IV SA/Wr 674/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Sędzia NSA Jolanta Sikorska, Protokolant Agnieszka Figura, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 14 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na rzecz radcy prawnego H. F. kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...], nr [...] utrzymująca w mocy wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Jelenia Góra decyzję Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. z dnia [...] o odmowie przyznania S. W. (dalej: skarżący) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką – M. W. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny i prawny sprawy. Decyzją z dnia [...], nr [...] Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wnioskowanego na matkę. Jako wyłączną przyczynę odmowy wskazano fakt, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. W odwołaniu skarżący poprosił o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdyż decyzja jest dla niego krzywdząca. Wskazał, że ojciec jest jedynym żywicielem rodziny i nie może zrezygnować z pracy aby zajmować się niepełnosprawną żoną a mieszkanie nie jest przystosowane dla osoby niepełnosprawnej w związku z czym konieczna jest pomoc w codziennym funkcjonowaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekając w sprawie miało na uwadze co następuje: Zasady i tryb przyznawania świadczeń rodzinnych, w tym świadczeń pielęgnacyjnych regulują przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) zwana dalej "ustawą". Zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1a osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium stwierdziło, że na podstawie Orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Dolnośląskim z dnia 6 sierpnia 2011 r. M. W. został przyznany znaczny stopień niepełnosprawności do 31 sierpnia 2013 r. Wnioskiem z dnia 23 listopada 2011 r. skarżący zwrócił się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Do wniosku załączono kopię powyższego orzeczenia, kserokopie dowodów osobistych, kserokopię świadectwa ślubu M. i T. W. oraz wymagane oświadczenia. Organ odwoławczy wydając niniejszą decyzję wziął pod uwagę powyższe dokumenty, przyznając im moc dowodową. Powołaną przez organ pierwszej instancji przeszkodą otrzymania świadczenia jest fakt, że matka skarżącego pozostaje w związku małżeńskim, a zatem nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy - niepozostawanie w związku małżeńskim osoby wymagającej opieki. Art. 1 pkt 6 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w zw. z art. 5 tej ustawy od dnia 14 października 2011 r. wprowadził zmianę m.in. przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, doprecyzowując, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W brzmieniu obecnie obowiązującym ponownie wykluczono uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Wyjątkiem od tej reguły jest sytuacja, gdy również współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sygnalizowane ustawodawcy problemy w zakresie przyznawania prawa do świadczeń pielęgnacyjnych w sytuacji pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, jak również rozbieżne od treści przepisu wcześniejsze orzecznictwo w tej kwestii nie zainicjowały wprowadzenia zmian ustawy w zakresie możliwości przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego małżonkowi sprawującemu opiekę nad współmałżonkiem. Brak wprowadzenia takiej możliwości należy odczytywać jako rodzaj wyrażenia woli ustawodawcy, który ponownie nowelizując omawiany akt prawny również i tym razem nie zdecydował się na zmiany w tym zakresie. Z przepisu art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 z późn. zm.) wynika, że przy orzekaniu członkowie składów orzekających kolegium są związani wyłącznie przepisami powszechnie obowiązującego prawa, co oznacza, że kolegium nie może wydać, decyzji wbrew przepisowi ustawy. Okoliczności związane z sytuacją zdrowotną i osobistą rodziny nie mogą stanowić podstawy do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie zostały wskazane przez ustawodawcę. Mając na uwadze obecny stan prawny brak jest jakichkolwiek podstaw od przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla skarżącego z uwagi na sprawowanie przez niego opieki nad matką, gdyż ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje takiej możliwości. W skardze na powyższą decyzję skarżący podniósł, że tylko on może zapewnić matce opiekę co uniemożliwia mu podjęcie pracy. Uważa, że organy administracyjne powinny w sprawie kierować się dobrem osób chorych, wymagających opieki a nie przepisami prawa. Zdaniem skarżącego osoby pozostające w związku małżeńskim powinny mieć prawo do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, co osoby nie pozostające w takim związku. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne powołane są m.in. do sprawowania kontroli nad działalnością administracji publicznej, pod względem jej zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sąd przy rozpatrywaniu sprawy nie bada zatem ani celowości ani słuszności zaskarżonego rozstrzygnięcia, a ogranicza się do stwierdzenia, czy w świetle ustalonego stanu faktycznego oraz obowiązującego stanu prawnego dopuszczalne było wydanie decyzji będącej przedmiotem sprawy. Przeprowadzona według powyższych kryteriów kontrola legalności zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wykazała, iż odpowiadają one wymogom prawa. Materialnoprawną podstawę w niniejszej sprawie stanowi ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, która określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. 1a. Osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Według ust. 5 art. 17 cyt. ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego; 1a) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na inną osobę w rodzinie lub poza rodziną; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej; 3) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko; 4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na tę lub inną osobę w rodzinie lub poza rodzinną; 5) na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Organ administracyjny orzekający w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest związany wyżej powołanymi przepisami. Rolą organu jest jedynie stwierdzenie na podstawie przedłożonych dokumentów, czy wnioskodawca spełnia ustawowe wymagania dla jego otrzymania. Wykazanie przez wnioskodawcę, że spełnia on ustawowe kryteria otrzymania świadczenia, zobowiązuje organ do jego przyznania w formie decyzji administracyjnej, natomiast ich niespełnienie daje podstawę do wydania decyzji odmownej. W powołanej ustawie brak jest przepisu upoważniającego organ administracyjny, do uwzględniania przypadków szczególnych, wykraczających swoim stanem faktycznym poza kryteria ustalone we wskazanych wcześniej przepisach. Tym samym ustawodawca nie pozostawił organom pomocy społecznej prawa przyznawania przedmiotowego świadczenia na zasadzie uznania administracyjnego. Jak wynika z materiału dokumentacyjnego sprawy matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w dniu 6 sierpnia 2011 r. i pozostaje w związku małżeńskim z T. W. (dow. Świadectwo ślubu k-9 akt admin.). Zauważyć w sprawie należy, że T. W. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym stanie rzeczy prawidłowo uznał organ, że w sprawie występuje negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy, która stanowi podstawę do wydania decyzji odmawiającej przyznania wnioskowanego świadczenia. Stąd też skargę należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Orzeczenie o kosztach znajduje uzasadnienie w § 14 ust. 2 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.)