IV SA/Wr 601/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski, Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.), Protokolant starszy referent Katarzyna Leśniowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 15 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie opłacenia składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji; III. przyznaje adwokatowi [...] od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym 23 % podatku VAT tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Przedmiotem skargi D. B. /skarżąca/ do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu jest decyzja ostateczna Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...]. Decyzja ta utrzymała w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie opłacenia składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. W uzasadnieniu decyzji ostatecznej stwierdzono: W dniu 24 kwietnia 2013 r. skarżąca wniosła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. o opłacenie składek ZUS. W kolejnym piśmie z dnia 7 maja 2013 r., w związku z wezwaniem organu do sprecyzowania treści żądania, stwierdziła, iż oczekuje opłacenia składek emerytalnych i rentowych za okres od kwietnia 2006 r., tj. od dnia uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności w znacznym stopniu. Do wniosku załączyła kserokopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 2 marca 2006 r., na podstawie którego zaliczona została do znacznego stopnia niepełnosprawności od 1 kwietnia 2006 r. na stałe, kserokopię decyzji z dnia 13 października 2006 r. nr [...] Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. zmieniającą wysokość zasiłku stałego oraz zaświadczenia MOPS w L. z dnia 5 kwietnia 2012 r. informującego, że z tytułu prawa do zasiłku stałego nie odprowadza się składek na ubezpieczenie społeczne, emerytalno-rentowe. Decyzją z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta L., Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. umorzył postępowanie wszczęte w tej sprawie. Organ pierwszej instancji powołując się na art. 105 § 1 k.p.a., stwierdził, że w sprawie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania. Podkreślił, że kwestię zgłaszania do ubezpieczenia emerytalnego i rentowego oraz opłacania tych składek regulują przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r. Zgodnie z postanowieniami ustawy obowiązek odprowadzania składek przez MOPS dotyczy ściśle określonych składek. Wskazał, że od 1 stycznia 1999 r. do 30 kwietnia 2004 r. składki emerytalne i rentowe odprowadzane były za osoby pobierające zasiłek stały oraz gwarantowany zasiłek okresowy z pomocy społecznej. Skarżąca w tym okresie pobierała zasiłek stały wyrównawczy. Natomiast od 1 maja 2004 r. składki odprowadzane są jedynie za osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca od maja 2004 r. do lipca 2012 r. uprawniona była do zasiłku stałego (zmiana nazwy z zasiłku stałego wyrównawczego na zasiłek stały). Organ podkreślił również, że nigdy nie było obowiązku odprowadzania składek emerytalnych i rentowych za osoby otrzymujące świadczenia z pomocy społecznej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, a takie świadczenie skarżąca pobierała. Obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości zgłoszenia do ubezpieczenia emerytalnego i rentowego oraz opłacania tych składek za osoby uprawnione do zasiłku stałego (wcześniej do zasiłku stałego wyrównawczego). Brak jest zatem podstaw do orzekania w sprawie. Brak podstawy prawnej do merytorycznego rozpatrzenia sprawy skutkuje umorzeniem postępowania jako bezprzedmiotowego w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca podniosła, iż z nią się nie zgadza. Zasiłek stały i pielęgnacyjny pobierała łącznie od 1 kwietnia 2006 r. do 12 lipca 2012 r., tj. do czasu uzyskania prawa do emerytury przyznanej przez ZUS. Nadal posiada prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, który został jej przyznany decyzją MOPS w L.. MOPS w L. odmawia jej odprowadzenia składek emerytalnych i rentowych twierdząc, że nie posiadała prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, gdy zasiłek pielęgnacyjny pobiera nadal w kasie MOPS w L. Do odwołania załączyła kserokopie decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w sprawie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności od 1 kwietnia 2006 r. do odwołania i z dnia 14 września 2006 r. nr [...] zmieniającą wysokość przyznanego zasiłku pielęgnacyjnego, ponadto orzeczenie z dnia 2 marca 2006 r. zaliczające skarżącą do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Dodatkowo w dniu 10 lipca 2013 r. skarżąca skierowała do Kolegium dwa pisma, w których podnosi okoliczności przedstawione wcześniej we wniosku i odwołaniu. Do pisma załączyła kserokopie decyzji organu pierwszej instancji z dnia 20 stycznia 1999 r., 27 marca 2001 r. i 13 października 2006 r. przyznających prawo do zasiłku stałego wyrównawczego oraz raportu miesięcznego dla osób ubezpieczonych z dnia 1 kwietnia 2011 r. i zaświadczenia z dnia 5 kwietnia 2012 r. informującego o nie odprowadzaniu składek na ubezpieczenie społeczne i emerytalno-rentowe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po przeanalizowaniu zgromadzonych w sprawie akt i wniesionego odwołania orzekło o bezprzedmiotowości tego postępowania. Zgodnie bowiem z art. 105 § 1 kpa, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia wówczas, gdy organ w sposób oczywisty stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Oznacza to, iż wszystkie elementy badanego stanu prawnego i faktycznego są tego rodzaju, że niepotrzebne jest postępowanie mające na celu wyjaśnienie wszystkich tych okoliczności w sprawie. Należy przy tym brać pod uwagę wszystkie okoliczności podnoszone zarówno przez stronę, jak i przez organ z urzędu. Chodzi tu o kryterium bezprzedmiotowości odnoszące się do postępowania, ale w taki sposób, iż wynik tego postępowania nie powinien mieć charakteru merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, lecz jedynie być formalnym jego zakończeniem (por. wyrok w sprawie II GSK 1102/10). Przenosząc powyższe rozważania na grunt tej sprawy stwierdzić należy, iż organ pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, iż brak jest podstawy prawnej do merytorycznego rozpoznania wniosku strony o przyznanie pomocy w formie opłacenia składki emerytalnej i rentowej za okres od kwietnia 2006 r. Z akt sprawy wynika, że skarżąca w okresie objętym wnioskiem posiadała prawo do dwóch świadczeń przyznanych i wypłacanych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w L., tj. od 1 kwietnia 2006 r. do 12 lipca 2012 r. - zasiłek stały i od 1 kwietnia 2006 r. do nadal - zasiłek pielęgnacyjny. Zasady ustalania składek na ubezpieczenia społeczne oraz podstawy ich wymiaru określa ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.). Postanowienia art. 6 powołanej ustawy określają katalog osób fizycznych, które podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu. Powyższy przepis nie rodzi obowiązku objęcia ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym osób posiadających prawo do zasiłku stałego i zasiłku pielęgnacyjnego. Zatem, w związku z brakiem podstawy prawnej do rozpatrzenia sprawy co do istoty, postępowanie wszczęte wnioskiem strony jako bezprzedmiotowe należało umorzyć na podstawie art. 105 § 1 kpa (...). W skardze skarżąca przedstawiła jakie świadczenie z pomocy społecznej otrzymywała oraz że – jej zdaniem – równolegle z świadczeniami tymi powinny być opłacane składki emerytalno-rentowe, czego nie czyniono działając na jej szkodę. W szczególności skarżąca podniosła, że zgodnie z obowiązującymi przepisami zasiłek pielęgnacyjny jest świadczeniem pielęgnacyjnym, a to świadczenie zobowiązuje organ do opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe za okres pobierania tego świadczenia. Z tego względu MOPS był zobowiązany opłacać składki do czasu uzyskania prawa do emerytury. Informację w tym zakresie uzyskała w MOPS w L.. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z tych samych powodów, które wyłożył w uzasadnieniu decyzji ostatecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Organ odwoławczy bowiem nie rozpatrzył sprawy skarżącej o opłacenie składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe z uwzględnieniem okoliczności podniesionych w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W decyzji Dyrektora MOPS w L. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] stwierdzono, że obowiązek odprowadzania składek dotyczy ściśle określonych świadczeń. Od 1 stycznia 1999 r. do 30 kwietnia 2004 r. składki emerytalne i rentowe były odprowadzane za osoby pobierające zasiłek stały oraz gwarantowany zasiłek okresowy z pomocy społecznej. Skarżąca w tym okresie pobierała zasiłek stały wyrównawczy. Od 1 maja 2004 r. składki odprowadzane są jedynie za osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca od maja 2004 r. do lipca 2012 r. była uprawniona do zasiłku stałego (zmiana nazwy z zasiłku stałego wyrównawczego na zasiłek stały). W odwołaniu od tej decyzji skarżąca podniosła, że otrzymywała zasiłek stały wyrównawczy od stycznia 1999 r. do grudnia 2000 r. (decyzja z dnia 20 stycznia 1999 r., nr [...]). Od marca 2001 r. do marca 2006 r. otrzymywała zasiłek stały (decyzja z dnia 27 marca 2001 r., nr [...]). Zatem – zdaniem skarżącej od kwietnia 2001 r. do kwietnia 2004 r. należą się jej również składki emerytalno- rentowe. O kwietnia 2006 r. zaś na stałe przyznano jej zasiłek pielęgnacyjny i zasiłek stały (decyzja z dnia 13 kwietnia 2006 r., nr [...]). Do tych okoliczności organ odwoławczy w ogóle się nie odniósł. Z uzasadnienia decyzji ostatecznej wynika, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. ograniczyło się jedynie do okresu pobierania świadczenia przez skarżącą od kwietnia 2006 r. kiedy to zaczęła ona pobierać zasiłek stały i zasiłek pielęgnacyjny. Wcześniej pobrane przez skarżącą świadczenia i związany z nimi problem składek emerytalno-rentowych pozostały zaś poza sferą rozważań organu odwoławczego zawartych w tym orzeczeniu. Zwraca natomiast w sprawie uwagę, że choć organ I instancji, swym pismem z dnia 29 kwietnia 2013 r., nr [...], domagał się od skarżącej czy wnosi "o objęcie pomocą w formie opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, czy pismo jest innym wnioskiem i jakim" to jednak pominięto w nim określenie o jaki okres opłacania tych składek chodzi. Odpowiadając na to pismo skarżąca tej okoliczności (okresu składkowego) nie precyzuje wyraźnie choć pisze, że "są to zaległe składki, które powinien uregulować MOPS do ZUS-u". Wprawdzie – zdanie dalej – dodaje, że "w/w składki od miesiąca kwietnia 2006 r. mi się słusznie należą", ale trudno w tym kontekście ocenić czy przedmiot postępowania zostaje prawidłowo osadzony w czasie, skoro mowa o zaległych składkach, ale w rzeczywistości od kiedy? Po otrzymaniu tego pisma skarżącej organ I instancji, wspomnianą decyzją z dnia 13 maja 2013 r. umorzył postępowania "wszczęte na wniosek strony w sprawie opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe". Gdy skarżąca w odwołaniu w istocie rzeczy precyzuje przedmiot postępowania (opłacać składki organ pomocy społecznej powinien od stycznia 1999 r.) organ odwoławczy utrzymał tę decyzję w mocy nie odnosząc się w ogóle do tego zarzutu. O ile organ I instancji nie dostrzegł podstaw prawnych do uiszczania tych składek to organ odwoławczy – koncentrując się głównie na bezprzedmiotowości postępowania – kwestię tę zupełnie pominął. Należałoby zatem dokładnie ustalić jakie świadczenia z zakresu pomocy społecznej w okresie wskazanym w odwołaniu skarżąca otrzymywała, czy z przyznanymi jej świadczeniami łączyło się opłacanie składek emerytalno-rentowych i czy składki te były opłacane jeśli istniała podstawa prawna ku temu. Dopiero po tych ustaleniach i ocenie okoliczności faktycznych sprawy będzie można orzec na podstawie art. 138 kpa. Nie czyniąc tego organ odwoławczy dopuścił się naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa. Naruszenie to natomiast mogło mieć wpływ istotny na wynik sprawy. Organ odwoławczy uczyni to – rzecz oczywista – jeśli nie będzie to przekraczać możliwości, jakie daje przepis art. 136 kpa. W przeciwnym wypadku – podejmie stosowną decyzję w oparciu o przepis art. 138 kpa. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. Pozostałe orzeczenia Sąd oparł na podstawie art. 152 tej ustawy i przepisach § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie ... (Dz.U. nr 163, poz. 1348 ze zm.).