IV SA/Wr 646/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.) Protokolant Anna Rudzińska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 21 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi H. F. na decyzję D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej - zespołu wibracyjnego oddala skargę. Przedmiotem skargi H. F. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest decyzja [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu z dnia [...], nr [...]. Decyzja ta utrzymała w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w G. z dnia [...], nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej – zespołu wibracyjnego u skarżącego. Z uzasadnienia decyzji ostatecznej wynika, iż H. F. ur. dnia [...], był zatrudniony: - od 2 września 1974 r. do 24 kwietnia 1975 r. w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie Przemysłu Zbożowo-Młynarskiego "PZZ" w L. - Młyn Nr 2 G. (zakład zlikwidowany) na stanowisku kierowcy-konwojenta; - po odbyciu służby wojskowej został zatrudniony w Zakładzie Transportu KGHM w L. (aktualnie: Pol-Miedź Trans Sp. z o.o. w L.) i pracował: • od 15 czerwca 1977 r. do 30 czerwca 1980 r. oraz od 1 listopada 1982 r. do 28 lutego 1983 r. na stanowisku kierowcy samochodu do 3,5 t (UAZ); • od 1 lipca 1980 r. do 30 kwietnia 1982 r. oraz od 26 kwietnia 1998 r. do 26 listopada 1998 r. na stanowisku kierowcy samochodu powyżej 3,5 t (KRAZ); • od 1 maja 1982 r. do 31 kwietnia 1982 r. na stanowisku kierowcy ciągnika; • od 1 marca 1983 r. do 31 stycznia 1985 r. na stanowisku kierowcy samochodu powyżej 3,5 t (JELCZ); • od 1 lutego 1985 r. do 31 grudnia 1995 r. na stanowisku kierowcy autobusu • od 1 stycznia 1995 r. do 16 kwietnia 1998 r. na stanowisku kierowcy samochodu powyżej 3,5 t; - od 26 listopada 1998 r. do 24 listopada 2000 r. w Zakładzie Produkcyjno-Usługowym "[...]" w L. na stanowisku kierowcy-konwojenta; - od 12 sierpnia 2002 r. do 8 listopada 2002 r. w firmie Usługi Transportowe J. Ch. Przewozy Krajowe i Zagraniczne, G., ul. [...] nr [...] na stanowisku kierowcy samochodu ciężarowego Mercedes Benz; - od 17 listopada 2003 r. do 16 marca 2004 r. w "[...]" PKS S.A. G., ul. [...], nr [...] na stanowisku kierowcy-konwojenta; - od 24 października 2005 r. do 8 maja 2006 r. w GAE POL Sp. z o.o. w K. na stanowisku kierowcy samochodu ciężarowego powyżej 12 t w transporcie międzynarodowym (zakład zlikwidowany); - od 15 stycznia 2007 r. do 13 października 2007 r. w Komisji Zakładowej NSZZ "Solidarność" przy KGHM Polska Miedź S.A. O/ZG "[...]" w P. na stanowisku kierowcy autobusu powyżej 15 osób; - od 13 października 2007 r. nie pracuje zawodowo (bezrobotny). W dniu 23 stycznia 2009 r. zostało wszczęte postępowanie w sprawie choroby zawodowej -zespołu wibracyjnego /poz. 22/ u H. F.. Pracując na wielu różnych stanowiskach związanych z prowadzeniem pojazdów mechanicznych o dużej ładowności H. F. był narażony na wibrację o działaniu ogólnym przenoszoną przez siedzisko kierowcy. Z kart oceny narażenia zawodowego z dnia 20 lutego 2009 r., 26 lutego 2009 r. oraz 2 marca 2009 r. wynika, że jedynie na stanowisku kierowcy samochodu KRAZ (lata 1980 - 1982 i 1998 r.) istniały przekroczenia dopuszczalnych normatywów higienicznych dla wibracji w zakresie niskich częstotliwości drgań. W związku z podejrzeniem choroby zawodowej H. F. był badany w [...] Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy we W. Oddział w L., który dnia 27 listopada 2009 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - zespołu wibracyjnego /poz. 22/ u odwołującego się. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia stwierdzono, że: "(...) Pacjent w wywiadzie podaje dolegliwości bólowe kręgosłupa odcinka lędźwiowo-krzyżowego i bóle kończyny dolnej prawej wzdłuż uda. W wywiadzie podaje występujące od około 8 - 9 lat sinienie dłoni po zdenerwowaniu lub po ekspozycji na niskie temperatury. Od 2 - 3 lat marznięcie palców stóp. Jak wynika z dostępnej dokumentacji medycznej, pacjent od wielu lat leczony jest z powodu zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa, nawracających objawów rwy kulszowej prawostronnej, zapalenia stawu barkowego prawego. Wykonane w tutejszym Ośrodku badania progów czucia wibracji oraz termometrii skórnej w granicach normy. Rtg stawów łokciowych i rąk wykazało zmiany zwyrodnieniowo-wytwórcze oraz obraz zmian entezopatycznych o typie epicondylitis lateralis po stronie prawej. Dla rozpoznania choroby zawodowej wymagane jest wykazanie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy warunkami pracy a rozpoznanym schorzeniem. W przypadku H. F. nie potwierdzono ekspozycji zawodowej na drgania mechaniczne o działaniu miejscowym, a wykonane badania wykluczyły chorobę wibracyjną. Mając powyższe na uwadze nie znaleziono podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - zespół wibracyjny, poz. 22 wykazu chorób zawodowych." W trybie odwoławczym H. F. był badany w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., który dnia [...] wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - zespołu wibracyjnego - zarówno postaci naczyniowo-nerwowej, jak i kostno-stawowej -u odwołującego. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia stwierdzono, iż: "(...) W trakcie obecnej obserwacji klinicznej ujemnie wypadły próby oziębieniowe, badania progów czucia wibracji oraz termometrii skórnej są w granicach normy. W dostarczonych przez badanego radiogramach stawów łokciowych i rąk (z 16 marca 2009 r.) stwierdzono zmiany zwyrodnieniowe stawów oraz nawarstwienia okostnowe na nadkłykciu przyśrodkowym prawej kości ramiennej. Na podstawie danych z wywiadu i dostępnej dokumentacji lekarskiej, wyników ww. badań oraz badania przedmiotowego internistycznego i neurologicznego, a także w oparciu o badanie ortopedyczne - nie znaleziono podstaw do rozpoznania u pacjenta zespołu wibracyjnego - zarówno jego postaci naczyniowo-nerwowej, jak i kostno-stawowej, tym bardziej, że u badanego nie potwierdzono narażenia na działanie drgań o charakterze miejscowym. Jak wynika z dostarczonej dokumentacji medycznej pacjent od wielu lat jest leczony z powodu zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa, nawracających objawów rwy kulszowej prawostronnej oraz zapalenia prawego stawu barkowego. Tak więc dolegliwości zgłaszane przez badanego mają najpewniej związek ze zmianami zwyrodnieniowymi kręgosłupa, a także zmianami zwyrodnieniowymi w stawach kończyn górnych. Zmiany te nie figurują w wykazie chorób zawodowych". W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, w tym orzeczenia lekarskie oraz przeprowadzoną ocenę narażenia zawodowego, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w G. dnia [...] wydał decyzję nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej - zespołu wibracyjnego /poz. 22/ u H. F.. Od powyższej decyzji zainteresowany wniósł odwołanie do [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W., nie zgadzając się z jej rozstrzygnięciem. Organ odwoławczy, w związku z tym, wskazał w szczególności trzy warunki uznania danej choroby za chorobę zawodową: 1. choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych, 2. choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy, 3. występowanie udokumentowanych objawów chorobowych musi nastąpić w okresie ustalonym w załączniku do ww. rozporządzenia. W przypadku H. F. zarówno [...] Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we Wrocławiu Oddział w L. jak i Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. wykluczyły możliwość rozpoznania choroby zawodowej-zespołu wibracyjnego /poz. 22/ u odwołującego ze względu na brak charakterystycznych dla zespołu wibracyjnego objawów chorobowych oraz brak narażenia na drgania o działaniu miejscowym. H. F. pracując jako kierowca pojazdów o dużej ładowności był narażony na drgania o działaniu ogólnym na organizm człowieka, przenoszone przez siedzisko. Drgania o działaniu ogólnym nie powodują dolegliwości jakie zgłasza zainteresowany i nie powodują zmian chorobowych jakie rozpoznano u odwołującego się. [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. dokonał oceny orzeczeń lekarskich i stwierdził, że są one zgodne, uzasadnione oraz zrozumiałe dla stron i organu prowadzącego postępowanie. W związku z powyższym, [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. mając na względzie cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, a w szczególności orzeczenia lekarskie, orzekł jak na wstępie. W skardze H. F. zarzucił naruszenie: - art. 5 ust. 4a ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej w zw. z art. 104 kpa poprzez błędne zastosowanie nie stwierdzenia na jego podstawie istnienia u skarżącego choroby zawodowej w postaci zespołu wibracyjnego postaci naczyniowo-nerwowej i postaci kostno-stawowej wymienionej w poz. 22 wykazu chorób zawodowych określonych w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r w sprawie chorób zawodowych (zw. dalej "Rozporządzeniem"), - błędne przyjęcie, że strona w sprawie nie spełniła ustawowych przesłanek z art.2351-2 Kodeksu pracy w zw. z przepisami § 8, § 11 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. co do możliwości stwierdzenia choroby zawodowej, - art. 7 kpa, art. 75 kpa, art. 76-76a kpa, art. 77 kpa, art. 80 kpa, art. 83 kpa, art. 84 - 86 kpa w zw. z art. 136 kpa oraz w zw. z art. 37 Ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej poprzez przeprowadzenie przez organy administracyjne obu instancji pobieżnego postępowania wyjaśniającego, nie zebrania z urzędu w sposób wyczerpujący wszystkich koniecznych w sprawie dowodów do wyjaśnienia istotnych okoliczności, co skutkowało naruszeniem zasad - prawdy obiektywnej i oficjalności, a w konsekwencji dokonaniem błędnych ustaleń faktycznych, iż nie stwierdzono u skarżącego choroby zawodowej, - pominięcie przez organ II instancji art. 138 kpa, na podstawie którego powinien zmienić lub uchylić zaskarżoną decyzję organu I instancji z dnia 2 czerwca 2010r. - art. 107 § 1 i 3 kpa w zw. z art. 140 kpa bowiem obie decyzje organów administracyjnych obarczone są wadliwymi uzasadnieniami, gdyż nie zawierają one wskazania faktów, którym organ dał wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom takiej odmówił, wskazanie dowodów, na których się oparł oraz przytoczenia przepisów prawa, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia. Nadto organ II instancji w swojej decyzji w ogóle nie ustosunkował się do podniesionych zarzutów strony z jej odwołania z dnia 20 czerwca 2010r. Skarżący wniósł o: 1.Uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji celem ponownego rozpoznania sprawy; 2.Zasądzenie od organu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W uzasadnieniu skargi zarzuty swoje rozwinął podnosząc konieczność uzupełnienia postępowania administracyjnego a następnie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego powołanego w trybie przepisów kpa. W szczególności organ powinien z urzędu zwrócić się o dokładne informacje i niezbędną dokumentacje bhp do wszystkich pracodawców strony, a także przesłuchać świadków, w tym osoby odpowiedzialne u pracodawców za przestrzeganie przepisów bhp na okoliczności, na jakie wibracje (lub inne szkodliwe czynniki środowiskowe pracy) oraz przez jaki okres w związku z kierowaniem dokładnie pojazdów jakich marek był narażony w miejscu pracy skarżący. Organ mógłby także zwrócić się do właściwych powiatowych inspektorów pracy lub sanitarnych, czy w okresach zatrudnienia strony u konkretnych pracodawców były przeprowadzane kontrole pod kątem warunków pracy i stwierdzeń zagrożeń chorobami zawodowymi i z jakimi efektami oraz stwierdzonymi nieprawidłowościami. Skarżący wskazuje bowiem, że pracował wielokrotnie ponad normowany czas pracy, przez co był narażony na dłużej na szkodliwe warunki pracy, co zresztą potwierdzają pominięte przez organ świadectwa pracy. Organy w sprawie mogłyby taką wiedzę posiąść, gdyby przy okazji wcześniej przesłuchały zgodnie z art. 86 kpa skarżącego, czego jednak zaniechały. Po ustaleniu zaś tychże okoliczności można by było dopiero powołać biegłego sądowego, który mając uzupełniony materiał dowodowy mógłby wydać wiarygodną opinię. Nadto należy wskazać, że art. 2351 Kodeksu pracy wymaga w pierwszej kolejności dokonać oceny warunków pracy, by móc stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba zawodowa została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. W zaskarżonej sprawie zaś organy nie przeprowadziły w ogóle postępowania pod kątem zbadania takich narażeń zawodowych skarżącego, występujących u jego wszystkich pracodawców. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z tych samych powodów, które zawarł w uzasadnieniu decyzji ostatecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zaskarżona bowiem decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca, nie narusza prawa, a zgodność z prawem tych orzeczeń jest jedynie przedmiotem kontroli sądu administracyjnego (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Dz.U. nr 153, poz. 1269; art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: ppsa. Legalność zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji należało oceniać w świetle przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 105, poz. 869). Biorąc te unormowania pod uwagę organ odwoławczy trafnie stwierdza, że pojęcie choroby zawodowej opiera się na trzech elementach konstrukcyjnych: 1) rozpoznaniu jej przez upoważnioną do tego jednostkę służby zdrowia, przy czym choroba musi znajdować się w wykazie chorób zawodowych, 2) musi być wywołana czynnikami szkodliwymi w środowisku pracy, 3) objawy chorobowe muszą wystąpić w okresie wskazanym w załączniku do powyższego rozporządzenia. Z definicji tej wynika, że brak choćby jednego z tych elementów powoduje, że choroby nie można uznać za chorobę zawodową. W załączniku do rozporządzenia, w pozycji 22, jako choroba zawodowa, został wymieniony zespół wibracyjny w postaci naczyniowo-nerwowej (1), kostno-stawowej (2), mieszanej: naczyniowo-nerwowej i kostno-stawowej (3). W toku postępowania wyjaśniającego skarżący był opiniowany przez jednostki orzecznicze I i II stopnia, które zgodnie przyjęły brak podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej – zespołu wibracyjnego. Pierwsze orzeczenie lekarskie wydane w dniu 27 listopada 2009r. przez [...] Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy Oddział w L., stwierdza, iż pacjent od wielu lat leczony jest z powodu zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa, nawracających objawów rwy kulszowej, prawostronnej, zapalenia stawu barkowego prawego. Wykonane badania progów czucia wibracji oraz termometrii skórnej są w granicach normy. Rtg stawów łokciowych i rąk wykazało zmiany zwyrodnieniowo-wytwórcze oraz obraz zmian entezopatycznych o typie epicondylitis lateralis po stronie prawej. Dla rozpoznania choroby zawodowej wymagane jest wykazanie związku przyczynowo-skutkowego między warunkami pracy a rozpoznanym schorzeniem. W przypadku H. F. nie potwierdzono ekspresji zawodowej na drgania mechaniczne o działaniu miejscowym, a wykonane badania wykluczyły chorobę wibracyjną. Z podobną konkluzją orzekł Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. przyjmując w opinii z dnia 15 kwietnia brak podstaw do rozpoznania u pacjenta zespołu wibracyjnego – zarówno jego postaci naczyniowo-nerwowej, jak i kostno-stawowej, tym bardziej, że u badanego nie potwierdzono narażenia na działanie drgań o charakterze miejscowym. Według karty oceny narażenia zawodowego badany eksponowany był na działanie drgań o działaniu ogólnym, które w latach 1980-1982 oraz 1996-1998 przekraczały normatywy higieniczne dla niskich częstotliwości drgań o działaniu ogólnym. Nie potwierdzono narażenia zawodowego na działanie drgań o charakterze miejscowym. W trakcie obserwacji klinicznej ujemnie wypadły próby oziębieniowe, badania progów czucia wibracji oraz termometrii skórnej są w granicach normy. W dostarczonych przez badanego radiogramach stawów łokciowych i rąk (z 16 marca 2009r.) stwierdzono zmiany zwyrodnieniowe stawów oraz nawarstwienia okostnowe na nadkłykciu przyśrodkowym prawej kości ramiennej. Na podstawie danych z wywiadu i dostępnej dokumentacji lekarskiej, wyników powyższych badań oraz badania przedmiotowego internistycznego i neurologicznego, a także w oparciu o badanie ortopedyczne orzeczono negatywnie w przedmiocie choroby zawodowej. Dodano, że z dostarczonej dokumentacji medycznej wynika, że pacjent od wielu lat jest leczony z powodu zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa nawracających objawów rwy kulszowej prawostronnej oraz zapalenia prawego stawu barkowego. Tak więc dolegliwości zgłaszane przez badanego mają najpewniej związek ze zmianami zwyrodnieniowymi kręgosłupa, a także zmianami zwyrodnieniowymi w stawach kończyn górnych. Zmiany te nie figurują w wykazie chorób zawodowych. Na podstawie tych orzeczeń organy administracyjne obu instancji trafnie przyjęły brak podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej z pozycji 22 wspomnianego wcześniej wykazu. Brak bowiem charakterystycznych dla zespołu wibracyjnego objawów chorobowych oraz narażenia na drgania o działaniu miejscowym. Skarżący jako kierowca pojazdów o dużej ładowności, był narażony na drgania o działaniu ogólnym na organizm człowieka, ale drgania takie nie powodują dolegliwości jakie zgłasza i nie powodują zmian chorobowych rozpoznanych u niego. Obie opinie lekarskie są przy tym przekonujące, dokładnie z punktu widzenia lekarskiego uzasadnione i spójne. Trzeba tu wyraźnie podkreślić, że obydwie jednostki orzecznicze występują w tym postępowaniu w charakterze biegłych, a ich orzeczenia w istocie rzeczy są opiniami biegłych, toteż wyłączyć należy możliwość dopuszczenia w takim charakterze innych osób, jak chce tego skarżący. I z tych też względów skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W szczególności nie jest zasadne żądanie skarżącego uzupełnienia postępowania wyjaśniającego prowadzonego zwłaszcza przez organ pierwszej instancji gdyż dostrzegane przezeń uchybienia nie mogą mieć wpływu na treść orzeczeń biegłych – jednostek orzeczniczych obu stopni. Zwraca bowiem w tych orzeczeniach uwagę, że dolegliwości skarżącego łączy się ze zmianami zwyrodnieniowymi kręgosłupa, nawracającymi objawami rwy kulszowej prawostronnej i zapaleniem stawu barkowego prawego (k. 118 – orzeczenie Ośrodka, k. 136 – orzeczenie Instytutu). Z obu tych orzeczeń nadto wynika, iż brano pod uwagę treść karty oceny narażenia zawodowego której skarżący nie uważa za miarodajną, gdy tymczasem jest ona brana pod uwagę przez lekarza wydającego orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania obok wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika i dokumentacji przebiegu zatrudnienia (§ 6 rozporządzenia). Skarżący przy tym nie wysuwa konkretnego zastrzeżenia względem tego dowodu jedynie zarzucając, iż "z całą pewnością nie będą wystarczające tylko karty oceny narażenia zawodowego". Odpowiadając na zarzuty skargi organ odwoławczy bardzo przekonywująco wywiódł w tym względzie, że skarżący przez cały czas aktywności zawodowej pracował na samochodach ciężarowych powyżej 3,5 t., ciągnikach i autobusach. Nie mógł być więc narażony na wibrację o działaniu miejscowym występującą u operatorów maszyn udarowych (np. młoty pneumatyczne) i przenoszoną przez kończyny górne lub dolne (np. u górników stojących na wibracyjnym podłożu maszyn górniczych). Kierowcy samochodów ciężarowych narażeni są na drgania o działaniu ogólnym na organizm człowieka, przenoszone przez siedzisko. Drgania o działaniu ogólnym nie powodują dolegliwości jakie zgłasza skarżący i nie powodują zmian chorobowych jakie rozpoznano u H. F. W przypadku skarżącego obydwie placówki służby zdrowia uprawnione do orzekania w sprawach chorób zawodowych wykluczyły możliwość rozpoznania choroby zawodowej – zespołu wibracyjnego przede wszystkim ze względu na brak charakterystycznych dla zespołu wibracyjnego objawów chorobowych. Ocenę tę w pełni podziela skład orzekający Sądu, a w jej następstwie skargę należało oddalić na zasadzie art. 151 ppsa.