IV SA/Wr 537/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędzia WSA Katarzyna Radom Protokolant: Starszy referent sądowy Katarzyna Kiermacka po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi D. H. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] im. [...] we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji dotyczącej stypendium socjalnego, odmowy przyznania tego stypendium i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] im. [...] we W. z dnia [...] nr [...]; II. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] im. [...] we W. na rzecz strony skarżącej kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy jn. W dniu 8 października 2019 r. D. H. (dalej: student, strona, skarżący) zawnioskował o przyznanie stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości w roku akademickim 2019/2020. Decyzją z [...] Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] im. [...] we W. (dalej: KS) przyznała studentowi (kierunek [...], studia stacjonarne) stypendium socjalne w zwiększonej wysokości na okres od 1 października 2019 r. do 30 czerwca 2020 r. w wysokości 1.200 zł miesięcznie. W związku z otrzymaniem raportu z systemu POL-on (Zintegrowanej Sieci Informacji o Nauce i Szkolnictwie Wyższym) dotyczącym osób, które przekroczyły 6-letni okres studiowania, a którym w roku akademickim 2019/2020 przyznano świadczenia dla studentów – [...] - KS wydała postanowienie o wznowieniu względem strony postępowania administracyjnego. W wyniku przeprowadzonego postępowania KS wydała – [...] - decyzję w przedmiocie: 1) uchylenia w całości decyzji z [...] wydanej w sprawie przyznania studentowi stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości; 2) odmowy przyznania studentowi stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości na okres od 1 października 2019 r. do 30 czerwca 2020 r.; 3) zobowiązania studenta do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w wysokości 10.800 zł. KS uzasadniała, że okres odbywania przez studenta nauki przekroczył 6 lat w dniu 30 września 2019 r., tj. przed złożeniem przez niego wniosku o przyznanie stypendium socjalnego w roku akademickim 2019/2020, co pozbawiło go prawa do ubiegania się o to stypendium, a co wynika z regulacji art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2021 r., poz. 478 ze zm. - dalej: ustawa), w brzmieniu obowiązującym w dacie składania przez niego wniosku oraz § 6 ust. 1 pkt 1 Regulaminu przyznawania świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...] we W. od roku akademickiego 2019/2020 (dalej: Regulamin). W odwołaniu do Odwoławczej Komisji Stypendialnej (dalej: OKS) student wniósł o uchylenie decyzji w całości. Dowodził, że w jego przypadku nie doszło do przekroczenia 6-letniego okresu studiowania, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy. Zarzucił naruszenie art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy i art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. - dalej: k.p.a.). Po rozpatrzeniu sprawy w trybie instancyjnym - decyzją z 6 maja 2021 r. - OKS utrzymała w mocy skarżoną odwołaniem decyzję KS. Na wstępie OKS zaakcentowała, że ujawnione w sprawie nowe okoliczności faktyczne, dotyczące przekroczenia przez studenta 6-letniego okresu studiowania, nie były znane organowi pierwszej instancji podczas wydawania decyzji z 31 października 2019 r. Informowała, że okoliczność ta została ujawiona po otrzymaniu raportu z Zintegrowanego Systemu Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POL-on wskazującego osoby, które w roku akademickim 2019/2020 pobierały świadczenie, a które jednocześnie przekroczyły 6-letni okres studiowania. Dostrzegła, że zgodnie z informacjami zawartymi w systemie POL-on strona na dzień 30 września 2019 r. studiowała przez okres ponad 6 lat. OKS motywowała, że nie podziela oceny zawartej w powołanych przez stronę wyrokach, jako pozostającej w sprzeczności z intencją ustawodawcy. Powołała stanowisko Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego traktujące, że łączny okres, w którym dana osoba może otrzymywać świadczenia w ramach studiów - niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane - nie może przekroczyć 6 lat. Termin ten biegnie również wówczas, gdy osoba znajduje się na urlopie od zajęć, ale pozostaje na studiach. Ponadto w przypadku przerwania studiów i ponownego ich podjęcia, liczenie wskazanego okresu jest kontynuowane, a nie rozpoczyna się od nowa. Reasumując OKS przyjęła, że termin 6 lat przysługiwania świadczeń należy liczyć w latach, z uwzględnieniem wszystkich okresów, w których student posiadał prawo do świadczeń (co najmniej jednego z nich), o których mowa w art. 86 ustawy, a więc w okresie, w którym posiadał status studenta. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego błędnego obliczania 6-letniego okresu studiowania, OKS zwróciła uwagę, że zapis art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy dotyczy przysługiwania świadczenia przez okres 6 lat, zaś art. 92 ust. 1 ustawy stanowi o okresie, na jaki przyznawane jest stypendium. Wskazała, że ustawodawca zaznaczył, iż świadczenia te przyznawane są na semestr lub rok akademicki. Podniosła, że zgodnie z art. 66 ustawy rok akademicki rozpoczyna się 1 października i kończy 30 września następnego roku kalendarzowego, uwzględniając w tym przerwę od zajęć, co - w ocenie OKS - należy uwzględnić podczas wyliczania okresu studiowania. Dodała, że w trakcie przerwy od zajęć, takich jak przerwa wakacyjna, student zachowuje status studenta, w związku z czym w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy uznać trzeba, że strona przez 72 miesiące posiadała status studenta, a co za tym idzie w tym okresie przysługiwało jej prawo pobierania świadczeń dla studentów, o których mowa w art. 86 ust. 1 ustawy. W opinii OKS student ponosi wszelkie konsekwencje wpływające na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż z dniem 1 października 2019 r., kiedy to przekroczył 6-letni okres studiowania, nie spełniał już warunków do otrzymania stypendium socjalnego. OKS dowodziła, że stypendium socjalne przyznawane jest studentom, którzy znajdują się w trudnej sytuacji materialnej i - zgodnie z ustawą - spełniają ustawowe przesłanki do jego otrzymania. Uznała, że strona - w dniu składania wniosku o przyznanie stypendium socjalnego - oświadczyła, iż zapoznała się z Regulaminem Świadczeń dla studentów Uniwersytetu M. we W. od roku akademickiego 2019/2020, jak również, że dane zawarte we wniosku i załącznikach są zgodne ze stanem faktycznym wg stanu na dzień składania wniosku, a także zobowiązała się do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Powołując się na § 33 ust. 1 pkt 5 i § 6 ust. 1 pkt 1 ww. Regulaminu OKS stwierdziła, że decyzja przyznająca studentowi stypendium socjalne wygasła, z uwagi na przekroczenie przez niego 6-letniego okresu, w którym przysługiwało mu prawo pobierania tego stypendium. Podniosła, że student zobowiązany jest do zwrotu nienależnie pobranego stypendium w łącznej kwocie 10.800 zł (§ 33 ust. 4 Regulaminu). Rozważając wszystkie okoliczności sprawy, w tym przekroczenie 6-letniego okresu studiowania oraz analizując odwołanie od decyzji, stwierdzając, że KS działała na podstawie ustawy i Regulaminu, OKS utrzymała w mocy skarżoną odwołaniem decyzję. Strona zaskarżyła decyzję OKS w całości. Zarzuciła rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy oraz przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Tak stawiając zarzuty strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. Strona uzasadniła swoje stanowisko w sprawie. W odpowiedzi na skargę OKS wniosła o jej oddalenie w całości. Strona skarżąca złożyła replikę na powyższą odpowiedź, do której OKS się ustosunkowała. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje. Skarga okazała się uzasadniona. Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty, Sąd stwierdził, że wystąpiły podstawy do kwestionowania stanowiska organu wyrażonego w tej decyzji. Decyzja ta nie znajduje bowiem podstaw w prawie materialnym, jej wydanie zaś poprzedziło postępowanie, w którym uchybiono regułom procesowym. W zakresie interpretacji kluczowego dla sprawy art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy ukształtowała się jednolita linia orzecznicza (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 1 października 2021 r., III OSK 3967/21 (LEX nr 3240048); 7 lipca 2021 r., III OSK 3596/21 (LEX nr 3194431); wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego: w Krakowie z 25 stycznia 2021 r., III SA/Kr 394/20; we Wrocławiu z 23 marca 2021 r., IV SA/Wr 221/21; dostępne: CBOSA; także wiele innych wyroków opublikowanych w LEX i CBOSA). Sąd - w składzie orzekającym w tej sprawie - podziela w całej rozciągłości stanowisko wyrażone w tych wyrokach i przyjmuje je za własne. Tezy i twierdzenia zawarte w ich uzasadnieniach, jako szczególnie trafne i wyczerpujące, Sąd wielokrotnie obszernie przywoła niżej, jako swoje. Powołany wyżej przepis stanowi, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 (w tym stypendium socjalne) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Wydając decyzje w sprawie (w obu instancjach) Komisje Stypendialne dokonały interpretacji analizowanego przepisu w ten sposób, że uznały za kluczowy okres, w jakim skarżący posiadał status studenta, ustalając tym samym, że na moment złożenia wniosku o przyznanie stypendium socjalnego skarżący posiadał status studenta przez okres dłuższy niż 6 lat akademickich. O zaistnieniu negatywnej przesłanki przyznania stypendium - zdaniem Komisji - decydował zatem wyłącznie okres studiowania. Sąd nie podziela takiego zapatrywania opowiadając się za stanowiskiem, zgodnie z którym zastosowane na gruncie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce pojęcie "przysługiwania świadczenia" nie jest pojęciem tożsamym z pojęciem "przysługiwania statusu studenta". W powyższym zakresie Sąd w pełni podziela argumentację przedstawioną w ww. orzeczeniach i powołane w nich stanowisko K. Leweckiego w artykule "Wykładnia nowego ograniczenia w przyznawaniu stypendiów dla studentów" (Doradztwo Podatkowe - Biuletyn Instytutu Studiów Podatkowych 2020/1/57-62), zgodnie z którym pojęcie "przysługuje", wobec braku definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczeń, które zostały przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym nie można podzielić poglądu, że dla biegu okresu, w którym można otrzymać stypendium nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. Sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia dla uzyskania danego stypendium. Stypendium to "przysługuje" konkretnej osobie dopiero po spełnieniu określonych warunków, do których zalicza się posiadanie statusu studenta, wyrażenie woli ubiegania się o pomoc oraz spełnienie dodatkowych wymagań przewidzianych dla świadczeń danej kategorii. Powyższa wykładnia znajduje nadto odzwierciedlenie w treści uzasadnienia projektu ustawy, w którym wskazano, że "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie (podkreślenie Sądu) stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Sześcioletni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy powiązano zatem bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, nie zaś z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. Równocześnie zasadnym jest zauważyć, że w analizowanej ustawie nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż 6 lat. Sytuacje, w których studentowi nie przysługuje prawo do stypendium lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia, zostały wyczerpująco unormowane w art. 93 ust. 2 pkt 2 i art. 94 ustawy, przy czym żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania. Nadto trzeba zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 92 ust. 1 ustawy stypendia są przyznawane na semestr albo na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy w roku. Rok akademicki trwa pięć szóstych roku kalendarzowego a student nie ma prawa do otrzymania żadnych świadczeń przez jedną szóstą roku. W konsekwencji nie można uznać, że prawo do świadczeń przysługuje mu przez cały rok kalendarzowy. W każdym roku maksymalny upływ okresu to 10 miesięcy. Ustawodawca nie posłużył się pojęciem roku akademickiego, tylko kalendarzowego, co należy uznać za zabieg świadomy. Z art. 93 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 93 ust. 2 pkt 2 i art. 94 ustawy wynika zatem, że świadczenia przysługują nie dłużej niż przez okres 6 lat nie zaś w okresie 6 lat od rozpoczęcia studiów. Dlatego sposób obliczania 6-letniego okresu, w którym student może pobierać stypendium, winien być odniesiony do okresu, kiedy studentowi świadczenie rzeczywiście przysługiwało, tj. gdy student stypendium pobierał lub spełniał przesłanki do pobierania danego stypendium. Oczywistym jest, że przywoływane przez Komisje Stypendialne obu instancji stanowisko Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, w kwestii interpretacji art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, nie jest wiążące dla Sądu. Należy dodatkowo zauważyć, że stanowisko Ministra nie zostało poparte pogłębioną argumentacją. Jest ponadto sprzeczne z celem uregulowań dotyczących pomocy materialnej studentom wyrażonym w uzasadnieniu projektu ustawy. Ustawa ma realizować cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, tj. jej regulacje mają pozwalać na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat. Obie Komisje, pomimo że wskazują na inny cel ustawy, tj. na prawo studentów do pomocy materialnej tylko przez pierwsze 6 lat studiowania, nie podają poza stanowiskiem Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego źródła swoich twierdzeń. Postulowana przez Komisje wykładnia art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, z powołaniem się na jakoby ratio legis, tj. wykluczenie z uprawnienia do pomocy materialnej studentów wielokrotnie rekrutujących się na studia pierwszego stopnia bez ich ukończenia i uzyskania wykształcenia oraz studentów studiujących dłużej niż 6 lat akademickich, spowodowałaby także wykluczenie z uprawnienia do pomocy materialnej studentów nadmiernie długo studiujących nie tylko z powodu nieprzykładania się do nauki, lecz w związku z sytuacją zdrowotną, losową, czy ekonomiczną. Przykłady tych ostatnich osób znane są sądowi z urzędu. Tymczasem wskazany wyżej postulat Komisji wyeliminowania możliwości nadużycia prawa do pomocy materialnej dla studenta może być zrealizowany w drodze odpowiednich rozwiązań ustawowych, które należałoby dodatkowo zawrzeć w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że Komisje Stypendialne do sześcioletniego okresu, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, błędnie wliczyły cały okres studiowania przez skarżącego nie rozważając (nie wyjaśniając), czy świadczenie to faktycznie skarżącemu przysługiwało w rozumieniu podanym wyżej. W konsekwencji stanowisko Komisji, że wspomniany sześcioletni okres upłynął i że odmowa przyznania skarżącemu stypendium była uzasadniona, nie zasługuje na akceptację, jako przedwczesne. Reasumując Sąd uznał, że skarżona decyzja dotknięta jest - mającym wpływ na wynik sprawy - naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy przez błędną jego wykładnię. Konsekwencją wymienionego uchybienia było ponadto naruszenie przepisów postępowania w zakresie gromadzenia i oceny materiału dowodowego, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niedokonanie ustaleń dotyczących okresów pobierania przez skarżącego (studenta) świadczeń istotnych dla ustalenia przysługiwania prawa do stypendium. Także naruszenie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez jego zastosowanie. Powyższe względy uzasadniały uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, jak również decyzji ją poprzedzającej, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. - dalej: p.p.s.a). Ponownie rozpoznając sprawę należy uwzględnić powyższą ocenę prawną, którą organ jest związany na mocy art. 153 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 200 p.p.s.a. (pkt II sentencji wyroku).