IV SA/Wr 558/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Marta Pająkiewicz - Kremis, Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi Z. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 28 czerwca 2023 r. nr SKO.ŚR/41/136/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze na rzecz skarżącego Z. C. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W dniu 9 stycznia 2023 r. Z. C. złożył do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Starej Kamienicy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem Z. C. Do wniosku strona załączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Jeleniej Górze z dnia 22 lutego 2018 r., zaliczające brata strony do znacznego stopnia niepełnosprawności od 22 grudnia 2014 r. (daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić) oraz stwierdzające konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji samodzielnej egzystencji (symbol niepełnosprawności 07 – S, 11 – I, 05 – R), a także orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Jeleniej Górze z dnia 2 grudnia 2002 r., zaliczające wnioskodawcę do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności od 8 lutego 1985 r. (niepełnosprawność datuje się od urodzenia) oraz wskazujące na odpowiednie zatrudnienie – praca w warunkach specjalnych, przeciwwskazana praca ciężka oraz w narażeniu na urazy ciała (przyczyna niepełnosprawności - wrodzone lub nabyte ciężkie choroby metaboliczne, układu krążenia, oddechowego, moczowego, pokarmowego, układu krzepnięcia i inne, znacznie upośledzające sprawność organizmu, wymagające systematycznego leczenia ambulatoryjnego i okresowo leczenia szpitalnego). Decyzją z dnia 13 marca 2023 r. nr GOPS.5211.SP.0000429.03.2023 Wójt Gminy Stara Kamienica odmówił wnioskodawcy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym bratem. Organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności daty powstania niepełnosprawności brata wnioskodawcy nie da się ustalić. Niepełnosprawność nie powstała więc przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole przed ukończeniem 25 roku życia. Nie został więc spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie została również spełniona przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ wnioskodawca ma ustalone prawo do renty z tytułu niepełnosprawności. W zawiadomieniu z dnia 6 lutego 2023 r. wezwano stronę w terminie 14 dni do dokonania wyboru świadczenia pomiędzy przysługującą rentą a wnioskowanym świadczeniem pielęgnacyjnym przez zawieszenie prawa do renty. Strona w piśmie z dnia 21 lutego 2023 r. poinformowała organ, że nie zawiesi prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W odwołaniu strona wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego zastosowanie bez uwzględnienia, że na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn.. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 Konstytucji RP. Strona zarzuciła również naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego zastosowanie, pomimo derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn.. akt SK 2/17. Zdaniem strony, opiekun pobierający rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie jest zobowiązany do wyboru pomiędzy świadczeniami. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Jeleniej Górze decyzją z dnia 28 czerwca 2023 r. nr SKO.ŚR/41/136/23 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium wyjaśniło, że wniosek strony o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinien być rozpoznany z pominięciem niekonstytucyjnej normy art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, a to pociąga za sobą konieczność oceny warunków spełnienia kryteriów ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego bez odwoływania się do kryterium daty powstania niepełnosprawności. Wnioskodawca nie spełnia jednak przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania, co obligowało organ do odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wnioskodawca zgodnie z zaświadczeniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 czerwca 2023 r. pobiera rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Renta ta przyznana jest na stałe od 1985 r. O rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia. W tej sytuacji nie sposób logicznie i zgodnie z doświadczeniem życiowym uznać, że istnieje niezbędny związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością podjęcia i sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem. Prawo do świadczenia rentowego przysługuje wnioskodawcy od 1985 r., a zatem zanim jeszcze brat strony został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. W konsekwencji należy uznać, że niepodejmowanie przez wnioskodawcę pracy zarobkowej w rzeczywistości nie ma związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem, lecz jest wynikiem wystąpienia obiektywnych okoliczności. Skoro wnioskodawca jest całkowicie niezdolny do wykonywania pracy, to nie zachodzi przesłanka, warunkująca możliwość na bycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. niepodejmowanie albo rezygnacja z zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na powyższą decyzję skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez przyjęcie, że niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia tej ustawowej przesłanki. Podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie. Chodzi o pomoc w zaspokojeniu normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjonalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności nie jest w stanie sama sobie zapewnić. Podkreślono, że legitymowanie się przez skarżącego orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy nie przesądza o tym, że nie może on być aktywny zawodowo. Skarżący był osobą aktywną zawodowo, gdyż w okresie od 3 lutego 2003 r. do 31 grudnia 2022 r. był zatrudniony w P. S. A. z siedzibą w J., a więc zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem. Skarżący załączył do skargi kopię świadectwa pracy z dnia 31 grudnia 2022 r. odnośnie ustania stosunku pracy z uwagi na upływ czasu, na jaki była zawarta umowa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 217 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej u.ś.r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Kwestią sporną w rozpatrywanej sprawie pozostaje istnienie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad bratem a niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego, a więc czy istotnie skarżący nie podejmuje lub zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad bratem. Zdaniem organu odwoławczego taki związek przyczynowo – skutkowy nie występuje, ponieważ skarżący pobiera rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, a więc jest osobą całkowicie niezdolną do wykonywania pracy. W ocenie Sądu organ odwoławczy nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że skarżący jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Organ oparł się w tym zakresie na zaświadczeniu ZUS z dnia 7 czerwca 2023 r., informującym że skarżący pobiera rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od 13 stycznia 1985 r. (przyznana na stałe). Jednakże w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Jeleniej Górze z dnia 2 grudnia 2002 r., zaliczono wnioskodawcę do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności od 8 lutego 1985 r. (niepełnosprawność datuje się od urodzenia) oraz wskazano na odpowiednie zatrudnienie – praca w warunkach specjalnych, przeciwwskazana praca ciężka oraz w narażeniu na urazy ciała. Zatem z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nie wynika, że skarżący jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, ale że może wykonywać odpowiednią pracę w specjalnych warunkach. Jak wykazał skarżący, był on osobą aktywną zawodowo, gdyż w okresie od 3 lutego 2003 r. do 31 grudnia 2022 r. (blisko 20 lat) był zatrudniony w P. S. A. z siedzibą w J. w wymiarze ½ etatu. Na potwierdzenie powyższego, skarżący załączył do skargi kopię świadectwa pracy z dnia 31 grudnia 2022 r. odnośnie ustania stosunku pracy z uwagi na upływ czasu, na jaki była zawarta umowa. W ocenie Sądu o całkowitej niezdolności do zatrudnienia nie może przesądzać wyłącznie rodzaj otrzymywanej renty, decydująca jest bowiem w tym zakresie treść orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy nie wykazał więc należycie, że nie występuje związek przyczynowy pomiędzy zaprzestaniem zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem. Pomijając treść orzeczenia o stopniu niepełnosprawności skarżącego, organ odwoławczy naruszył art. 7 (zasada prawdy obiektywnej), art. 77 § 1 (obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego) i art. 80 k.p.a. (zasada swobodnej oceny dowodów na podstawie całokształtu materiału dowodowego). Organ odwoławczy pominął bowiem zapisy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, dotyczące odpowiedniego zatrudnienia dla skarżącego, jak również nie wyjaśnił czy skarżący podejmował zatrudnienie przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W ponownie prowadzonym postępowaniu, organ winien ponownie rozpoznać odwołanie skarżącego i ocenić czy skarżący spełnił wszystkie przesłanki z art. 17 ustawy o pomocy społecznej, w szczególności mając na uwadze art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.