IV SA/Wr 660/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Protokolant Aleksandra Rygielska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 21 lutego 2008 r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych I. uchyla decyzję I i II instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po rozpoznaniu odwołania I.K. od wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Ś. decyzji Kierownika Referatu Świadczeń Rodzinnych z dnia [...] Nr [...] w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w formie do dodatku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na R. K. PESEL [...] od dnia 2 stycznia 2006r. do 31 sierpnia 2006r. w wysokości 2.799,90 zł jako należność główna oraz kwoty 404,41 zł z tytułu odsetek ustawowych na dzień 3 sierpnia 2007r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego /Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z póź. zm./ w związku z art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych /Dz.U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 z póź. zm./. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, iż zaskarżoną decyzją z dnia [...] Nr [...] organ pierwszej instancji orzekł o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w formie do dodatku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na R. K. PESEL [...] za okres od dnia 2 stycznia 2006r. do 31 sierpnia 2006r. w wysokości 2.799,90 zł. jako należność główną oraz do zwrotu kwoty 404.41 zł. z tytułu ustawowych odsetek ustalonych na dzień 3 sierpnia 2007r. W uzasadnieniu organ podał, iż niniejsza decyzja jest następstwem utrzymania mocy przez SKO w W. decyzją z dnia [...] Nr [...] decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] Nr [...] na podstawie której zmieniona została decyzja z dnia [...] Nr [...] w sprawie przyznania prawa do świadczeń rodzinnych. Od tej decyzji w ustawowym terminie strona wniosła odwołanie, w którym potwierdziła , iż zapoznała się z pouczeniem zawartym w decyzji z dnia [...] mówiącego o konieczności informowania organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Jednocześnie strona zarzuciła organowi naruszenie art. 9 k.p.a. poprzez nie dopełnienie obowiązku pouczenie jej o konieczności poinformowania organu o fakcie likwidacji pracodawcy. Ponadto strona podniosła, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera właściwego uzasadnienia faktycznego ,w szczególności organ nie określił na jakiej podstawie ustalił odsetki i nie podał "specyfikacji wypłaconego dodatku do zasiłku rodzinnego". Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania i na podstawie materiału dowodowego dołączonego do akt sprawy ustaliło i zważyło co następuje: W dniu 22 sierpnia 2005r. strona złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego na dziecko R.K. ur. [...]. Decyzją z dnia [...] Nr [...]organ pierwszej instancji przyznał stronie zasiłek rodzinny na dziecko R. K. w wysokości 43,00 zł. miesięcznie na okres od 1 września 2005r. do 31 sierpnia 2006r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego od dnia 1 września 2005r. do 31 sierpnia 2006r. w kwocie 400,00 zł. miesięcznie. Decyzja zawierała pouczenie, iż w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne /art. 25 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych/ oraz, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Następnie decyzją z dnia [...] Nr [...] organ pierwszej instancji zmienił decyzję z dnia [...] Nr [...] i odmówił stronie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem R. K. za okres od 2 stycznia 2006r. do 31 stycznia 2006r. w kwocie 399,00 zł. a za okres od 1 lutego 2006r. do 31 sierpnia 2006r. w kwocie 400,00 zł.. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podał, że strona o zakończeniu zatrudnienia w "A." s.c. A.T., M. R. Ś. ul. [...] nie powiadomiła organu pierwszej instancji. Od decyzji tej strona wniosła odwołanie, w którym podniosła, iż nie ponosi winy za to, że w okresie korzystania z urlopu wychowawczego pracodawca zlikwidował działalność gospodarczą. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzję z dnia [...] Nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Ponownie rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające w zakresie wskazanym przez SKO. Decyzją z dnia [...] Nr [...] organ pierwszej instancji dokonał zmiany decyzji z dnia [...] Nr [...] w sprawie przyznania stronie prawa do świadczeń rodzinnych w okresie zasiłkowym od dnia 1 września 2005r. do dnia 31 sierpnia 2006r. i odmówił prawa do dodatku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na R. K. PESEL [...] od dnia 2 stycznia 2006r. do 31 stycznia 2006r. w wysokości 399,90 zł. natomiast od dnia 1 lutego 2006r. do 31 sierpnia 2006r. w kwocie 400,00 zł. miesięcznie. Od decyzji z dnia [...] Nr [...] organu pierwszej instancji strona wniosła odwołanie, w którym domagała się uchylenia tej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znalazło podstaw do uwzględnienia odwołania i decyzją z dnia [...] Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ drugiej instancji poinformował stronę, iż na podstawie art. 99 § 1 kodeksu pracy pracownikowi przysługuje roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej przez pracodawcę wskutek niewydania w terminie lub wydania niewłaściwego świadectwa pracy. Na decyzję SKO z dnia [...] Nr [...] strona wniosła skargę do WSA we Wrocławiu. Zawiadomieniem z dnia [...] Nr [...] organ pierwszej instancji wszczął postępowanie z urzędu w sprawie ustalenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na syna R. K. za okres od 1 września 2005r. do 31 sierpnia 2006r. Podstawę materialno-prawną rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych /Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 z póź. zm./. W myśl art. 30 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba , która pobrała nienależne świadczenie rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. W rozumieniu ust. 2 pkt 1 tegoż przepisu za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się świadczenie rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części , jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W przedmiotowej sprawie zarówno we wniosku z dnia 22 sierpnia 2005r. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego na dziecko R. K. z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego jak i w decyzji z dnia [...] Nr [...] organu pierwszej było prawidłowe pouczenie, iż w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba pobierająca świadczenia rodzinne jest o niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne. Strona w odwołaniu nie kwestionuje, iż zapoznała się z treścią powyższego pouczenia, który jak dodała jest treścią art. 25 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zarzut strony, iż pouczenie powyższe było nie wyczerpujące albowiem organ nie poinformował ją , że jest zobowiązana zgłosić także fakt zlikwidowania działalności gospodarczej przez pracodawcę nie może być uwzględniony. W ocenie Kolegium słuszne jest stanowisko organu pierwszej instancji zawarte w piśmie z dnia [...] Nr [...], iż użyte przez ustawodawcę w art. 25 ustawy o świadczeniach rodzinnych określenie "innych zmian" przewiduje możliwość wystąpienia także innych sytuacji faktycznych, których nie sposób jest przewidzieć. Ponadto słusznie organ pierwszej instancji wskazał w powyższym piśmie, że strona w razie wątpliwości, czy określone zdarzenie może mieć wpływ na dalsze prawo do świadczeń rodzinnych powinna była zwrócić do organu o wyjaśnienie w tym zakresie. Pani I. K. będąc prawidłowo pouczona o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych pomimo zaprzestania zatrudnienia /likwidacja pracodawcy/ nie poinformowała o tym fakcie organu pierwszej instancji. Tym samym dopuściła się do pobrania nienależne świadczenie rodzinne w formie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego za okres od 2 stycznia 2006r. do 31 sierpnia 2006r. Stosownie do art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych kwoty świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na podstawowy rachunek bankowy gminy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osoba przestała być uprawniona do świadczeń rodzinnych. Strona z dniem 2 stycznia 2006r. przestała być uprawniona do świadczenia rodzinnego w formie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na R. K. Zgodnie z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 października 2005 r. w sprawie określenia wysokości odsetek ustawowych /Dz.U.05.201.1662/ wysokość odsetek ustawowych ustala się na 11,5 % w stosunku rocznym. W świetle powołanych przepisów żądanie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego wraz z ustawowymi odsetkami jest uzasadnione. Równocześnie Kolegium wyjaśnia, iż na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Jednakże zastosowanie się do dyspozycji tego przepisu ma charakter uznaniowy i jest uzależnione od stwierdzenia przez organ właściwy przesłanki występowania w sytuacji rodziny szczególnych okoliczności. Co do zasady postępowanie, ze względu na fakt, że ubieganie się o umorzenie /odroczenie, płatności, rozłożenie na raty/ świadczenia nienależnie pobranego następuje w interesie strony zgodnie z ogólną zasadą rozporządzania przez jednostkę swoim prawem zainicjowanie postępowania jest na wniosek strony. W razie wystąpienia okoliczności, o których mowa w art. 30 ust. 9 ustawy, organ właściwy może wszcząć takie postępowanie z urzędu na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. W skardze na powyższą decyzję I. K. wniosła o uchylenie decyzji obu instancji, zarzucając rażące naruszenie prawa i interesu prawnego. Podniosła, iż organy administracyjne orzekające w sprawie nie udowodniły, że pobierała świadczenie bez uprawnienia. Nadto skarżąca wskazała, że zaprzestanie działalności gospodarczej przez pracodawcę nie oznacza automatyczności zakończenia stosunku pracy wszystkich pracowników. W odpowiedzi na skargę Samorządowego Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest uzasadniona aczkolwiek jej zasadność wynika z innych względów niż w niej przedstawiono. Zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych /tj. Dz.U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 z póź. zm./ organ właściwy /.../ może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych /.../ albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. W myśl art. 30 ust. 1 powołanej ustawy osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia /ust. 2/ /.../. Decyzja nakazująca zwrot nienależnie pobranego świadczenia jest następstwem rozstrzygnięcia podjętego w trybie art. 32 ust. 1 cyt. ustawy. Decyzją z dnia [...] Nr [...] organ pierwszej instancji dokonał zmiany decyzji z dnia [...] Nr [...] w sprawie przyznania I. K. prawa do świadczeń rodzinnych w okresie zasiłkowym od dnia 1 września 2005r. do 31 sierpnia 2006r. i odmówił prawa do dodatku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na syna R. K. od dnia 2 stycznia 2006r. do 31 stycznia 2006r. w wysokości 399,90 zł natomiast od dnia 1 lutego 2006r. do 31 sierpnia 2006r. w kwocie 400,00 zł miesięcznie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania I. K. od powyższej decyzji, decyzją z dnia [...] Nr [...] utrzymało w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie, o którym mowa wyżej. Decyzja organu odwoławczego z dnia [...] stała się przedmiotem zaskarżenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Po rozpoznaniu skargi I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania prawa do świadczeń rodzinnych i odmowy prawa do dodatku rodzinnego Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 listopada 2007r. sygn. akt IV SA/Wr 465/07 uchylił decyzję I i II instancji. Sąd uznał bowiem, iż w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, nie można jednoznacznie przyjąć, iż skarżąca świadomie zataiła informację o ustaniu zatrudnienia z powodu likwidacji przez pracodawcę działalności gospodarczej. Pracodawca bowiem nie zwolnił skarżącej z pracy w sposób przewidziany prawem. W trakcie przeprowadzonego przez organ administracji postępowania wyjaśniającego oświadczył, iż nie otrzymała ona świadectwa pracy. /.../. Zdaniem Sądu, organ administracji winien w toku ponownego rozpatrywania sprawy ustalić, czy skarżąca wiedziała o zmianach mających wpływ na jej prawo do pobierania świadczenia rodzinnego i dodatku do tego świadczenia, czyli w ustaniu zatrudnienia z powodu likwidacji przez pracodawcę działalności i świadomie nie powiadomiła o tym fakcie organu wypłacającego świadczenia rodzinne. /.../. Wyrok w tej sprawie jest prawomocny. W świetle dotychczas przytoczonego skład orzekający w niniejszej sprawie stwierdził, że decyzja zobowiązująca skarżącą do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w formie do dodatku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego od dnia 2 stycznia 2006r. do 31 sierpnia 2006r. w wysokości 2.799,90 zł jako należność główna oraz kwoty 404,41 zł z tytułu odsetek ustawowych na dzień 3 sierpnia 2007r. jest przedwczesna. Tym samym zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 kpa gdyż rozstrzygnięcie w przedmiocie nakazania zwrotu należności nastąpiła zanim ostatecznie nie została załatwiona sprawa świadczeń rodzinnych. Należało bowiem uwzględnić, iż decyzje wydane w trybie art. 32 ust. 1 cyt. ustawy zostały wydane w dniach: [...] /I instancji/ i [...] /II instancji/. Wyrok sądu administracyjnego w tej sprawie został wydany w dniu 27 listopada 2007r. natomiast decyzja ostateczna w niniejszej sprawie zapadła [...] /II instancji/ a zatem wówczas gdy toczyło się postępowanie sądowoadministracyjne w sprawie przyznania świadczenia. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z póź. zm./ orzeczono jak w sentencji wyroku. Orzeczenie w pkt 2 znajduje oparcie w art. 152 cyt. ustawy.