IV SA/Wr 612/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA - Wanda Wiatkowska - Ilków Sędziowie: Sędzia NSA - Tadeusz Kuczyński (spr.) Asesor WSA - Alojzy Wyszkowski Protokolant: Aleksandra Siwińska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 7 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi L. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego oddala skargę Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej we W., na podstawie art. 2 ust. 1, art. 4, art. 11 ust. 2, art. 41pkt 1, art. 107 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), zwanej dalej ustawą, odmówił L.F. przyznania świadczenia w postaci zasiłku okresowego. W uzasadnieniu wskazano, że przesłanką odmowy przyznania świadczenia było uchylanie się L. F. od przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu faktycznego pobytu oraz odmowa złożenia oświadczenia i wskazania adresu osób, u których nocuje oraz o swej sytuacji materialnej. Zdaniem organu I instancji takie postępowanie wskazuje na brak współdziałania L. F. z organem pomocy społecznej oraz uniemożliwia podpisanie kontraktu socjalnego. Oczekiwania L. F. dotyczące przyznania lokalu socjalnego nie leżą w kompetencji MOPS. Poinformowano, że Ośrodek nadal podtrzymuje propozycję wydania abonamentu na posiłki w stołówce Caritasu. W odwołaniu od tej decyzji L. F. wniósł o jej uchylenie. Wskazał przy tym, że wystąpił o zasiłek okresowy, gdyż nie ma żadnego dochodu, jest osobą bezdomną i bezrobotną. Ośrodek Pomocy Społecznej uchyla się, jego zdaniem, od przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, podpisania kontraktu socjalnego oraz realizacji indywidualnego programu wyjścia z bezdomności. Podkreślił, że stracił pracę w wyniku działań Ośrodka, który naraża go na długotrwały stres, stany depresyjne i myśli samobójcze. Ośrodek nigdy nie przyznał mu tymczasowego miejsca noclegowego ani lokalu socjalnego. Podtrzymał, że jego miejscem zamieszkania jest peron [...] Dworca Głównego PKP. Decyzją z [...]r. Nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. na podstawie art. 138 §1 pkt 1 kpa oraz art. 38 ust. 1 w związku z art. 2 ust. 1, art. 4, art. 11 ust. 2, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 5 ustawy utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy zasiłek okresowy przysługuje osobie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego, w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zaopatrzenia społecznego. Zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej, do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może wyższa niż 418 zł. Zgodnie z art. 107 ust. 1 ustawy, w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej przeprowadza się wywiad w miejscu zamieszkiwania osoby ubiegającej się o świadczenie z funduszy społecznych, a pracownik socjalny może domagać się od osób zainteresowanych pomocą oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym (art. 107 ust. 5). W rozpatrywanym przypadku organ pierwszej instancji spotkał się z przeszkodami w ustaleniu faktycznej sytuacji życiowej L. F., z uwagi na niechęć odwołującego się do udzielenia koniecznych informacji i wyjaśnień, do czego obliguje go art. 109 ustawy. Analizując akta sprawy Kolegium uznało, że L. F. ewidentnie odmawia współdziałania z ośrodkiem pomocy społecznej. Zawarte w odwołaniu stwierdzenie strony, że zamieszkuje na terenie peronu Dworca Głównego PKP jest nieprawdziwe w świetle informacji Komendy Straży Ochrony Kolei - Oddział Rejonowy we W. z dnia [...]r. Takie postępowanie L. F. świadczy o braku współdziałania z pracownikiem socjalnym i uniemożliwia zawarcie z nim kontraktu socjalnego. Z akt sprawy wynika również, że L. F. odmawia udania się do noclegowni dla bezdomnych i pobrania abonamentu na posiłki w stołówce Caritasu (oświadczenie strony z dnia [...] r.), zatem zawarte w odwołaniu zarzuty są chybione. Kolegium uznało, że odmowa przyznania zasiłku okresowego jest uzasadniona. Podkreślono, że roszczeniowa postawa L. F., niepoparta żadnym działaniem wskazującym na chęć współpracy z Ośrodkiem w przezwyciężeniu swej trudnej sytuacji życiowej, stanowi podstawę odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu L. F. wskazał, że do chwili wydania rozstrzygnięcia przez Sąd, w kwestii zameldowania na pobyt stały, podane przez niego miejsce zamieszkiwania ([...]peron Dworca Głównego PKP we W.) "jest obowiązujące". Uznał, że organy poddając w wątpliwość miejsce zamieszkania powinny mieć na uwadze argumenty przedstawione w postanowieniu Kolegium z dnia [...]r. ([...]), w którym określono elementy miejsca zamieszkania. Skarżący zauważył też, że skoro Kolegium uznało, że podaje on nieprawdziwe dane, to powinno zastosować odpowiednie przepisy kodeksu wykroczeń i kodeksu karnego. L. F. zakwestionował też zawarte w zaskarżonej decyzji stwierdzenie, że nie leży w kompetencjach MOPS przyznawanie lokalu socjalnego. Natomiast, na propozycję pobrania abonamentu na posiłki do stołówki Caritasu skarżący stwierdził, że na proponowany talerz zupy zużyłby więcej energii niż zawiera ta porcja zupy. Naraziłby się też na stres związany z jazdą bez biletu środkami komunikacji zbiorowej. Wskazał, że odmowa przyznania zasiłku okresowego na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych podważa zasady ustawy o pomocy społecznej. Wskazał, że jako osoba bezdomna nie może podjąć odpowiedniej i "swobodnie wybranej" pracy i poprawić przez to swoją sytuację życiową, by nie korzystać ze wsparcia MOPS. Zdaniem skarżącego decyzje organów obydwu instancji podważają jego prawo do życia i jego zaufanie do państwa prawa. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z powodów podanych w uzasadnieniu decyzji ostatecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z jej art. 38 zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej W myśl art. 2 ust. 1 pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, w których się znalazły i nie są w stanie ich pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z art. 4 ustawy zaś wynika, że osoby korzystające ze świadczeń są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2). Decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4). Pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia (art. 107 ust. 5). Nie budzi wątpliwości, że L. F. jako bezrobotny spełnia ogólne przesłanki warunkujące uzyskanie świadczenia z pomocy społecznej. Jak ustaliły organy pomocy społecznej skarżący jednakże nie wykazał chęci współdziałania z pracownikami socjalnymi uniemożliwiając udzielenia koniecznych informacji i wyjaśnień. L. F. odmówił współdziałania z Ośrodkiem Pomocy Społecznej wskazując jako miejsce zamieszkania peron [...] Dworca Głównego PKP we W., co jest nieprawdą w świetle informacji Komendy Ochrony Kolei – Oddział Rejonowy we W. z dnia [...]r. Takie postępowanie skarżącego świadczy o braku współdziałania z pracownikiem socjalnym i uniemożliwia zawarcie z nim kontraktu socjalnego. Z akt sprawy wynika również, że L. F. odmawia udania się do noclegowni dla bezdomnych i pobrania abonamentu na posiłki w stołówce Caritasu. Rozpatrując niniejszą sprawę trzeba mieć na względzie, że osoby i rodziny powinny przezwyciężać trudne sytuacje życiowe wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Dopiero niemożność pokonania w ten sposób trudnych sytuacji życiowych stanowi przesłankę włączania się instytucji państwa. Pomoc społeczna ma zatem charakter uzupełniający. Zakres tej pomocy uzależniony jest przy tym od możliwości organu administracyjnego i osobistej aktywności zainteresowanego. Zatem przepisy ustawy wyraźnie nakładają obowiązek współudziału osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Przesłanką odmowy udzielenia L. F. zasiłku okresowego była zatem negatywna ocena jego postawy wyrażająca się brakiem osobistej aktywności we współdziałaniu z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji życiowej. Samo pozostawanie bez pracy i środków do życia, jak utrzymuje skarżący, nie stanowi o obowiązku przyznania mu prawa do zasiłku. Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organy administracyjne wydając zaskarżone decyzje, nie naruszyły prawa. W związku z tym, stosownie do art. 151 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak na wstępie.