IV SA/Wr 616/17

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku E. K. o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do dodatku aktywizacyjnego postanawia: I. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu; II. umorzyć postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie z kosztów sądowych. Skarżąca na urzędowym formularzu złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu powyższego wniosku podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z mężem, który ma [...] lat. W rubryce nr 10 obejmującej dochody wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym skarżąca podała, że osiąga jedynie dochody z tytułu zatrudnienia w kwocie [..] zł netto. W rubryce nr 12 obejmującej zobowiązania i stałe wydatki wskazała jedynie kwotę [...] zł. Ponadto w uzasadnieniu wniosku podała, że zgodnie z pouczeniem zawartym w piśmie organu może jako osoba bezrobotna skorzystać z pomocy prawnej i zwolnienia z kosztów sądowych. Podała, że nie posiada żadnych nieruchomości, w tym mieszkania ani domu oraz oszczędności, przedmiotów i papierów wartościowych i wierzytelności. Wyjaśniła w rubryce nr 8 obejmującej "stan majątkowy osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym", że maż nie posiada żadnego majątku. Następnie pismem referendarza sądowego z dnia 6 października 2017 r. wezwano stronę skarżącą do nadesłania - na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego: - w terminie 7 dni, kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej: tj. dowodów potwierdzających wysokość dochodu skarżącej z tytułu zatrudnienia i dochodów z innych źródeł oraz dochodów osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym i małżonka (w tym z tytułu prac dorywczych i pomocy społecznej, dodatku mieszkaniowego) za okres ostatnich czterech miesięcy np. zaświadczenie o wynagrodzeniu netto za ostatnie cztery miesiące z uwzględnieniem poszczególnych miesięcy, przelewy bankowe, umowa o pracę, zlecenie, decyzja przyznająca świadczenie, stypendia, dotacje), pełnych wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych i kart kredytowych za ostatnie cztery miesiące wnioskodawcy, małżonka i domowników, dowodów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne), zeznania podatkowego za 2016 r. wnioskodawcy, małżonka i domowników, ostatniej decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego, oświadczenia o posiadanych środkach transportu (należało podać rocznik i markę), wyjaśnienia do kogo należy tytuł prawny do lokalu, w którym skarżąca zamieszkuje i czy skarżąca ponosi opłaty za to mieszkanie (dane te należało udokumentować). Skarżąca nie udzieliła żadnej odpowiedzi na powyższe pismo referendarza sądowego z dnia 6 października 2017 r., mimo że zostało ono jej doręczone w dniu 13 października 2017 r. W pierwszej kolejności rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek skarżącego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Z przepisu art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369.; dalej p.p.s.a.) wynika, że ustanowienie adwokata lub radcy prawnego obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżąca nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jej rzeczywista sytuacja dochodowa. Skarżąca nie nadesłała bowiem żadnego z dokumentów wymienionych w omówionych wyżej piśmie referendarza sądowego z dnia 6 października 2017 r., w którym została wezwana na podstawie art. 255 p.p.s.a. do nadesłania kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących własnej sytuacji dochodowej i sytuacji dochodowej męża, w tym dowodów potwierdzających wysokość jej dochodu z tytułu zatrudnienia lub dochodów z innych źródeł oraz dowodów potwierdzających wysokość dochodów osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym tj. małżonka, w tym także z tytułu prac dorywczych, pomocy społecznej i dodatku mieszkaniowego za okres ostatnich czterech miesięcy. Brak tych danych nie pozwala na wiążąca ocenę, czy rzeczywiście skarżąca uzyskuje dochody z tytułu zatrudnienia w zadeklarowanej we wniosku o prawo pomocy kwocie [...] zł i czy skarżąca nie uzyskuje również dodatkowych dochodów z innych źródeł. Brak tych danych nie pozwala także na ocenę, czy mąż skarżącej z którym strona pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskuje jakiekolwiek dochody zwłaszcza, że wspomniane pismo referendarza sądowego dotyczyło udokumentowania wszelkich dochodów, w tym także z tyłu prac dorywczych, świadczeń z pomocy społecznej, dodatku mieszkaniowego. Istotne jest, że małżonkowie mieszkają wspólnie, a tym samym partycypują w wydatkach związanych z utrzymaniem jednego gospodarstwa domowego. Do tych wydatków należy zaliczyć również wydatki dotyczące kosztów sądowych z tytułu prowadzenia postępowań sądowych przez jednego z małżonków. Naczelny Sąd Administracyjny, w postanowieniu z dnia 10 listopada 2011 r., sygn. akt II FZ 362/11 (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdził, że przy badaniu zasadność przyznania prawa pomocy istotna jest okoliczność pozostawania przez małżonków we wspólnym gospodarstwie domowym. Wpływa ona bowiem na ocenę zdolności ponoszenia kosztów sądowych niezależnie od istniejącego małżeńskiego ustroju majątkowego skarżącego. Majątek oraz dochody małżonka, pozostającego z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym muszą być wzięte pod uwagę przy badaniu zaistnienia przesłanek przyznania skarżącemu prawa pomocy (por. też postanowienie NSA z dnia 23 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 112/11). W tym stanie rzeczy uzasadnione było żądanie dokumentów, które wykazywałyby możliwości płatnicze męża strony skarżącej. W tym miejscu zauważyć należy, że w przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13, LEX nr 1296829). Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 104/13, LEX nr 1299412). Skarżąca nie nadesłała także wyciągów z kont bankowych i kart kredytowych i lokat bankowych za ostatnie cztery miesiące, co także nie pozwala na ustalenie aktualnej sytuacji dochodowej skarżącego i jej męża wynikającej ze stanu kont i lokat bankowych. Skarżąca nie nadesłała także zeznania podatkowego za 2016 r. i zeznania podatkowego jej męża, co nie pozwala na ustalenie, czy w poprzednim roku podatkowym małżonkowie uzyskali dochody podlegające opodatkowaniu. Żądanie tych danych miało na celu ustalenie jak kształtowała się sytuacja dochodowa skarżącej w dłuższym okresie czasu i czy ewentualnie dochód ten z uwzględnieniem aktualnego dochodu pozwoliłby na poczynienie rezerw finansowych, które mogłyby zostać przeznaczone na pokrycie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika. Nie przedłożyła ponadto ostatniej decyzji dotyczącej podatku od nieruchomości i podatku rolnego, co nie pozwala na ustalenie, czy jest podatnikiem tych podatków i jakich ewentualnie nieruchomości podatek ten dotyczy. Skarżąca nie wyjaśniła ani też nie udokumentowała w jakiej wysokości ponosi konkretne opłaty i wydatki związane z utrzymaniem, co nie pozwala na ocenę czy i w jakiej wysokości ponosi ona te wydatki. Wątpliwości tych nie usuwa twierdzenie skarżącej podane we wniosku o prawo pomocy, iż zobowiązania i stałe wydatki wynoszą łącznie [...] zł. Ponadto skarżąca nie wyjaśniła ani też nie udokumentowała do kogo należy tytuł prawny do lokalu, w którym zamieszkuje i czy ponosi opłaty za to mieszkanie ani też nie wyjaśniła czy posiada środki transportu, co nie pozwala na ustalenie pełnej, rzeczywistej sytuacji majątkowej strony ani też czy skarżąca ponosi jakiekolwiek opłaty związane z mieszkaniem. Brak opisanych wyżej danych dotyczących dochodu skarżącej i jej męża nie pozwala zatem na ustalenie, czy rzeczywiście jedynym źródłem utrzymania skarżącej i jej męża jest wyłącznie wynagrodzenie za pracę uzyskiwane przez skarżącą w zadeklarowanej kwocie [...] zł i w jakiej konkretnie wysokości skarżąca ponosi wydatki związane z utrzymaniem i czy tym samym jest w stanie ponieść koszty ustanowienie adwokata w niniejszej sprawie. W takiej sytuacji należy stwierdzić, że ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie dołożyła należytej staranności w wykazaniu, że spełnia przesłanki do przyznania tego prawa. Dodać należy, że opisane pismo referendarza sądowego z dnia 6 października 2017 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawo pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło. W tej sytuacji przyjąć należy, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Na stronie skarżącej zaś spoczywa obowiązek wykazania, poprzez nadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Strona skarżąca bowiem winna wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym nie jest tak, że wszelkie wątpliwości winny być tłumaczone na korzyść strony, tylko wszystko, co wątpliwe strona skarżąca winna wyjaśnić, bo to po jej stronie istnieje powinność dowiedzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. To do strony ubiegającej się przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach o prawie pomocy (por. post. NSA z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt I GZ 275/10, LEX nr 741268). Z tych względów należało, w pkt I sentencji odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy, w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Natomiast odnośnie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że strona skarżąca jest zwolniona z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. "b" p .p. s. a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej. W tej sytuacji rozpoznanie tego wniosku stało się zbędne, a postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych podlega umorzeniu na podstawie art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. O umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych orzeczono w pkt II sentencji. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 239 § 1 pkt 1 lit. "b" p .p.s.a. i art. 249a p.p.s.a. i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.