IV SA/Wr 566/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Serwiniowska /sprawozdawca/, Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Asesor WSA Ewa Kamieniecka, Protokolant Krzysztof Caliński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2005r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego oddala skargę Decyzją z dnia [...]r. nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania E. S. od decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...]r. Nr [...]w sprawie odmowy przyznania zasiłku okresowego, działając na podstawie art. 138 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 2 ust. 2, art. 7, art. 8 ust. 1 i art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej /Dz.U. Nr 64, poz. 539/ uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Uzasadniając decyzję organ II instancji wskazał, iż zaskarżoną decyzją organ I instancji odmówił przyznania E. S. zasiłku okresowego, ponieważ nie spełnia wymogów określonych ustawą o pomocy społecznej. Organ I instancji podał, iż E. S. [...]r. złożył wniosek o zasiłek okresowy na osobę samotnie gospodarującą. Wezwany do dostarczenia zaświadczenia z Urzędu Pracy, zaświadczenia o dochodach matki, oświadczenia o osiąganych dochodach z prac dorywczych, E. S. w dniu [...] r. dostarczył oświadczenie, że jest bezrobotny bez prawa do zasiłku, nie osiąga żadnego dochodu i prowadzi samotne gospodarstwo domowe, a w dniu [...]r. dostarczył uzupełnienie do wniosku oraz zaświadczenie z Urzędu Pracy. Nie dostarczył natomiast zaświadczenia o wysokości emerytury matki W. S.. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz zgromadzonych przez OPS dokumentów: - pisma z Miejskiego Zakładu Komunalnego, - pisma z Komisariatu Policji, poświadczenia zameldowania z Urzędu Miejskiego wynika, że strona mieszka w lokalu komunalnym przy ul. Z. [...]wraz ze swoją matką W. S., która jest głównym najemcą tego mieszkania i ponosi wszystkie koszty związane z jego utrzymaniem. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, osoby i rodziny powinny przezwyciężać swoje trudne sytuacje życiowe, wykorzystując własne zasoby, możliwości i uprawnienia, a to oznacza, że w pierwszej kolejności powinny być wykorzystane uprawnienia przysługujące tym osobom i rodzinom na mocy innych ustaw. Natomiast pomoc społeczna staje się niezbędna dopiero wtedy, gdy to nie wystarcza, gdy osoba bądź rodzina wykorzystała swoje zasoby, możliwości i uprawnienia. Wynika to z zasady subsydiarności (pomocniczości) pomocy społecznej, zgodnie którą to osoby i rodziny są zobowiązane do zaspokajania swoich potrzeb i najbliższej rodziny własnym majątkiem i pracą. Ten obowiązek wzajemnego wspierania się przez członków rodziny, to obowiązek alimentacyjny, który obciąża wzajemnie między krewnymi w linii prostej (rodziców, dzieci) oraz małżonków. Wynika to z art. 128 i 129 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a prawo do alimentów jest niezbywalne i nie można się go zrzec. Zdaniem organu I instancji, matka strony i żona, z którą nie jest rozwiedziony i nie ma orzeczonej separacji są zobowiązane do jego alimentacji, zatem winien on w pierwszym rzędzie wystąpić o alimenty od swoich najbliższych, a nie żądać świadczeń z pomocy społecznej. Nadto organ I instancji wykazuje brak współdziałania strony przy rozwiązywaniu swoich trudnych sytuacji życiowych oraz ograniczanie się jedynie do wysuwania kolejnych żądań i roszczeń wobec Ośrodka oraz pisania skarg, odwołań, zażaleń, wniosków i pozwów, zamiast aktywnego poszukiwania jakiejkolwiek pracy. Mimo, że strona żyje w niedostatku to marnotrawi własne środki (art. 11 ustawy), bo pali papierosy i nadużywa alkoholu. Z powyższych względów odmówiono stronie przyznania zasiłku okresowego, wskazując jednocześnie, że matka ma uprawnienia i może się ubiegać o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Od decyzji E. S. złożył odwołanie, w którym na poparcie swojego stanowiska przywołuje decyzję Kolegium z dnia [...]r. Nr [...]. Organ I instancji przekazując sprawę do rozpatrzenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymał swoje stanowisko zawarte w decyzji informując dodatkowo, że z powodu nadużywania alkoholu E. S. był dwa razy wzywany przez Gminną Komisję Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, jednak na posiedzenia komisji nie zgłosił się. Nie poddał się też badaniu przez biegłego (zgodnie z zarządzeniem Sądu Rejonowego w K.). W konsekwencji wniósł o utrzymanie decyzji w mocy. Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustaliło i zważyło, że jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz załączonych dokumentów, E. S. (lat [...]) jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. od dnia [...]r. jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Mieszka razem z matką lecz prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Podaje, że nie posiada żadnego źródła dochodu. Z informacji Komisariatu Policji w P. Z. z dnia [...]r. wynika, że utrzymuje kontakty z osobami nadużywającymi alkohol oraz sam go nadużywa. Fakt nadużywania alkoholu wynika także z wniosku Gminnej Komisji Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych do Sądu Rejonowego w K. o przebadanie go przez biegłego na sali sądowej, gdyż w wykonaniu zarządzenia Sądu z dnia [...]r. - odmówił poddania się przebadaniu w celu wydania opinii w przedmiocie uzależnienia od alkoholu. Wnioskiem z dniu [...]r. zwrócił się o przyznanie zasiłku okresowego na osobę samotnie gospodarującą. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje rodzinie, której dochód nie przekracza kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (461 zł)) zwanym kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej - przy wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 (sieroctwo, bezdomność, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwała lub ciężka choroba, przemoc w rodzinie, potrzeba ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradność w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, brak umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudność w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy, trudność w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizm lub narkomania, zdarzenie losowe i sytuacja kryzysowa, klęska żywiołowa lub ekologiczna) lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Spełnienie tych przesłanek warunkuje przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Zastosowany natomiast przez organ I instancji art. 2 ust.l ustawy stwierdza, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Przeprowadzone w sprawie postępowanie, nie dało jednak podstaw organowi i instancji do takiego rozstrzygnięcia. Organ I instancji dokonał błędnej interpretacji art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym rodzice i dzieci obowiązani wspierać się wzajemnie oraz art. 128 § 2 K.r.i o., w myśl którego obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przepisy te nie mogą bowiem stanowić materialnoprawnej podstawy do ewentualnego zobowiązania osób najbliższych do łożenia na jego utrzymanie. W przypadku obowiązku alimentacyjnego rodziców w stosunku do dzieci, podstawą obciążenia tym obowiązkiem jest art. 133 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stwierdzający, że rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Zatem brak było podstaw do przyjęcia, aby E. S. mógł skutecznie dochodzić od matki zobowiązania jej do dostarczania mu środków utrzymania. Również bezpodstawne jest przyjęcie, aby E. S. mógł ubiegać się od współmałżonki dostarczania mu środków utrzymania. Podstawą do wystąpienia z takim roszczeniem jest art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W przedmiocie jednak sytuacji rodzinnej strony (żony, dzieci, ich sytuacji majątkowej) nie poczyniono w toku postępowania żadnych ustaleń, mimo, że zostały przyjęte jako podstawa stwierdzeń organu I instancji. Nie może być jednak wątpliwości, co do tego, że to na stronie spoczywa obowiązek alimentacyjny na rzecz rodziny, a nie odwrotnie. Nie zachodzą zatem podstawy do stwierdzenia, że E. S. nie wykorzystuje przysługujących mu uprawnień do poprawy jego sytuacji materialnej. Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że E. S. nadużywa alkoholu i może nastąpić marnotrawienie przyznanych świadczeń, jednak zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, dopiero po stwierdzeniu takiego faktu przez pracownika socjalnego, może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego. W rozpatrywanej sprawie takie ustalenia nie miały jednak miejsca. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Sądu. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej "Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych Europejskiej Karty Społecznej". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podtrzymało stanowisko wyrażone w zakwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Według art. 3 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) sądy administracyjne powołane zostały do badania legalności decyzji, niektórych postanowień i innych aktów organów administracyjnych. W związku z tym kontrolą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi objęta jest zgodność zaskarżonych aktów administracyjnych z prawem materialnym, a także badanie zgodności tych aktów z przepisami procedury administracyjnej. W razie stwierdzenia, że zaskarżony akt został wydany z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, bądź z naruszeniem procedury administracyjnej, uchyla zaskarżony akt w całości lub w części. Rozpatrując skargę, Sąd nie stwierdził aby zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, o jakim mowa wyżej. Skarga zatem nie mogła być uwzględniona. Zgodnie z treścią art. 138 § 2 kpa organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę organ ten może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Obowiązek zastosowania instytucji reformacji i orzeczenia co do istoty sprawy zamiast uchylenia decyzji organu I instancji i przekazywania do ponownego rozpoznania, w sytuacji stwierdzenia jej wadliwości, w świetle powołanego przepisu, istnieje wówczas, gdy dokonując kontroli instancyjnej organ II instancji nie ma wątpliwości co do stanu faktycznego i nie stwierdził potrzeby dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie. Sąd badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji kasacyjnej ocenia jej legalność w zakresie ograniczającym się do wystąpienia przesłanek z powołanego art. 138 § 2 kpa. Uchylając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy wskazał, iż w toku postępowania pierwszoinstancyjnego nie poczyniono ustaleń w kwestii marnotrawienia przez skarżącego środków finansowych. Organ I instancji nie przeprowadził także postępowania wyjaśniającego w przedmiocie sytuacji majątkowej rodziny skarżącego /żony, dzieci/. Ponadto wytknięto organowi I instancji niewłaściwe zinterpretowanie przepisów Krio i z tego powodu bezpodstawne przyjęcie, iż skarżący mógł dochodzić od matki i współmałżonki środków finansowych na jego utrzymanie. Mając powyższe na uwadze Sąd nie stwierdził naruszeń uzasadniających wyeliminowanie zaskarżonej decyzji albowiem organ odwoławczy zasadnie przyjął, iż postępowanie przed organem I instancji posiadało braki. Podniesiony w skardze zarzut naruszenia "Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych Europejskiej Karty Społecznej" nie został przez skarżącego wykazany. W tej sytuacji skargę jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/.