IV SA/Wr 564/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca) Sędzia WSA Katarzyna Radom Protokolant: Z-ca Kierownika Sekretariatu Wydziału IV Krzysztof Erbel po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 10 lutego 2022 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji, przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od dnia 1 września 2018 r. do dnia 30 września 2018 r. i odmowy przyznania tego świadczenia na okres od dnia 1 października 2017 r. do dnia 31 sierpnia 2018 r. I. oddala skargę w całości; II. przyznaje adwokat J. O. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu - kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, w tym 23 % VAT, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym. W dniu 1 sierpnia 2017 r. M. K. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na syna R. B. na okres świadczeniowy 2017/2018. Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent W. przyznał stronie świadczenie z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną R. B. w kwocie 300 zł miesięcznie na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. Decyzja ta została zmieniona decyzją z dnia [...] nr [...] w zakresie wysokości przyznanego świadczenia, tj. wysokość świadczenia wyniosła 500 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] organ pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) wznowił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ podał, że w sprawie wyszła na jaw nowa okoliczność faktyczna, to jest zawarcie przez stronę związku małżeńskiego w dniu 18 sierpnia 2012 r. z K. B. Okoliczność ta nie była znana organowi, ponieważ strona przedłożyła odpis zupełny aktu małżeństwa w dniu 26 października 2019 r. Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent W. uchylił decyzję własną z dnia [...] nr [...], przyznał M. K. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną R. B. na okres od dnia 1 września 2018 r. do dnia 30 września 2018 r. i odmówił przyznania stronie świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od dnia 1 października 2017 r. do dnia 31 sierpnia 2018 r. Organ pierwszej instancji zauważył, że strona w dniu 26 października 2019 r. dostarczyła do organu odpis zupełny aktu małżeństwa, zgodnie z którym w dniu 18 sierpnia 2012 r. zawarła związek małżeński z K. B. We wniosku o ustalenie prawa do świadczenia, strona wprowadziła organ w błąd, posługując się nazwiskiem rodowym oraz wskazując, że jest osobą rozwiedzioną. Okoliczność zawarcia przez stronę małżeństwa stanowiła nową okoliczność, nieznaną organowi w dniu wydania decyzji, istotną dla rozstrzygnięcia sprawy. Zatem przy ustalaniu dochodu rodziny od września 2012 r. należało uwzględnić również dochody małżonka strony. Organ wezwał stronę oraz K. B. do udokumentowania osiąganych przez niego dochodów. Wezwania te pozostały bezskuteczne i brak jest możliwości ustalenia dochodu rodziny za okres świadczeniowy 2017/2018. Strona, zarówno we wniosku, jak i w decyzji z dnia [...] została pouczona o obowiązku bezzwłocznego powiadomienia organu o zmianie sytuacji rodzinnej. Wobec powyższego należało odmówić stronie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2017 r. do 31 sierpnia 2018 r. i przyznać świadczenie za wrzesień 2018 r., ponieważ strona pozostawała w związku małżeńskim do dnia 31 sierpnia 2018 r. W odwołaniu od decyzji od decyzji strona wyjaśniła, że jej małżeństwo faktycznie trwało 1 rok, a następnie mąż odszedł od niej. W tym czasie strona zajęta była też opieką ad matką, chorującą onkologicznie. Powództwo o rozwód wniósł jej mąż, który powiedział jej, że sprawa rozwodowa została zakończona i należy czekać na nadesłanie przez sąd odpowiednich dokumentów. Po trzech latach strona dowiedziała się o umorzeniu postępowania w sprawie o rozwód i sama złożyła kolejny pozew o rozwód. Strona wskazała, ze nie przypuszczała, iż niepoinformowanie organu o zmianie stanu cywilnego będzie miało aż takie konsekwencje, zwłaszcza że syn pochodzi z jej pierwszego małżeństwa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy wyjaśnił, że strona nie poinformowała organu o zawarciu związku małżeńskiego, pomimo stosownych pouczeń zamieszczonych we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń i w decyzji przyznającej świadczenie. Pomimo skierowania wezwań do strony i jej małżonka o udokumentowanie jego dochodów, w sprawie brak było możliwości ustalenia dochodu rodziny. Skutkowało to odmową przyznania świadczenia za okres od 1 października 2017 r. do 31 sierpnia 2018 r. i przyznaniem świadczenia za wrzesień 2018 r. Nie zgadzając się z powyższą decyzją strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 4 lutego 2022 r. pełnomocnik strony wyznaczony z urzędu wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając błędną wykładnię art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez przyjęcie, że posłużenie się w definicji "rodziny" zwrotem "odpowiednio" nie uprawnia organu do analizy faktycznego składu rodziny osoby uprawnionej do alimentów w kontekście osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe oraz przez przyjęcie, że mąż skarżącej, który nie utrzymuje z nią kontaktów i nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego nie może zostać wyłączony ze składu rodziny osoby uprawnionej do alimentów wbrew formalnej definicji pojęcia "rodzina". Strona wskazała, że organy obu instancji błędnie ustaliły skład jej rodziny, zaliczając do niej jej męża, który od 2013 r. nie utrzymywał z nią kontaktów. Skarżąca prowadziła wspólne gospodarstwo domowe wraz z synem. Nie znali miejsca pobytu i adresu męża strony. Należało mieć na uwadze faktyczne relacje między członkami rodziny, a nie formalnoprawny status. Odpowiednie stosowanie przepisu prawa nie nakazuje mechanicznego stosowania normy prawnej ani nie zwalnia od obowiązku rozpatrzenia, w jakim zakresie oraz w jaki sposób należy ją stosować w konkretnej Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga nie podlega uwzględnieniu. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2021 r., poz. 877). Istotą sporu w niniejszej sprawie jest interpretacja pojęcia rodziny. Zgodnie z art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów pojęcie "rodzina" oznacza rodziców osoby uprawnionej, małżonka rodzica osoby uprawnionej, osobę, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia. Jak z powyższego wynika, w art. 2 ust. 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ustawodawca określił krąg osób tworzących rodzinę. Z treści tego przepisu nie wynika, aby zaliczenie do członków rodziny obwarowane było dodatkowymi warunkami. Istotne jest, czy dana osoba zalicza się do kręgu osób wymienionych w tym przepisie. Zatem bez znaczenia dla potrzeb ustalenia uprawnienia do otrzymywania świadczenia alimentacyjnego jest pozostawanie z osobą uprawnioną do świadczeń we wspólnym gospodarstwie domowym, czy też w bliskich relacjach. Znaczenie i zakres pojęcia "rodziny" pozostaje bowiem, na potrzeby spraw dotyczących świadczeń alimentacyjnych w oderwaniu od rozumienia języka potocznego lub prawnego (definicji przyjętych w innych aktach prawnych). Przyjęta definicja nie bazuje wyłącznie na kryteriach pokrewieństwa. Odpowiednie uwzględnianie wymienionych w art. 2 pkt 12 ustawy osób w składzie rodziny skutkuje tym, że podlegają oni zaliczeniu do tego kręgu, o ile w konkretnej sytuacji istnieją. Takie też stanowisko jest ugruntowane w orzecznictwie (por. wyroki NSA z 16 czerwca 2016 r., sygn. I OSK 2228/14; z 3 lutego 2017 r., sygn. I OSK 2430/16; z 18 października 2017, sygn. I OSK 715/17, z 4 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 3303/18 - wszystkie przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl., w skrócie: CBOSA). Wobec tego należy stwierdzić, że dla ustalenia, czy określona osoba wchodzi w skład rodziny, bez znaczenia w rozumieniu przytoczonej regulacji jest fakt wspólnego gospodarowania. Ustawodawca określając pojęcie rodziny, uwzględnia bowiem jedynie ściśle określony stan prawny, nie zaś stan faktyczny lub przesłankę wspólnego gospodarowania. Przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w przypadku rodziny w ogóle nie przewidują możliwości badania faktycznych okoliczności dotyczących na przykład wspólnego gospodarowania. Zatem ustalanie tych faktów w postępowaniu administracyjnym jest bez znaczenia. Definicja pojęcia "rodzina", zawarta w art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w sposób precyzyjny i wyczerpujący określa krąg osób, które w postępowaniu o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego są uznawane za rodzinę – nakazuje stosowanie tego pojęcia w sposób formalny bez odwołania się do okoliczności wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego, wspólnego zamieszkania lub faktów związanych z dobrymi lub złymi relacjami pomiędzy wymienionymi w tym przepisie osobami. Pomimo posłużenia się przez ustawodawcę, w omawianym art. 2 pkt 12, sformułowaniem "odpowiednio", nie można uznać, że dopuszczono w tego rodzaju sprawach analizę stanu faktycznego rodziny w kontekście osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. W rozpatrywanej sprawie organ pierwszej instancji wznowił postępowanie w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych skarżącej na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, zgodnie z którym W sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Przesłanki wznowienia postępowania są określone w art. 145 § 1 k.p.a. w sposób enumeratywny i mają charakter obligatoryjny. Aby dana okoliczność (dowód) mogła stanowić podstawę do wznowienia postępowania, musi ona istnieć w dacie wydania decyzji ostatecznej i nie mogła być znana organowi, Dowody i fakty muszą być nowe, tzn. nowo odkryte lub po raz pierwszy zgłoszone przez stronę. Muszą więc stanowić nowość w konkretnym postępowaniu. Musiały więc nie być znane organowi, przed którym toczyło się postępowanie. Ponadto przesłanka wznowienia postępowania określona w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. będzie zachodziła wówczas, gdy ujawnione nowe okoliczności faktyczne lub dowody nieznane organowi wydającemu decyzje są istotne dla sprawy, tzn. dotyczą przedmiotu sprawy oraz mają znaczenie prawne, mające w konsekwencji wpływ na treść decyzji w kwestiach zasadniczych. Przez nową istotną okoliczność dla sprawy – w rozumieniu art. 145 §1 pkt 5 k.p.a. – należy rozumieć taką okoliczność, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy, co oznacza, iż w sprawie zapadłaby decyzja, co do swej istoty odmienna od rozstrzygnięcia dotychczasowego. Chodzi zatem o okoliczności istotne w takim znaczeniu, że ich istnienie lub brak bezpośrednio wpływają na treść rozstrzygnięcia. Okoliczności te muszą więc być prawotwórcze, z punktu widzenia znajdującego zastosowanie w sprawie przepisu prawa materialnego. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, skarżąca w dniu 18 sierpnia 2012 r. zawarła związek małżeński z K. B. Okoliczność ta istniała w dniu wydania decyzji przyznającej stronie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, tj. w dniu [...] i nie była wówczas znana organowi, ponieważ skarżąca odpis zupełny aktu małżeństwa przedłożyła organowi w dniu 26 października 2019 r. Należy też zauważyć, że skarżąca we wniosku z dnia 1 sierpnia 2017 r. o przyznanie świadczenia wpisała nazwisko panieńskie "K.", pomimo że z odpisu aktu małżeństwa wynika, iż nosiła wówczas nazwisko "B.", a w rubryce stan cywilny wpisała "rozwiedziona". W części I punkcie 3 wniosku z dnia 1 sierpnia 2017 r. o przyznanie świadczenia "Dane członków rodziny" wskazano, że do rodziny nie zalicza się rodzica osoby uprawnionej, zobowiązanego tytułem wykonawczym do alimentów na jej rzecz. Skarżąca jako członków rodziny podała siebie i syna, nie wykazując małżonka K. B. Natomiast w części II pkt 2 wniosku "Oświadczenia służące ustaleniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego" wnioskodawczyni oświadczyła, że nie pozostaje w związku małżeńskim. We wniosku zamieszczono również pouczenie, że "w przypadku zmiany liczby członków rodziny (...), osoba uprawniona jest zobowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach organ właściwy wierzyciela. Fakt zapoznania się z pouczeniami zamieszczonymi w części VII wniosku strona potwierdziła własnoręcznym podpisem z datą 1 sierpnia 2017 r. Również decyzja o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, doręczona stronie, zawiera stosowne pouczenia. W punkcie 3 pouczono stronę, że w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny (...) osoba, która wystąpiła z wnioskiem o przyznanie tych świadczeń zobowiązana jest do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. Natomiast w punkcie 5 pouczono stronę, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Pomimo powyższych pouczeń, skarżąca wskazała, ze jest osobą rozwiedzioną i nie wykazała małżonka jako członka rodziny. Z pewnością więc okoliczność pozostawania przez skarżącą w związku małżeńskim była nową okolicznością dla organu. Jest to też okoliczność istotna dla rozstrzygnięcia, albowiem bez wątpienia, stosownie do art. 2 pkt 12 ustawy K. B. wchodził w skład rodziny jako małżonek rodzica osoby uprawnionej do alimentów do dnia 1 września 2018 r. (do dnia uprawomocnienia się wyroku rozwiązującego małżeństwo strony), a dochody męża strony do dnia 1 września 2018 r. należało zaliczyć do dochodu rodziny. W tym celu organ w trakcie wznowionego postępowania w przedmiocie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego wezwał skarżąca w dniu 2 grudnia 2020 r. do udokumentowania dochodów osiąganych przez jej ówczesnego małżonka oraz wystąpił dwukrotnie (w dniu 27 października 2020 r. i 3 lutego 2021 r.) do K. B. w celu przedłożenia dokumentów dotyczących uzyskiwanych dochodów. Powyższe wezwania okazały się bezskuteczne, a więc skarżąca nie udokumentowała dochodów swojego małżonka. Zasadne w niniejszej sprawie było wznowienie postępowania na podstawie art. 145 §1 pkt 5 k.p.a., przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 września 2018 r. do 30 września 2018 r. oraz odmowa przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od dnia 1 października 2017 r. do dnia 31 sierpnia 2018 r. Wobec powyższego nieuzasadnione są zarzuty odnośnie naruszenia art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Mając na uwadze powyższe, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.