IV SA/Wr 591/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Julia Szczygielska Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Protokolant Aleksandra Markiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 13 lutego 2013 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 17 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 23 ust. 4 lit. "b" ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.), dalej: ustawa, po rozpatrzeniu odwołania P. K., dalej: skarżący, od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta W. przez Starszego Administratora ds. świadczeń rodzinnych i administracyjnych w Dziale Świadczeń w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej we W. z dnia [...], nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy, w związku z koniecznością opieki nad osobą, w stosunku do której ciąży obowiązek alimentacyjny – A. K., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że wnioskiem z dnia 26 października 2012 r. skarżący wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką – A. K. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podniesiono, że do wniosku o przyznanie wymienionego świadczenia skarżący dołączył wyrok Sądu Okręgowego we W. - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 marca 2004 r. (sygn. akt VIII U -3632/2003), na mocy którego przyznano A. K. prawo do dodatku pielęgnacyjnego z tytułu niezdolności do samodzielnej egzystencji. Po analizie całości zebranego w sprawie materiału dowodowego, organ I instancji stwierdził, że A. K. nie legitymuje się zgodnym z przepisami o świadczeniach rodzinnych orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, uprawniającym do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący odwołał się od powyższej decyzji. Podniósł, że nie podziela argumentacji zawartej w uzasadnieniu decyzji. Zasięgał bowiem informacji w ZUS, z której wynika, że posiada dokumenty wystarczające do uznania jego matki za niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji. W jego ocenie przedłożył wszelkie dokumenty niezbędne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dalej organ odwoławczy wskazał, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych, w tym świadczenia pielęgnacyjnego, oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń reguluje ustawa. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z art. 17 ust. 1 ustawy wynika zatem, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odnosząc powyższe przepisy do stanu faktycznego sprawy należy stwierdzić, że na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny względem jego matki. Sporne w niniejszej sprawie jest to, czy matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wskazano, że ustalenie prawa do świadczeń przyznawanych na podstawie przepisów ustawy może nastąpić po złożeniu wniosku wraz ze ściśle określonymi dokumentami. Wynikało to zarówno z przepisu art. 23 ust. 4 ustawy, jak również z przepisów rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. nr 105, poz. 881 ze zm.), dalej: rozporządzenie, które obowiązywało w dniu złożenia wniosku przez skarżącego, jak i w dniu wydania decyzji organu I instancji. Według § 7 rozporządzenia, w postępowaniu w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do wniosku należy dołączyć m.in. orzeczenie o niepełnosprawności albo o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. nr 139, poz. 1328 ze zm.), orzeczenie o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wydają powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności. Z akt sprawy wynika, że matka skarżącego nie występowała o wydanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Według art. 3 pkt 21 ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności - oznacza to: a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do l grupy inwalidów, e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. W dokumentach sprawy znajduje się wyrok Sądu Okręgowego we W. - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 marca 2004 r. (sygn. akt VIII U - 3632/2003), wydany w sprawie przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W. o dodatek pielęgnacyjny. Na mocy tego wyroku przyznano A. K. prawo do dodatku pielęgnacyjnego z tytułu niezdolności do samodzielnej egzystencji. Ponadto, w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie ZUS Oddział we W. z dnia 27 lutego 2007 r. (Nr akt:...), gdzie - odwołując się do powołanego wyroku Sądu Okręgowego -stwierdzono, że A. K. została uznana za całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji. W ocenie organu odwoławczego wymienione dokumenty nie zastępują orzeczeń, o których mowa w art. 3 pkt 21 ustawy i nie są tożsame z posiadaniem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, o którym mowa w § 7 rozporządzenia. W tym stanie rzeczy, zdaniem organu odwoławczego, odwołanie nie może zostać uwzględnione. Kolegium nie zakwestionowało faktu, że matka skarżącego jest niezdolna do samodzielnej egzystencji, lecz stwierdziło, że wyrok w sprawie dodatku pielęgnacyjnego, i wydane na jego postawie zaświadczenie ZUS, nie są równoznaczne z orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji. Kolegium jednocześnie pouczyło, że matka skarżącego powinna wystąpić do powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności z wnioskiem o wydanie stosownego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, które to orzeczenie może być następnie podstawą do orzekania w sprawie o ustalenie prawa do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżącego poinformowano też, że wraz ze złożeniem wniosku do wspomnianego zespołu, może wystąpić z ponownym wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2a ustawy, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności. Organ odwoławczy podkreślił, że przepisy zawarte w ustawie nie pozwalają organom administracji na uznaniowe przyznawanie świadczeń. Oznacza to, że organy uprawnione do przyznawania świadczeń rodzinnych (w tym świadczenia pielęgnacyjnego) są związane przepisami ustawy i nie mogą przyznać świadczenia w przypadku niespełnienia wymaganych przez ustawodawcę przesłanek. Skarżący wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Oświadczył, że przedłożył wszystkie dokumenty, niezbędne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dokumenty z ZUS we W., które przedstawił, potwierdzają, jego zdaniem, że na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych matka ma orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji wyrokiem Sądu Okręgowego Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we W. Znajduje to potwierdzenie w art. 3 pkt 21 ustawy i spełnia warunki wymienione w § 7 rozporządzenia. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z powodów podanych w uzasadnieniu decyzji ostatecznej. Podkreślono, że Kolegium nie kwestionuje niezdolności matki skarżącego do samodzielnej egzystencji, lecz wyrok Sądu w sprawie dodatku pielęgnacyjnego i wydane na jego podstawie zaświadczenie ZUS nie są równoznaczne z posiadaniem orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji, które zgodnie z art. 3 pkt 21 lit. "b" ustawy umożliwiałoby przyznanie wnioskowanego świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. osobom, na których, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W świetle powyższego, na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny względem jego matki. Sporne w niniejszej sprawie jest natomiast to, czy matka skarżącego, niezdolna do samodzielnej egzystencji, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustalenie prawa do świadczeń przyznawanych na podstawie przepisów ustawy może nastąpić po złożeniu wniosku, do którego należy obligatoryjnie dołączyć orzeczenie o niepełnosprawności lub znacznym stopniu niepełnosprawności. Wynika to z przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 grudnia 2011 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. nr 298, poz. 1769), dalej: rozporządzenie, które obowiązywało w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Według § 6 tego rozporządzenia, postępowanie w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wszczyna się na podstawie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, którego wzór określa załącznik nr 16 do rozporządzenia. Do wniosku należy dołączyć m.in. orzeczenie o niepełnosprawności lub o znacznym stopniu niepełnosprawności (§ 6 ust. 2 pkt 1). Nadmienić należy, że przepisy rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. nr 105, poz. 881 ze zm.), które obowiązywało w dniu złożenia wniosku przez skarżącego, jak i w dniu wydania decyzji przez organ I instancji również wymagały dołączenia orzeczenia o niepełnosprawności lub o znacznym stopniu niepełnosprawności (§ 7). Zgodnie zaś z § 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. nr 139, poz. 1328 ze zm.), orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wydają powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności. Według art. 3 pkt 21 ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności - oznacza to: a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisów, d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do l grupy inwalidów, e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się wyrok Sądu Okręgowego we W. – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 marca 2004 r., sygn. akt VIII U – 3632/2003, wydany w sprawie przeciwko ZUS Oddział we W. o dodatek pielęgnacyjny (k.-19). Na mocy tego wyroku przyznano A. K. prawo do dodatku pielęgnacyjnego z tytułu niezdolności do samodzielnej egzystencji. Ponadto, w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie ZUS Oddział we W. z dnia 27 lutego 2007 r., nr [...], w którym – odwołując się do powołanego wyroku Sądu Okręgowego – stwierdzono, że A. K. została uznana za całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji (k.-17). Należy w tym miejscu podzielić zapatrywanie organu odwoławczego co do tego, że wyrok Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w powyższym brzmieniu nie może zastąpić orzeczenia powiatowego zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności. Zauważyć bowiem należy, iż z przepisu art. 17 ust. 1 ustawy wynika, iż osoba ubiegająca się o tego rodzaju świadczenie powinna spełnić przesłanki w nim zawarte, tj. nie podejmować lub rezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (...) albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tymczasem wyrok Sądu, o jakim już była mowa, jedynie: "zmienia decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W. z dnia 20 października 2003 r. Znak: [...] w ten sposób, że przyznaje wnioskodawczyni A. K. prawo do dodatku pielęgnacyjnego z tytułu niezdolności do samodzielnej egzystencji poczynając od 1 stycznia 2004 r. na stałe". Wprawdzie w aktach sprawy znajduje się kopia opinii wydanej przez biegłych Sądu Okręgowego we W. z dnia 21 stycznia 2004 r. ale opinia ta, po pierwsze: stwierdza, że 74 - letnia powódka jest całkowicie niezdolna do pracy oraz wymaga stałej opieki i pomocy z uwagi na niepełną zdolność do samodzielnej egzystencji od stycznia 2004 r. na stałe, a po drugie: nie może istotnie zastąpić orzeczenia wydawanego przez wspomniany zespół w trybie przepisów rozporządzenia. Dodać nadto można, iż w sprawie powołuje się zaświadczenie ZUS Oddział we W. z dnia 27 lutego 2007 r. ale zaświadczenie to opiera się na przywołanym już wyroku Sądu Okręgowego we W. toteż nie może również zastąpić tego rodzaju orzeczenia. Sąd jednocześnie nie kwestionuje, że matka skarżącego może być niezdolna do samodzielnej egzystencji, jednakże podziela w pełni stanowisko organu odwoławczego, że wspomniany wyrok Sądu w sprawie dodatku pielęgnacyjnego, i wydane na jego podstawie zaświadczenie ZUS, nie są w świetle obowiązujących przepisów równoznaczne z orzeczeniem o niepełnosprawności wydawanym przez powiatowy zespół ds. orzekania o niepełnosprawności. Kolegium zasadnie przy tym poinformowało skarżącego, że jego matka powinna wystąpić do wspomnianego zespołu z wnioskiem o wydanie stosownego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, które stanowiłoby podstawę do orzekania w sprawie o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na ponowny wniosek. Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organy administracyjne wydając zaskarżone decyzje, nie naruszyły prawa. W związku z tym, stosownie do art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku.