IV SA/Wr 607/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Protokolant Krzysztof Caliński, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 13 maja 2009 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. G. odmówił K. M. przyznania prawa do zasiłku rodzinnego na dziecko: J. M. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez J. M. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że K. M. jest osoba rozwiedzioną, jednak nie ma zasądzonych alimentów na dziecko, a zapis w wyroku sądowym mówiący o udziale stron w kosztach utrzymania i wychowywania małoletniego dziecka po połowie nie jest zasądzeniem alimentów. Koniecznym zatem stała się odmowa przyznania wnioskowanych świadczeń. Odwołanie od powyższej decyzji złożył K. M. W odwołaniu podniósł, że świadczeniem alimentacyjnym jest obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania, a zakres świadczeń zależy od usprawiedliwionych potrzeb dziecka. Wyrok Sądu w przedmiotowej sprawie określa wszystkie przesłanki dotyczące wychowania dziecka, jak również kosztów jego utrzymania, nakładając obowiązek ponoszenia kosztów po połowie, co spełnia w jego ocenie warunek zasądzenia świadczeń alimentacyjnych. Powołał również w treści odwołania postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2007 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. decyzją z dnia [...], nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 3 pkt 17, art. 5 ust. 1, art. 7 pkt 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 139, poz. 992 ze zm.), zwanej dalej ustawą, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z przepisem art. 5 ust. 1 ustawy, zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504 zł. Na mocy przepisu art. 7 ustawy zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli: 1) dziecko lub osoba ucząca się pozostają w związku małżeńskim; 2) dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w rodzinie zastępczej; 3) osoba ucząca się została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie; 4) pełnoletnie dziecko lub osoba ucząca się jest uprawniona do zasiłku rodzinnego na własne dziecko; 5) osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica, chyba że: a) rodzice lub jedno z rodziców dziecka nie żyje; b) ojciec dziecka jest nieznany; c) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone; d) sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka. Przepis art. 3 pkt 17a ustawy stanowi, że ilekroć w ustawie mowa jest o osobie samotnie wychowującej dziecko, oznacza to pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądowym, założeniem przepisu art. 7 pkt 5 jest, by zasiłek rodzinny z pomocy społecznej przyznawany był dopiero po wyczerpaniu drogi sądowej o zasądzenie świadczeń alimentacyjnych od drugiego z rodziców. Ustawodawca przyjął, że to rodzice w pierwszej kolejności powinni łożyć na utrzymanie dziecka i tylko wtedy, gdy sąd rodzinny ustali prawomocnym wyrokiem, że z jakichś powodów nie jest uzasadnione zasądzenie świadczeń alimentacyjnych od drugiego z rodziców i powództwo o alimenty oddali, można ubiegać się o zasiłek rodzinny na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych - wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 12 czerwca 2007 r. sygn. akt II SA/Lu 361/07. Kolegium podzieliło pogląd wskazany w powołanym orzeczeniu i stwierdziło, że przepis art. 7 pkt 5 ustawy w sposób wyczerpujący określa sytuacje, kiedy mimo braku zasądzenia alimentów dopuszczalne jest przyznanie zasiłku rodzinnego. Brak jest wskazania w nim takiej sytuacji, jaka ma miejsce w omawianej sprawie. Nie sposób bowiem nie dostrzec, jak dokonał tego Sąd Administracyjny w powołanym wyroku, iż podstawą wykorzystania środków publicznych musi być niemożność zaspokojenia potrzeb przez osoby wnioskujące o pomoc z innych źródeł, które winny mieć pierwszeństwo przed pomocą państwa. Innymi słowy szeroko rozumiane świadczenia pomocowe winny być wykorzystane dopiero w sytuacji, gdy brak jest innych możliwości. Działalność państwa w tym zakresie ma bowiem wspierać a nie zastępować możliwości uzyskania świadczeń. Temu ustawodawca dał wyraz regulując możliwości przyznania zasiłku rodzinnego przy braku zasądzenia świadczenia alimentacyjnego na rzecz dziecka od jego rodzica tylko w czterech szczegółowo określonych sytuacjach. Kolegium nie podzieliło przy tym argumentacji odwołującego się, iż wyrok nakładający obowiązek na oboje rodziców ponoszenia kosztów po połowie jest wypełnieniem warunku zasądzenia świadczenia alimentacyjnego, gdyż brak jest nawet możliwości wyceny takiego świadczenia, a oddziaływuje ono bezpośrednio na spełnienie kryterium dochodowego warunkującego prawo do świadczeń. Skoro zatem odwołujący się, jako osoba samotnie wychowująca dziecko, a tak należy oceniać jego sytuację w kontekście przepisu art. 3 pkt 17 ustawy, nie ma zasądzonych alimentów od drugiego rodzica i nie została spełniona jedna z okoliczności określonych w art. 7 pkt 5 lit. a)-d) ustawy, to tym samym brak jest możliwości prawnych do przyznania zasiłku rodzinnego. Tym samym również nie mogą przysługiwać świadczenia w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego, gdyż przyznanie tego zasiłku warunkuje prawo do dodatków. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu K. M. wniósł o uchylenie wydanych decyzji jako naruszających prawo, tj. art. 7 ust. 5 ustawy. Zdaniem skarżącego nie można zgodzić się z interpretacją, iż warunkiem otrzymania zasiłku jest wymóg zasądzenia alimentów od drugiego z rodziców. Poinformował, że w związku z powyższym, zwrócił się o pomoc do Rzecznika Praw Obywatelskich. Otrzymał odpowiedź z Departamentu Świadczeń Rodzinnych przy Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej uznającą jego skargę za zasadną. Zgodnie z otrzymaną interpretacją przepisu art. 7 ust. 5 ustawy należy przyjąć, że zobowiązanie przez Sąd Okręgowy rodziców do ponoszenia po połowie kosztów utrzymania i wychowania dziecka jest nałożeniem obowiązku alimentacyjnego. Biorąc to pod uwagę skarżący uznał, że spełnia warunki do przyznania zasiłku rodzinnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z powodów podanych w uzasadnieniu decyzji ostatecznej. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazano, że na gruncie rozwiązań przyjętych w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie można podzielić argumentacji skarżącego. Przede wszystkim skarżący jest osobą samotnie wychowującą dziecko, a w składzie rodziny znajdują się wyłącznie on wraz z dzieckiem. Jeśli by przyjąć, że zobowiązanie do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka jest nałożeniem obowiązku alimentacyjnego, to koniecznym również byłoby dokonanie wyceny takiego świadczenia, gdyż analogicznie kwota alimentów na rzecz dzieci jest wliczana do dochodu rodziny. Przepisy świadczeń rodzinnych jednak nie regulują sposobu wliczania połowy kosztów utrzymania i wychowania dziecka do celów obliczenia spełniania kryterium dochodowego. Argumentację Kolegium wspiera również treść przepisu art. 7 pkt 5 lit. d), w którym stwierdza się, że zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica, chyba że sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka. Ustawodawca zatem uregulował wprost sytuację konkretnego orzeczenia w wyroku rozwodowym czy orzekającym separację, w którym zasiłek rodzinny będzie przysługiwać. Brak jest analogicznej sytuacji w przypadku rozdzielenia kosztów utrzymania dziecka po połowie na oboje rodziców. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, zwanej dalej ustawą. Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje, w zależności od okoliczności faktycznych, rodzicom, jednemu z rodziców, opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka albo osobie uczącej się. Warunkiem koniecznym przyznania prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków, określonych w art. 8 ustawy, jest spełnienie kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 1 ustawy, przy czym przysługuje on jedynie w przypadkach określonych w art. 6 ust. 1 i 1a ustawy ( tj. do ukończenia przez dziecko: 18 roku życia lub nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia, albo 24 roku życia, jeżeli kontynuuje naukę w szkole lub w szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności. Zasiłek rodzinny przysługuje również osobie uczącej się w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie dłużej niż do ukończenia 24 roku życia). Jednocześnie też przepis art. 7 ustawy określa sytuacje, w których pomimo spełnienia kryterium dochodowego oraz spełnienia warunku z art. 6 ust. 1 lub 1a, świadczenia rodzinne nie przysługują. Stanowi on swoistego rodzaju katalog przesłanek, których zaistnienie - bez względu na inne okoliczności - wyłącza prawo do zasiłku rodzinnego, a co za tym idzie również do przysługujących do niego dodatków. W myśl art. 7 ustawy zasiłek rodzinny nie przysługuje jeżeli: 1) dziecko lub osoba ucząca się pozostają w związku małżeńskim, 2) dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w rodzinie zastępczej, 3) osoba ucząca się została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, 4) pełnoletnie dziecko lub osoba ucząca się jest uprawniona do zasiłku rodzinnego na własne dziecko, 5) osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica, chyba że: a) rodzice lub jedno z rodziców nie żyje, b) ojciec dziecka jest nieznany, c) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone, d) sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka. Organy rozpoznające niniejszą sprawę w niczym powyższym przepisom prawa nie uchybiły. Z akt sprawy wynika, że K. M. jest ojcem małoletniego J. M. Wyrokiem Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze orzeczono rozwód skarżącego i wykonywanie władzy rodzicielskiej nad jego małoletnim synem. Należy wskazać, że w przypadku osoby samotnie wychowującej dziecko, (za którą na mocy art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych bezsprzecznie uznać należało skarżącego), w myśl art. 7 pkt 5 lit. a)-d) zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica, chyba że: rodzice lub jedno z rodziców dziecka nie żyje, ojciec dziecka jest nieznany, powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone, bądź też sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka. W niniejszej sprawie nie został wydany wyrok zasądzający alimenty na rzecz syna skarżącego od matki dziecka, co oznacza, że nie został spełniony żaden z warunków określonych art. 7 pkt 5 lit. a)-d) ustawy, w tym zwłaszcza warunek określony w punkcie d) tego przepisu, gdyż wyrok, na który powołuje się skarżący zobowiązuje w sposób niebudzący wątpliwości oboje rodziców do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania małoletniego dziecka w równych częściach. (W podobny sposób wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1600/07, CBOIS). Należy podkreślić, że decyzja w przedmiocie przyznania świadczeń rodzinnych nie jest decyzją uznaniową. Podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ obowiązany jest dokonać ustaleń, a następnie wydać decyzję, uwzględniając wskazane w ustawie okoliczności. Brak zatem, w tym względzie jakiejkolwiek swobody organu co do uznania, iż pomimo niespełnienia ustawowych przesłanek, świadczenie można przyznać również z uwagi na zaistniałą trudną sytuację finansową, społeczną, czy też np. prawną strony. Zasiłki rodzinne są bowiem formą pomocy państwa dla rodzin i mogą być przyznane dopiero wtedy, gdy rodzice nie mogą sami zaspokoić potrzeb bytowych swoich dzieci. Wobec przedstawionych rozważań, uznając zarzuty skargi za bezzasadne Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja odpowiada przepisom prawa. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) oddalono skargę.