IV SA/Wr 645/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 lipca 2024 r. sprawy ze skargi H. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 11 września 2023 r., nr SKO.ŚR/41/261/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości. Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy jn. H. M. (dalej: strona, skarżąca) wniosła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką. Wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta Lubań (dalej: organ pierwszej instancji) decyzją odmówiono stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. Uznano, iż w sprawie zachodzi przesłanka negatywna, uniemożliwiająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm. - dalej: u.ś.r.), związana z faktem pobierania przez stronę w U. emerytury. Zdaniem organu, zawarta w art. 3 pkt 5 u.ś.r., definicja emerytury jest szeroka i obejmuje nie tylko emerytury przyznane na podstawie prawa polskiego, ale również świadczenie przyznane w Ukrainie. W odwołaniu strona zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 3 pkt 5 u.ś.r. przez jego błędne zastosowanie w odniesieniu do świadczenia emerytalnego przyznanego na podstawie prawa obcego. Uzasadniała, że zawarta w art. 3 pkt 5 u.ś.r. definicja emerytury nie obejmuje innych świadczeń poza wprost tam wymienionymi, w tym emerytur przyznanych na podstawie innego prawa niż polskie. Jako przykład świadczenia nieobjętego definicją podała rentę rodzinną inną niż renta rodzinna z tytułu śmierci małżonka przyznana w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym. Pismem z 7 sierpnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Jeleniej Górze (dalej: SKO, Kolegium) informowało stronę, że nie spełnia ona jednego warunku do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. nie zrezygnowała z przysługującej jej w U. emerytury. Pouczyło o konieczności zawieszenia pobierania emerytury wypłacanej przez [...] instytucję emerytalną i możliwości przedłożenia w terminie 14 dni dowodów na zawieszenie/wstrzymanie wypłaty [...] emerytury. Strona nie odpowiedziała na pismo SKO. Kolegium - po rozpatrzeniu sprawy w trybie instancyjnym - utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Zauważyło, że w sprawie zaistniała przesłanka negatywna otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, związana z pobieraniem przez stronę [...] emerytury (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r.). Według Kolegium, świadczenie emerytalne przyznane stronie w U. stanowi emeryturę w rozumieniu art. 3 pkt 5 u.ś.r. SKO zgodziło się ze stroną, że emerytura przyznana w U. - na podstawie przepisów prawa [...] - wprost nie mieści się w katalogu świadczeń emerytalno -rentowych wymienionych w definicji legalnej, zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. Oceniło jednak, że - dokonując interpretacji ww. przepisu - należy mieć na względzie art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2023 r., poz. 103 ze zm. - dalej: u.p.o.U.), który to przepis również stanowi podstawę do ubiegania się przez stronę o świadczenie pielęgnacyjne. Uznało, że skoro - w myśl tego przepisu - obywatele Ukrainy przebywający legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zostali zrównani z obywatelami polskimi pod względem możliwości uzyskania świadczeń rodzinnych, to niewłaściwe byłoby dopuszczenie do sytuacji, w której mogliby oni pobierać jednocześnie zarówno świadczenie pielęgnacyjne, jak i "rodzimą" emeryturę, w przeciwieństwie do obywateli polskich. Podniosło, że stanowiłoby to nieuzasadnione ich uprzywilejowanie względem obywateli polskich, którzy - aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne - muszą zrezygnować z pobierania emerytury. Dodało, że bez znaczenia pozostaje niska kwota emerytury [...], gdyż nierzadko także polska emerytura jest bardzo niska, co nie zmienia sytuacji, że w przypadku pobierania niskiej emerytury obywatel polski - chcąc uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego - musiałby zawiesić pobieranie polskiej emerytury. W opinii Kolegium, pobieranie przez stronę w U. emerytury (odpowiednika polskiego świadczenia emerytalnego, której strona nie zawiesiła pomimo pouczenia organu) - w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w zw. z art. 26 ust. 1 pkt 1 u.p.o.u. - wyłącza możliwość przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Strona zaskarżyła decyzję Kolegium w całości. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 3 pkt 5 u.ś.r., przez jego błędne zastosowanie w odniesieniu do świadczenia emerytalnego przyznanego na podstawie prawa obcego, które nie zawiera się w definicji emerytury określonej w ustawie polskiej. Wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszonym na posiedzeniu niejawnym, uchylenie w całości obu wydanych w sprawie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów. Skarżąca argumentowała, że emerytura wypłacana na podstawie prawa obcego (tu: [...]) nie mieści się w definicji legalnej emerytury, zawartej w art. 3 pkt 5 u.ś.r. i - w związku z tym - jej pobieranie nie stanowi przeszkody dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaznaczyła, że analogiczne stanowisko przyjmują sądy administracyjne w odniesieniu do renty rodzinnej innej niż renta rodzinna z tytułu śmierci małżonka przyznana w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ponadto - stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. - świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty (...). Nie można zgodzić się ze skarżącą, że pobieranie emerytury na podstawie przepisów prawa zagranicznego (w sprawie: [...]) nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, skoro emerytury zagraniczne nie zostały wprost wymienione w definicji zamieszczonej w art. 3 pkt 5 u.ś.r. Zestawienie treści powołanych wyżej przepisów, tj. art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., prowadzi do wniosku, że eliminują one z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego te osoby, które sprawują opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i z tego tytułu rezygnują z aktywności zawodowej, jednak posiadają ustalone prawo do któregoś ze świadczeń, wymienionych art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Wobec tego, posiadanie prawa do ukraińskiego świadczenia emerytalnego przez sprawującego opiekę obywatela Ukrainy stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (wyroki WSA: w Opolu z 16 stycznia 2024 r., I SA/Op 57/24; w Krakowie z 20 grudnia 2023 r., III SA/Kr 1381/23; w Poznaniu z 11 stycznia 2024 r., IV SA/Po 675/23; w Lublinie z 9 listopada 2023 r., II SA/Lu 764/23; we Wrocławiu z 5 marca 2024 r., IV SA/Wr 312/23; dostępne - podobnie jak wszystkie powołane niżej orzeczenia sądów administracyjnych - w: CBOSA). W ślad za stanowiskiem wyrażonym w ww. wyrokach przyjąć należy, że okoliczność, iż świadczenie emerytalne przyznane na podstawie prawa obcego nie zostało ujęte w katalogu emerytur i rent z art. 3 pkt 5 u.ś.r., nie oznacza, że stosowanie regulacji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w stosunku do obywateli Ukrainy zostało wyłączone. Przepis art. 26 ust. 1 pkt 1 u.p.o.U. nakazuje bowiem stosować przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych odpowiednio. Odpowiednie stosowanie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. polega zaś na modyfikacji, która prowadzi do przyjęcia, iż posiadanie prawa do ukraińskiego świadczenia emerytalnego (rentowego) przez sprawującego opiekę obywatela Ukrainy stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Pojęcie emerytury trzeba zatem odnieść również do świadczeń emerytalnych uzyskiwanych z Ukrainy. Z powyższego wynika, że nie jest możliwe kumulatywne pobieranie emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego, także w przypadku, gdy emerytura jest otrzymywana z ukraińskiego systemu emerytalno-rentowego. Dopiero zawieszenie emerytury, której wyrazem musi być wydanie odpowiedniego aktu (np. decyzji) przez właściwy organ o zawieszeniu wypłaty emerytury, otwiera drogę do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Należy jednak wziąć pod uwagę, że system emerytalny Ukrainy może przewidywać inne tryby skutkujące przerwaniem lub zakończeniem wypłaty emerytury (tak: wyrok WSA w Krakowie z 8 grudnia 2023 r., III SA/Kr 1181/23). Sąd zauważa, że - pismem z 7 sierpnia 2023 r. - SKO poinformowało skarżącą, że nie spełnia ona jednego tylko warunku do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. nie zrezygnowała z przysługującej jej w U. emerytury (pouczyło jednocześnie o konieczności zawieszenia pobierania emerytury [...] i przedłożenia dowodów na zawieszenie/wstrzymanie wypłaty [...] emerytury). Z akt sprawy wynika, że skarżąca nie uczyniła zadość powyższemu. Wobec tego nie może odnieść zamierzonego skutku zarzut skargi dotyczący nie objęcia w sposób jednoznaczny pobieranego przez skarżącą [...] świadczenia emerytalno-rentowego zakresem ustawowej definicji pojęcia emerytury i renty, zawartej w art. 3 pkt 5 u.ś.r., co - według skarżącej - w konsekwencji ma oznaczać, że w sprawie nie znajduje zastosowania norma art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Zdaniem Sądu, ustawodawca posiłkował się w tym zakresie pojęciem ogólnym emerytury (renty), które to pojęcie odnieść należy również do świadczeń emerytalnych uzyskiwanych w innych krajach. Tym samym, fakt nieujęcia świadczenia emerytalnego przyznanego na podstawie prawa obcego w katalogu emerytur wymienionych przez ustawodawcę w art. 3 pkt 5 u.ś.r. nie oznacza, że stosowanie regulacji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w stosunku do obywateli Ukrainy posiadających uprawnienia emerytalne zostało wyłączone. Uznanie argumentacji skarżącej świadczyłoby ponadto o naruszeniu zasady równości wobec prawa, gdyż stawiałoby w gorszej sytuacji obywateli polskich, pobierających polską emeryturę, którzy - aby uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego - zobowiązani są złożyć oświadczenie o zawieszeniu przysługującego im uprawnienia do świadczenia emerytalnego (por. wyrok WSA w Gliwicach z 22 września 2023 r., II SA/Gl 967/23). Zaaprobowanie sytuacji, w której skarżąca pobierałaby jednocześnie [...] świadczenie emerytalne oraz świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką, stawiałoby w oczywiście gorszej sytuacji obywateli polskich. Przy interpretacji art. 17 ust. 5 u.ś.r. należy mieć na względzie art. 26 ust. 1 pkt 1 u.p.o.U., zgodnie z którym obywatele Ukrainy przebywający legalnie na terytorium RP zostali zrównani z obywatelami RP pod względem możliwości uzyskania świadczeń rodzinnych i reguł ich przyznawania. Wobec tego, zrównanie uprawnień obywateli Ukrainy posiadających status cudzoziemca UKR z obywatelami Polski pod względem możliwości uzyskania świadczeń rodzinnych na zasadach ogólnych, określonych przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych, uprawnia do stwierdzenia, że ustawodawca posiłkował się w tym zakresie pojęciem ogólnym emerytury, które to pojęcie odnieść należy również do świadczeń emerytalnych uzyskiwanych w innych krajach (tak: wyroki WSA: w Gliwicach z 27 września 2023 r., II SA/Gl 1027/23; z 21 czerwca 2023 r., II SA/Gl 441/23; w Szczecinie z 25 maja 2023 r., II SA/Sz 186/23). Stwierdzenie powyższego oznacza, że zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 3 pkt 5 u.ś.r. jest nieuprawniony. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), orzeczono jak w sentencji wyroku.