IV SA/Wr 558/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków Protokolant Aleksandra Rygielska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 8 listopada 2006 r. sprawy ze skargi H. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] na podstawie art. 3, art. 8 ust. 1, art. 39 ust. 1, art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), zwanej dalej ustawą, art. 104 kpa Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. G. odmówiła H. J. świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej w miesiącu [...] r. W uzasadnieniu wskazano, że na podstawie przeprowadzonego postępowania administracyjnego, w tym aktualizacji wywiadu środowiskowego ustalono, iż H. J. nadal zamieszkuje z matką i zajmuje 2 pokoje z kuchnią na parterze jednorodzinnego domu, od dnia [...] r. zarejestrowana jest w Powiatowym Urzędzie Pracy w J. G., bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Jedynym dochodem rodziny, w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), jest świadczenie emerytalne matki strony – N. J., w wysokości [...] zł miesięcznie. N. J. ma [...] lat i od wielu już lat jest osobą obłożnie chorą, całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji. Podkreślono, że zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, przy czym kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynosi 316 zł. Tak więc w sytuacji, gdy dochód faktyczny rodziny przekracza kryterium dochodowe zainteresowana nie kwalifikuje się do świadczeń z pomocy społecznej, tak w formie zasiłku celowego, jak i okresowego. Jest to zasada ustanowienia prawa do świadczeń uwarunkowana przyjętym i równym dla wszystkich progiem ubóstwa, zwanym kryterium. Ustalenie kryterium dochodowego gwarantować ma sprawiedliwy podział świadczeń z pomocy społecznej. Wskazano dalej, że przepis art. 41 ustawy stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy, który nie podlega zwrotowi, lub zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. W przypadku H. J. organ I instancji nie ustalił, że zachodzi nowa, szczególna sytuacja, istotnie odbiegająca od sytuacji osób i rodzin kwalifikujących się z dochodu do pomocy społecznej. W odwołaniu od tej decyzji H. J. wskazała, że istnieje możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego, na co wskazuje udzielenie pomocy w [...] r., a jej sytuacja od tego czasu nie uległa poprawie. Podniosła okoliczności dotyczące braku środków na leczenie i stwierdziła, że udzielona pomoc winna mieć charakter stały, a nie jednorazowy. Wskazała również, że spełnia warunki objęcia jej pomocą w zakresie dożywiania, a organ pierwszej instancji pominął tą okoliczność przy rozpatrywaniu wniosku. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. na podstawie art. 138 §1 pkt 1 kpa, art. 8, art. 41 ustawy utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z przepisem art. 8 ust. 1 ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 91, przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł , zwanej dalej " kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej ", 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 316 zł, zwanej dalej " kryterium dochodowym na osobę w rodzinie ", 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej " kryterium dochodowym rodziny " - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Przepis art. 41 ustawy stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. W niniejszej sprawie skarżąca w dniu [...] r. zwróciła się o udzielenie pomocy finansowej, załączając zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy oraz przedkładając kserokopie rachunków. Organ pierwszej instancji przeprowadził wywiad środowiskowy i następnie wydał skarżoną decyzję. Zdaniem organu odwoławczego niekwestionowane w sprawie jest przekroczenie przez rodzinę strony kwoty kryterium dochodowego rodziny, wynikającego z przepisów ustawy. Dochód rodziny stanowi bowiem kwota [...] zł przy kryterium wynoszącym dla dwuosobowej rodziny 632 zł. Co do zasady zatem, stronie nie przysługuje prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Do rozważenia wszakże pozostaje kwestia możliwości przyznania świadczenia w trybie art. 41 ustawy, dla której ustawa nie wymaga spełnienia kryterium dochodowego. Zauważyć należy jednak, że ustawa w tym przypadku ogranicza możliwość przyznania świadczenia do "szczególnie uzasadnionych przypadków", a także ustala decyzję w tym zakresie jako decyzję o charakterze uznaniowym. Organ pierwszej instancji nawet stwierdzając wystąpienie "szczególnie uzasadnionego przypadku" jest uprawniony do odmowy przyznania takiego świadczenia, pod warunkiem wyczerpującego uzasadnienia swojej decyzji. Organ odwoławczy nie znalazł w sytuacji rodziny, jakkolwiek bardzo trudnej, wystąpienia wskazanego w ustawie, szczególnie uzasadnionego przypadku. W ocenie składu orzekającego Kolegium, taka sytuacja ma miejsce w przypadkach nagłych, niespodziewanych, których nie można przewidzieć ani im zapobiec, przy czym sytuacja rodziny, mimo przekroczenia kwoty kryterium dochodowego, uzasadnia przyznanie świadczenia. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie ma miejsca. Rodzina osiąga stałe dochody, choć niewysokie w przeliczeniu na osobę, lecz przekraczające wysokość kryterium dochodowego. Ustalenie przez ustawodawcę takiego kryterium powoduje, że pomoc winna być kierowana w pierwszej kolejności do osób, których dochód nie przekracza kwoty tego kryterium, a dopiero w przypadkach szczególnych osobom, których dochód wskazane kryterium przekracza. W niniejszej sprawie natomiast sytuacja rodziny nie wykazuje sytuacji, że doszło do sytuacji nagłej, niespodziewanej, która spełniałaby przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku. Stąd też uznano, że decyzja organu I instancji, jako odpowiadająca przepisom prawa, jest prawidłowa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. wskazało również, że wobec prowadzenia odrębnego postępowania w zakresie pomocy na dożywianie, kwestia ta pozostaje poza zakresem orzekania w niniejszej sprawie. Niezależnie od tego wskazano, że wniosek strony dotyczył wyłącznie pomocy finansowej i w takim zakresie została wydana skarżona decyzja. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu H. J. zarzuciła wydanej decyzji niezgodność z prawem, naruszenie zasady informowania stron wyrażonej w art. 9 kpa, naruszenie zasady dążenia do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli wyrażoną w art. 7 kpa oraz naruszenie zasady prawdy obiektywnej. Skarżąca zarzuciła także, że organy orzekające nie wyjaśniły wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, w tym błędnie przyjęły, że skarżąca prowadzi wraz z matką gospodarstwo domowe. Zdaniem skarżącej organy orzekające naruszyły przepisy ustawy o pomocy społecznej, tj, art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, 2, 3, art. 6 pkt 14 oraz przyjęły błędną interpretację art. 41 ustawy. Skarżąca przyznała, że jej sytuację w miesiącu [...] r. prawidłowo uznano za szczególnie uzasadniony przypadek i udzielono pomocy w postaci zasiłku celowego specjalnego na zakup leków i leczenia. Od [...] r. sytuacja jej rodziny nie uległa poprawie, a zatem spełnia warunki do objęcia jej pomocą społeczną. Podniosła, że organy obu instancji pominęły okoliczności dotyczące programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", a jej wniosek dotyczył okresu od miesiąca [...] r. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z powodów podanych w uzasadnieniu decyzji ostatecznej. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazano, że w niniejszej sprawie nie miały miejsca naruszenia przepisów podnoszone przez skarżącą. Udzielenie pomocy w miesiącu [...] r. przez organ I instancji nie może być podstawą roszczenia do przyznania takiego świadczenia w miesiącach następnych, szczególnie wobec osiągania przez rodzinę dochodów przekraczających wysokość kryterium dochodowego. W zakresie pomocy na dożywianie, Kolegium wskazało że kwestia ta była objęta odrębnym postępowaniem, w zakresie którego skarżącej przysługiwały wszystkie prawa strony, w tym wniesienia od niej odwołania. Zarzut dotyczący braku prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z matką nie został przez skarżącą w żaden sposób uzasadniony, a przeczą temu treści wywiadów środowiskowych podpisanych przez skarżącą. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Kryteria uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zostały ściśle określone w przepisie art. 8 ustawy. Przepis ten ogranicza dostęp do świadczeń społecznych, wprowadzając tzw. kryterium dochodowe. Pomoc społeczna nie została tym samym oparta na zasadzie powszechności. Przepis art. 2 ust. 1 omawianej ustawy jednocześnie stanowi, że celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Z przepisu tego wynika kolejne ograniczenie zakresu działania organów pomocy społecznej – mają one jedynie pomagać w działaniu osób zmierzających do poprawy swej sytuacji życiowej, a nie gwarantować źródła utrzymania (art. 2 ust. 1 ustawy). Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 316 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Z akt sprawy wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z matką. Dochód rodziny stanowi świadczenie emerytalne jej matki w kwocie [...] zł. Na osobę przypada więc kwota [...] zł – przekraczająca wymienione kryterium dochodowe, co uniemożliwiło przyznanie H. J. świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z art. 41 ustawy w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Istotnie, sytuacja rodziny H. J. jest trudna. Skarżąca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Zamieszkuje z obłożnie chorą matką, całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji. Jak słusznie zauważyło Kolegium rodzina osiąga stałe dochody, które choć niewysokie w przeliczeniu na osobę, przekraczają jednak wysokość kryterium dochodowego. Sytuacja rodziny nie wskazuje zatem, że doszło do sytuacji nagłej, niespodziewanej, która spełniałaby przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku. Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd podzielił stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. wyrażone w odpowiedzi na skargę i stwierdził w niniejszej sprawie brak naruszenia przepisów ustawy podanych przez skarżącą. Przekroczenie przez rodzinę skarżącej kryterium dochodowego określonego w ustawie uzasadniało odmowę przyznania pomocy. Kwesta pomocy na dożywianie objęta była odrębnym postępowaniem, zaś fakt prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z matką skarżącej wynika z treści wywiadów środowiskowych, podpisanych przez skarżącą. Wskazać należy, że wprawdzie wyrokiem z dnia 20 października 2006 r., sygn. akt IV SA/Wr 488/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił decyzję I i II instancji sprawie ze skargi H. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Uchylenie powyższych decyzji nastąpiło jednak z powodu niepoczynienia wystarczających ustaleń dotyczących możliwości przyznania skarżącej specjalnego zasiłku celowego. W niniejszej sprawie Sąd takich uchybień nie stwierdził i uznał, że wydane w sprawie decyzje w niczym nie naruszają zarówno przepisów procedury administracyjnej, jak i przepisów prawa materialnego będących podstawą rozstrzygnięcia sprawy. Skargę zatem należało zatem oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).