego i procesowego , o czym stanowi przepis art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Z przepisu tego wynika zasada, według której sąd administracyjny nie rozstrzyga spraw administracyjnych należących do kompetencji organów administracji publicznej, a jedynie kontroluje legalność ich aktów i czynności. Natomiast uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd , następuje w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) (zwanej dalej p.p.s.a.). Zatem negatywna ocena zaskarżonych do sądu administracyjnego decyzji, pod kątem zgodności z prawem powoduje konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego i ponowne rozpatrzenie sprawy przez właściwe organy z uwzględnieniem wytycznych zawartych w uzasadnieniu wydanego w sprawie wyroku. Wskazać również należy ,że rozstrzygając daną sprawę, sąd administracyjny nie jest skrępowany wyartykułowanymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami, lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy, o czym stanowi art.134 § 1 p.p.s.a. Przy czym sąd administracyjny przy ocenie legalności aktu administracyjnego nie jest władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony i czy rozstrzygnięcie wiąże się z negatywnymi skutkami dla niej względnie czy narusza zasady współżycia społecznego. Oceniając zatem wyłącznie pod takim kątem zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że nieuprawniony jest generalny zarzut skargi, według którego przeprowadzone postępowanie administracyjne obarczone jest wadami, wynikającymi z naruszenia zasad i przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności w zakresie prowadzonego postępowania dowodowego oraz zasady zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Niewątpliwie tylko prawidłowo ustalony stan faktyczny ma znaczenie dla poprawnego, zgodnego z obowiązującym stanem prawnym, rozpoznania sprawy i orzeczenia o prawach i obowiązkach stron. Wbrew zarzutom skargi organ administracji nie zaniechał podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego. W zakresie ustalenia istotnej dla sprawy okoliczności faktycznej organy obu instancji oparły się na uwierzytelnionym tłumaczeniu, sporządzonym przez tłumacza przysięgłego z języka włoskiego, odpisu skróconego aktu urodzenia wydanego przez Urząd Stanu Cywilnego w [...]w dniu 18 kwietnia 2013r. (potwierdzony za zgodność z oryginałem) z którego wynika, że J.M. ( urodzony 16 sierpnia 1974 r. w B. w Polsce) zmarł w dniu 29 marca 2013r. w [...]Do rozważenia pozostaje moc prawna dokumentu zagranicznego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Stosownie do art.1138 Kodeksu postępowania cywilnego zagraniczne dokumenty urzędowe mają moc dowodową na równi z polskimi dokumentami urzędowymi. Oznacza to ,że zagraniczny akt stanu cywilnego jako dokument urzędowy ma na terenie Polski taką samą moc jak polski akt stanu cywilnego i w myśl art.4 ustawy z dnia 29 września 1986r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. z 2004r., Nr 161 poz. 1688 ze zm.) stanowi wyłączy dowód zdarzeń w nich stwierdzonych. A zatem wbrew odmiennym twierdzeniom skarżącej, moc zagranicznego aktu stanu cywilnego nie zależy od wpisania go do polskich ksiąg stanu cywilnego ( transkrypcji ) na podstawie art.73 ust. 1 powołanej wyżej ustawy (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 maja 2010r. sygn. akt II SA/Gl 669/09). Według art.13 Prawa o aktach stanu cywilnego wpisania aktu stanu cywilnego sporządzonego za granicą do polskich ksiąg stanu cywilnego lub zarejestrowania w nich urodzenia , zawarcia małżeństwa lub zgonu , które nastąpiły za granicą, dokonuje się w urzędzie stanu cywilnego miejsca zamieszkania wnioskodawcy, (...). Z kolei art.65 ust.1 wskazanej wyżej ustawy określa krąg podmiotów, na których spoczywa obowiązek zgłoszenia zgonu. Z faktu niedopełnienia tego obowiązku przez osoby zobowiązane nie można w realiach rozpatrywanej sprawy wyprowadzać wniosku, że dłużnik alimentacyjny J.M. żyje, jak usiłuje tego dowodzić skarżąca. W każdym bądź razie skuteczność na terenie Polski zagranicznego aktu stanu cywilnego nie zależy od wpisania go do polskich ksiąg stanu cywilnego. Z kolei przechodząc do zarzutów nakierowanych na materialną treść rozstrzygnięcia w punkcie wyjścia przywołać należy legalną definicją świadczenia nienależnie pobranego na gruncie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 2 pkt 7 ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego : a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Według art. 23 ust. 1 powołanej wyżej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Zdaniem Sądu przy rozstrzyganiu kwestii, czy pobrane przez skarżącą w okresie od kwietnia 2013 r. do czerwca 2013 r. świadczenie alimentacyjne w wysokości 1.500,00 zł stanowi świadczenie nienależne w rozumieniu cytowanych wyżej przepisów, należy zaaprobować stanowisko obu orzekających w sprawie organów. Z ujawnionych okoliczności badanej sprawy wynika, że skarżąca uzyskała na podstawie decyzji Burmistrza Miasta B. z dnia 24 września 2012 r. uprawnienie do świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla córki K.M. w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. z uwagi na to, że egzekucja alimentów zasądzonych od dłużnika alimentacyjnego J.M., byłego męża skarżącej, okazała się bezskuteczna. Wypada w tym miejscu wyjaśnić ,że ustanie albo wstrzymanie prawa do świadczeń może mieć miejsce jedynie w takiej sytuacji, kiedy przysługuje ono wnioskodawcy i zostało mu zgodnie z wymogami ustawy przyznane. Natomiast w takim przypadku, kiedy wnioskodawca nie spełnia przesłanek warunkujących uzyskanie takiego prawa, decyzja przyznająca świadczeń jest wadliwa i zachodzi konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozważanej sprawie , bowiem decyzją dnia z dnia 2 września 2013 r. ten sam organ I instancji, uchylił z dniem 1 kwietnia 2013 roku wskazaną wyżej decyzję przyznającą D.W. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na córkę K.M.. Jednocześnie pozostaje poza sporem w rozpatrywanej sprawie, że z dniem śmierci J.M., dziecko skarżącej utraciło status osoby uprawnionej do pobierania świadczenia alimentacyjnego. Stosownie bowiem do art. 2 pkt 11 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zawierającego legalną definicję pojęcia " osoby uprawnionej" status ten może posiadać uprawniony do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego, pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. W konsekwencji, śmierć J.M., będącego osobą zobowiązaną do łożenia na utrzymanie dziecka skarżącej spowodowała, że uprawnienie tego dziecka do alimentów od ojca dziecka , wygasło począwszy od dnia następującego po dacie jego śmierci to jest 29 marca 2013 r. Nie budzi zatem wątpliwości stwierdzenie, że skarżąca utraciła równocześnie uzależniony od uprawnienia dziecka do alimentów status osoby, której przysługuje prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Skoro zależność uprawnienia do świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest ściśle i obiektywnie powiązana z osobą dłużnika alimentacyjnego (od tego, czy żyje), to zarazem obiektywny jest brak podstawy prawnej do świadczenia alimentacyjnego w sytuacji śmierci dłużnika alimentacyjnego. Inaczej rzecz ujmując, w tym stanie faktycznym okoliczności powodujące ustanie świadczenia alimentacyjnego są obiektywne. W związku z tym nie ma znaczenia podnoszona przez skarżącą okoliczność, że nie wiedziała o śmierci dłużnika alimentacyjnego. Wymaga bowiem podkreślenia, że obowiązek alimentacyjny wygasa niezależnie od wiedzy osoby pobierającej świadczenie o śmierci dłużnika alimentacyjnego (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 2 lutego 2012 r. sygn. akt II SA/Bk 815/11). Reasumując powyższe, skoro brak podstaw do świadczenia alimentacyjnego ma charakter obiektywny i łączy się z wygaśnięciem obowiązku alimentacyjnego wskutek śmierci zobowiązanego do rat alimentacyjnych, to stwierdzenie tego nie jest uzależnione od wiedzy skarżącej o uprzedniej śmierci dłużnika alimentacyjnego. W konsekwencji prawidłowo organy wywiodły , że pobrane przez skarżącą w okresie od 1 kwietnia 2013 r. do 30 czerwca 2013 r. świadczenie z funduszu alimentacyjnego ma charakter świadczenia nienależnego w rozumieniu przepisu art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Z tych względów zarzuty skargi przedstawiają się jako nieuprawnione, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny do jej oddalenia na podstawie art. 151 p.p.s.a.