IV SA/Wr 676/13

|Sygn. akt IV SA/Wr 676/13 | | , , , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , , Dnia 26 lutego 2014 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, , Przewodniczący, , Sędzia NSA Henryk Ożóg, , Sędziowie, Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (spr.), , , Protokolant, asystent sędziego Krzysztof Caliński, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 26 lutego 2014 r., sprawy ze skargi G. G., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W., z dnia [...] nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania dodatkowego świadczenia dla osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, , , uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji;, nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji., , , , , Decyzją z dnia [...] r. nr [..] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. po rozpatrzeniu odwołania G. G. – dalej skarżący – od wydanej z upoważnienia Prezydenta [...], decyzji Starszego Administratora ds. świadczeń rodzinnych i alimentacyjnych w Dziale Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] r. ([...]) odmawiającej dodatkowego świadczenia w wysokości 200 zł miesięcznie – dla osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, na matkę I. G., na okres od 1 kwietnia 2013 r. do 30 czerwca 2013 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że organ pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania dodatkowego świadczenia – w wysokości 200 zł miesięcznie – dla osób mających w kwietniu, maju, czerwcu lipcu, sierpniu, wrześniu, październiku, listopadzie lub grudniu 2013 r. ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, na matkę. W motywach orzeczenia organ powołał treść § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 413) oraz powołał się na art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2013 r. Organ podał, że I. G. na podstawie orzeczenia [...] Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie[...], o stopniu niepełnosprawności ([...]) z dnia [...] r., który uchylił w całości zaskarżone orzeczenie o niepełnosprawności ([...]) z dnia [...] r. Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym. W tym orzeczeniu stwierdzono, iż nie można ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od października 2011 r. W dniu 2 lipca 2013 r. skarżący złożył oświadczenie, z którego wynika, że orzeczenie ([...]) z dnia [...] r. jest pierwszym orzeczeniem niepełnosprawności. Biorąc powyższe pod uwagę organ stwierdził, że skoro niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, to stronie nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na nowych zasadach i tym samym dodatkowe świadczenie w wysokości 200 zł miesięcznie. W odwołaniu skarżący nie zgodził się z decyzją, ponieważ sprawuje opiekę nad swoją mamą. Opisał dokładnie stan zdrowia mamy. Wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia. Wyraził i uzasadnił swój pogląd między innymi: w sprawie polityki społecznej państwa, niekonstytucyjności § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem skarżącego literalne brzmienie ww. przepisu "nie ma charakteru bezwzględnego i przy odwołaniu się do zapisów konstytucyjnych nie jest wcale literalnie wiążący, a także należy uznać, iż istnieje konieczność przyznania pierwszeństwa wykładni pro konstytucyjnej nad literalnym zapisem". Ponadto skarżący przytoczył – znajdującą się na stronie internetowej Rzecznika Praw Obywatelskich - treść wyjaśnień Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej. Zarzucił Ministerstwu podawanie nieprawdy, z kilku co najmniej powodów, przedstawiając swoje argumenty w sprawie. Podniósł, iż w jego ocenie, skoro spełnia przesłanki art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2012 r., to tym samym spełnia przesłanki art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w nowym brzmieniu "w zakresie adresatów, którzy, mogą być opiekunami osób niepełnosprawnych (druga grupa opiekunów). Podkreślił, że "jedynie niespełniony jest zapis art. 17 przez osobę niepełnosprawną". Wskazał, że matka stała się niepełnosprawna w wieku [..] lat, a obecnie ma [...] lat, "stąd przytaczanie innych zastrzeżeń art. 17 ustawy (obowiązującym od 1 stycznia 2013 r.), o którym mowa w przedmiotowym rozporządzeniu jest bezcelowe, ponieważ skarżący je spełnia, bądź pozostałe go nie dotyczą, stąd zostały w tym miejscu pominięte". W rezultacie, zdaniem skarżącego "MOPS we W. dokonał błędnej decyzji". Organ odwoławczy wskazał, że decyzją z dnia [...] r. ([...]), organ pierwszej instancji przyznał skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką. Zostało ono przyznane na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2012 r. Jednakże od dnia 1 stycznia 2013 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548), która wprowadziła zmiany w ustawie o świadczeniach rodzinnych, w szczególności w zakresie zasad ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy zmieniającej osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowali prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniali warunki określone w przepisach dotychczasowych. Na mocy decyzji z dnia [..] 2012 r. skarżący miał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na matkę do dnia 30 czerwca 2013 r. Z kolei, po myśli § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 413), zwanego dalej "rozporządzeniem" prawo do pomocy przysługuje osobom mającym ustalone za miesiąc kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad lub grudzień 2013 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznane na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą", spełniającym warunki określone w art. 17 ustawy. Zgodnie z treścią ww. przepisu, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Organ odwoławczy podniósł, że oceniając prawo skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie znowelizowanych przepisów istotne znaczenie ma dodany przez ustawę nowelizującą art. 17 ust. 1b, wedle którego świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że I.G. na podstawie orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...], o stopniu niepełnosprawności ([...]) dnia[... ] r., została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym. W tym orzeczeniu stwierdzono, iż nie można ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od października 2011 r. W tej sytuacji, jako podstawę rozstrzygnięcia organ wskazał na ww. art. 17 ust. 1b ustawy i uznał, że nie zostały spełnione wymagane przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia. Zdaniem Kolegium organ pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny, że skoro bezspornym jest, że niepełnosprawność I. G. nie powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, to skarżący nie należy do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym nie ma prawa do świadczenia, o jakim mowa w niniejszej sprawie. Wbrew subiektywnym twierdzeniom zawartym w odwołaniu, Kolegium wskazuje, że wyłącznie osoby spełniające aktualne warunki art. 17 ustawy, tj. warunki określone w brzmieniu ww. przepisu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2013 r., mające w kwietniu, maju, czerwcu, lipcu, sierpniu, wrześniu, październiku, listopadzie lub grudniu 2013 r. ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego - otrzymają dodatkowe świadczenie w wysokości 200 zł miesięcznie. W tym stanie faktycznym i prawnym organ pierwszej instancji zobowiązany był do odmowy przyznania tego świadczenia. Kolegium zauważyło, że organy uprawnione do udzielania świadczeń rodzinnych są związane przepisami ustawy, która nie przewiduje żadnych wyjątków w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy. W skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o jej uchylenie w całości. Uważa bowiem, że ,,rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r. (Dz. U. z 29 marca 2013 r. poz. 413) jest niekonstytucyjne". Zdaniem skarżącego rozgraniczenie wiekowe, w sprawie przyznawania prawa do dodatkowego świadczenia narusza zasadę równości wyrażoną w Konstytucji RP oraz godzi w społeczne poczucie sprawiedliwości. Skarżący odwołał się w tym przedmiocie do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. W ocenie skarżącego przepisy wspomnianego rozporządzenia są krzywdzące i niesprawiedliwe. Ponadto skarżący podkreślił, że skoro podjął się opieki nad matką to powinien otrzymać od państwa wsparcie. Pozbawienie takiego prawa należy uznać za dyskryminację. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Nie jest sporne, że decyzją z dnia [...] r. (nr [...]) MOPS we W. przyznał skarżącemu "świadczenie pielęgnacyjne dla osoby, z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą w stosunku do której ciąży obowiązek alimentacyjny, przyznane na I. G. w kwocie 520 zł miesięcznie, na okres od 1 października 2011 do 30 kwietnia 2014 r.". W dniu 24 czerwca 2013 r. skarżący wniósł "o ustalenie prawa do dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 413). Świadczenia tego skarżącemu odmówiono gdyż – jak wywodziły organy obu instancji - nie spełniał on warunków określonych w art. 17 ustawy. Przepis § 2 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia istotnie stanowi, że prawo do pomocy przysługuje osobom mającym ustalone za miesiąc kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad lub grudzień 2013 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznane na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.) spełniającym warunki określone w art. 17 ustawy. W chwili wejścia w życie tego rozporządzenia przepisy art. 17 ustawy mówiły, że: Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) sobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. 1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. 1b. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. 2-2d. (uchylone). 3. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w wysokości 520 zł miesięcznie. 4. Świadczenie pielęgnacyjne przysługujące za niepełne miesiące kalendarzowe wypłaca się w wysokości 1/30 świadczenia pielęgnacyjnego za każdy dzień. Należną kwotę świadczenia zaokrągla się do 10 groszy w górę. 5. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; 4) członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego; 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub prawo do świadczenia pielęgnacyjnego; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Przepis ten obowiązuje od 1 stycznia 2013 r. Istotnym elementem stanu faktycznego w jakim konkretyzowany jest przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia w zw. z art. 17 ustawy jest ustalenie, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Z akt sprawy wynika, że orzeczenia o niepełnosprawności Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] z dnia [...] r. Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] r. zostały wydane przed dniem 29 maja 2012 r. kiedy została wydana decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu uchyliło orzeczenie Zespołu Powiatowego i zaliczyło I. G. do znacznego stopnia niepełnoprawności orzeczenie zostało wydane do 30 kwietnia 2014 r. Stwierdzono w nim też, że nie można ustalić od kiedy datuje się niepełnosprawność matki skarżącego. O ile z punktu widzenia orzekania o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego decyzją z dnia [..] 2012 r. okoliczność od kiedy datuje się niepełnoprawność nie jest okolicznością rozstrzygającą o tyle w przypadku wspomnianej pomocy nie jest to już okoliczność drugorzędna. W świetle obu orzeczeń o niepełnoprawności matki skarżącego powstaje wątpliwość czy początkowej daty w ogóle nie da się ustalić, czy też jeśli uwzględnić treść przepisu art. 17 ustawy można tę datę ustalić tak jak to stanowi przytoczona norma prawna. Mowa w niej bowiem o ustaleniu tej daty w przybliżeniu: ,,nie później niż do ukończenia 18 roku życia" lub w trakcie nauki w szkole wyższej, jednak nie później niż do 25 roku życia". Ustalenia tego mógłby dokonać tylko zespół ds. orzekania o niepełnosprawności tym bardziej, że uzasadnienia obu orzeczeń o stopniu niepełnosprawności w sprawie w ogóle nie odnoszą się do tej doniosłej kwestii. To powoduje, że zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca narusza przepisy art. 7 i art. 77 § 1 kpa co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając ponownie sprawę organ pomocy społecznej powinien zobowiązać skarżącego do przedłożenia orzeczenia zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności odnoszącego się do kwestii o której mowa wyżej. Warto nadmienić, iż do Trybunału Konstytucyjnego został skierowany wniosek Grupy Posłów o zbadanie zgodności przepisu art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw z przepisami art. 2 i art. 32 ust. 1 w związku z art. 69 Konstytucji RP, w zakresie nieuzasadnionego pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i podmiotów sprawujących opiekę nad osobami, których niepełnoprawność powstała po ukończeniu przez nie 18 roku życia bądź w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej po ukończeniu 25 roku życia, czym naruszone zostały zasady demokratycznego państwa prawa, w szczególności zasada sprawiedliwości społecznej oraz zasada równości wobec prawa i obowiązek zapewnienia osobom niepełnoprawnym pomocy w zabezpieczeniu egzystencji. W przypadku gdyby Trybunału Konstytucyjny zakwestionował treść przepisu art. 17 ustawy w tej części skarżący spełniałby pozostałe warunki tego przepisu niezbędne by przyznać mu dodatkową pomoc za m-ce kwiecień, maj i czerwiec 2013 r. ale to pozostaje w gestii organu pomocy społecznej orzekającego w dalszym postępowaniu. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) dalej: p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. Orzeczenie w pkt II sentencji wyroku opiera się na podstawie art. 152 p.p.s.a.