IV SA/Wr 645/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA – Jolanta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia[...] Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego wskutek zażalenia skarżącego na postanowienie z dnia 30 grudnia 2008r. o odrzuceniu sprzeciwu od zarządzenia referendarza sądowego z dnia 17 lipca 2008r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 645/07 pozostawiającego bez rozpoznania wniosek o przyznanie prawa pomocy postanawia: odrzucić zażalenie Uzasadnienie: Zarządzeniem z dnia 17 lipca 2008r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu pozostawił bez rozpoznania złożony przez skarżącego J. G. wniosek o przyznanie prawa pomocy. Odpis powyższego zarządzenia wraz z pouczeniem o terminie i sposobie złożenia sprzeciwu został doręczony skarżącemu w dniu 8 sierpnia 2008r. W piśmie z dnia 11 października 2008r. nadanym w urzędzie pocztowym tego samego dnia, skarżący podał (w pkt 5 tego pisma), że zaskarża zarządzenie referendarza sądowego z dnia 17 lipca 2008r. Postanowieniem z dnia 30 grudnia 2008r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił sprzeciw skarżącego od zarządzenia z dnia 17 lipca 2008r. Odpis powyższego postanowienia wraz z błędnym pouczeniem o terminie i sposobie złożenia zażalenia został doręczony skarżącemu w dniu 8 stycznia 2009r. W piśmie z dnia 30 stycznia 2009r. nadanym w urzędzie pocztowym tego samego dnia, skarżący podał (w pkt 2 tego pisma), że zaskarża postanowienie Sądu z dnia 30 grudnia 2008r. odrzucające złożony przez niego sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie podlega odrzuceniu. Przepisy art. 194 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) zwanej dalej p.p.s.a. określają szczegółowo zasady wnoszenia zażalenia jako środka odwoławczego przewidzianego od orzeczeń wydanych w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis § 1 powołanego art. 194 stanowi, że zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia, których przedmiot dotyczy spraw taksatywnie wyliczonych w powołanym przepisie. Kwestia dopuszczalności wniesienia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu sprzeciwu wydane w oparciu o art. 259 § 2 p.p.s.a. wywołuje wątpliwości orzecznicze zarówno wojewódzkich sądów administracyjnych jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Postanowieniem z dnia 27 września 2004 r. sygn. FZ 336/04 Naczelny Sąd Administracyjny, rozpatrując zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 21 czerwca 2004 r. sygn. SA/Rz 2051/03 w przedmiocie odrzucenia zażalenia, uznał takie zażalenie za niedopuszczalne stwierdzając w motywach orzeczenia, że przepisy powołanej wyżej ustawy nie przewidują możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu sprzeciwu, a w myśl art. 194 § 1 p.p.s.a. zażalenie na postanowienie sądu wojewódzkiego przysługuje wyłącznie w przypadkach określonych w ustawie. Jednocześnie ten sam Sąd w postanowieniu z dnia 21 grudnia 2004 r. sygn. OZ 881/04 oraz z dnia 5 października 2004 r., sygn. FZ 264/04 dokonał merytorycznego rozpoznania analogicznego zażalenia, nie rozważając kwestii jego dopuszczalności, co mogłoby wskazywać na dopuszczalność wniesienia tego środka odwoławczego. Podobnie rozbieżne stanowisko przyjmują komentatorzy przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z jednej strony upatrują dopuszczalność zażalenia na przedmiotowe postanowienie w art. 227 § 1, przewidującym możliwość wniesienia zażalenia na postanowienie w przedmiocie kosztów sądowych. (por. B.Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, 2006r., str. 576; J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, 2006r., str. 533). Stanowisko takie może być uzasadnione z punktu widzenia wykładni systemowej, ze względu na zamieszczenie przepisów dotyczących prawa pomocy w rozdziale zatytułowanym "Zwolnienie od kosztów sądowych", gdzie art. 227 § 1 umiejscowiony jest w przepisach ogólnych, regulujących koszty sądowe. Z kolei wedle poglądów wyrażonych przez innych komentatorów (por. T.Woś i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, 2006r., str. 779 i dalsze odwołania tamże) bardziej formalistyczne stanowisko należy zająć biorąc pod uwagę brzmienie przepisu art.194 § 1 p.p.s.a. W myśl komentowanego przepisu zażalenie jest dopuszczalne jedynie w przypadkach, kiedy ustawa wyraźnie przewiduje możliwość jego wniesienia. Jeżeli ustawa przewiduje wydanie postanowienia, czy zarządzenia i równocześnie nie stanowi, że na takie postanowienie lub zarządzenie przysługuje prawo wniesienia zażalenia, to wniesienie tego środka odwoławczego jest niedopuszczalne. Nadto podstawy do wniesienia zażalenia nie może stanowić art. 227§ 1 p.p.s.a. Umieszczony jest on bowiem w rozdziale 2 "Koszty sądowe" oddział 1 "Przepisy ogólne", w związku z czym, nie może być odnoszony do całego działu V "Koszty postępowania" albowiem regulacje rozdziału 3 "Zwolnienia od kosztów sądowych", w którym zawarty jest art. 259 §2, stanowią odrębną część w ramach działu V, niezależną od rozdziału 2, mającą również swój oddział pt. "Przepisy ogólne" ( por. B.Dauter, Zarys metodyki pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2008, str. 117) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekając w niniejszej sprawie stoi na stanowisku ( por. postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 11 lipca 2005r., sygn. akt I SA/Wr 1807/04 niepubl.), że brak przepisu wskazującego bezpośrednio na możliwość wniesienia zażalenia na postanowienie w przedmiocie odrzucenia sprzeciwu świadczy o niedopuszczalności wniesienia takiego środka zaskarżenia. W przepisie art. 194 § 1 p.p.s.a. ustawodawca expressis verbis wyartykułował zasadę, że zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie. W ocenie Sądu ustawodawca przewidując możliwość zaskarżenia niektórych czynności podejmowanych w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy, ze względu na specyfikę przedmiotu zagwarantował w wystarczającym stopniu stronie prawo do rozpatrzenia sprawy przez sąd II instancji, nie powodując jednocześnie zbytniej przewlekłości postępowania, która mogłaby mieć miejsce w przypadku dopuszczenia zażalenia na postanowienie w przedmiocie odrzucenia sprzeciwu. Co prawda wykładnia literalna sformułowania zawartego w art. 259 § 3 - "sprzeciw został prawomocnie odrzucony" - wskazywałaby możliwość wniesienia środka zaskarżenia od postanowienia odrzucającego sprzeciw wniesiony po terminie, jednakże przyjęcie takiej interpretacji przepisu stoi w sprzeczności z postanowieniami art. 194 § 1, nie stanowiąc zdaniem Sądu wystarczającej podstawy prawnej do złożenia zażalenia. Podobnie odwołanie się do wykładni systemowej w tym zakresie i próby uzasadnienia możliwości wniesienia zażalenia na przedmiotowe postanowienie przepisem art. 227 § 1 wspomnianej ustawy nie wydają się trafne. Zgodnie z brzmieniem art. 227 § 1 zażalenie przysługuje na zarządzenie przewodniczącego oraz postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie kosztów sądowych. Należy w pierwszej kolejności zwrócić uwagę na charakter postanowień, o których mówi komentowany przepis. Postanowienia w przedmiocie kosztów sądowych zawierają merytoryczne rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów i w związku z tym przysługuje od nich środek zaskarżenia, który gwarantuje stronie kontrolę rozstrzygnięcia – takim postanowieniem jest niewątpliwie postanowienie wydane przez sąd w trybie art. 260 p.p.s.a. Odmienny charakter ma natomiast orzeczenie o odrzuceniu sprzeciwu. Ustawa nie określa formy tego orzeczenia, lecz skoro jest ono wydawane przez sąd, należy przyjąć, że zapada w formie postanowienia. Postanowienie to nie zawiera merytorycznych rozstrzygnięć w przedmiocie kosztów, a jedynie jest wynikiem badania przez sąd sprzeciwu pod względem wymagań formalnych - w tym dochowania ustawowego terminu wniesienia sprzeciwu- czyli badania jego dopuszczalności. Niedopuszczalność zażalenia na powyższe postanowienie nie odbiera stronie prawa do weryfikacji rozstrzygnięcia, gdyż w przypadku uchybienia terminowi strona może wnioskować o przywrócenie terminu, w przedmiocie którego sąd zgodnie z przepisami art. 86 p.p.s.a. orzeka postanowieniem, na które służy zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Nie sposób zgodzić się również z wykładnią systemową art. 259 § 3 w związku z art. 227 § 1 stosowaną przez niektórych autorów komentarzy, którzy wnioskują dopuszczalność zażalenia ze względu na zamieszczenie art. 227 w przepisach ogólnych rozdziału 2 "Koszty sądowe". Zdaniem Sądu jest to pogląd nieuprawniony, gdyż z konstrukcji ustawy w żaden sposób nie wynika, że przepisy ogólne rozdziału 2 "Koszty sądowe", jak i również przepisy ogólne rozdziału 3 "Zwolnienie od kosztów sądowych" odnoszą się do całego działu V zatytułowanego "Koszty postępowania", a ponadto tak rozdział 2 jak i 3 wspomnianego działu V są równorzędnymi jednostkami redakcyjnymi aktu prawnego. Za takim rozumieniem aktu prawnego przemawia również rozbudowanie systemu środków zaskarżenia przez wprowadzenie szczególnej instytucji sprzeciwu, gdzie w dalszej kolejności, po przeprowadzeniu - spowodowanego wniesionym skutecznie sprzeciwem – postępowania, przysługuje zainteresowanym podmiotom prawo do wniesienia zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego na podstawie art. 260 w związku z art. 194 § 1 ustawy procesowej (por. Jan Kacprzak, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – zagadnienia wybrane, Warszawa 2003r., str. 147). Nie ma również wpływu na dopuszczalność środka zaskarżenia fakt doręczenia postanowienia stronie skarżącej wraz z błędnym pouczeniem o możliwości wniesienia na nie zażalenia. Pouczenie takie bowiem nie może konstytuować prawa strony do wniesienia środka zaskarżenia wbrew zapisom ustawy procesowej. W świetle powyższego należy przyjąć, że w myśl art. 260 p.p.s.a. na postanowienie wydane w wyniku wniesienia sprzeciwu zażalenie przysługuje ale tylko w sytuacji, gdy sprzeciw nie został odrzucony. W niniejszej sprawie sprzeciw został wniesiony z uchybieniem ustawowego terminu, co skutkowało jego odrzuceniem, w związku z czym zgodnie z przepisem art. 259 §3 p.p.s.a. postanowienie referendarza, o którym mowa w art. 258 § 2 p.p.s.a., ma skutek prawomocnego orzeczenia sądu. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał zażalenie za niedopuszczalne i na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 §2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.