IV SA/Wr 679/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski (spr.), Protokolant Aneta Januszkiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 4 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] 2013 r. nr SKO [...], którą po rozpatrzeniu odwołania [...] (dalej: skarżąca) utrzymało w mocy decyzję Starszego Inspektora Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. G. działającego z upoważnienia Prezydenta J.G. z dnia [...] 2013 r. nr [...], odmawiającej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. Wnioskiem z dnia 25 czerwca 2013 r. skarżąca wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. G. o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką. Starszy Inspektor Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...] odmówił przyznania wnioskowanego specjalnego zasiłku opiekuńczego. W uzasadnieniu podał, że skarżąca nie spełnia wymagań określonych w art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom na których ciąży obowiązek alimentacyjny jeżeli zrezygnują z zatrudnienia lub innej pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności. W ocenie organu na przeszkodzie do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego stoi fakt, że nie istnieje ścisły związek czasowy między powstaniem niepełnosprawności, wydaniem orzeczenia o niepełnosprawności a rezygnacją z zatrudnienia skarżącej. Od decyzji tej skarżąca złożyła odwołanie. W uzasadnieniu wskazała, że do tej pory posiadała przyznane w 2012 r. świadczenie pielęgnacyjne, które zostało przyznane jej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką na czas nieokreślony i do tej pory spełnia przesłanki do otrzymywania tego świadczenia. Dalej podniosła, że odmowa przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego jest nieuzasadniona i krzywdząca. Podjęcie pracy nie jest możliwe z uwagi na sprawowanie opieki nad matką. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] 2013 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji W uzasadnieniu wskazało, że podstawę prawną stanowi ustawa o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.) zwana dalej "ustawą". Decyzją z dnia [...] 2012 r. organ I instancji przyznał wnioskującej świadczenie pielęgnacyjne na okres od 13 kwietnia 2012 r. na czas nieokreślony. W związku z wygaśnięciem decyzji z mocy prawa z dniem 30 czerwca 2013 r. skarżąca złożyła w dniu 25 czerwca 2013 r. w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką, która orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w J.G. z dnia [...] 2012 r. została na stałe zaliczona jako osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy czym ustalono, że stan niepełnosprawności istniał już przed 13 kwietnia 2012 r. Skarżąca zamieszkuje z mężem oraz dwójką dorosłych synów. Mąż skarżącej otrzymuje zasiłek chorobowy w związku z wypadkiem, a synowie skarżącej są osobami bezrobotnymi, nie posiadają źródła dochodu. Matka skarżącej zamieszkuje w lokalu sąsiednim, wraz z niepełnosprawnym synem [...]. Skarżąca po utracie ostatniego miejsca zatrudnienia w Młodzieżowym Ośrodku Socjoterapii w J. G. zarejestrowała się w Powiatowym Urzędzie Pracy. Następnie skarżąca wyrejestrowała się w dniu 9 lipca 2012 r. w celu uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt sprawy wynika, że rodzina skarżącej utrzymuje się z emerytury pobieranej przez matkę skarżącej w wysokości 1.269,84 zł, zasiłku chorobowego w wysokości 950 zł pobieranego przez męża skarżącej, zasiłku rodzinnego w kwocie 115 zł oraz otrzymywanego przez skarżącą do końca czerwca 2013 r. świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie 520 zł. Kolegium Odwoławcze podzieliło stanowisko organu I instancji, że skarżąca nie spełnia ustawowych przesłanek uprawniających do otrzymania specjalnego zasiłku opiekuńczego, a mianowicie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia. Niepodejmowanie zatrudnienia w związku z opieką nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie jest podstawą do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Podstawą do przyznania takiego świadczenia jest wyłącznie przy uwzględnieniu pozostałych warunków określonych w art. 16a ust. 1, 2 i 8 ustawy rezygnacja z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki. Z tej racji zdaniem Kolegium Odwoławcze nie ma możliwości przyznania świadczenia osobie, która nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaną pieczą. Dodatkowym warunkiem przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest okoliczność, że rezygnacja z zatrudnienia musi nastąpić w związku ze sprawowaną opieką nad osobą legitymującą się stosownym orzeczeniem. Prowadzi to do wniosku, że w danej sytuacji faktycznej, nie może nastąpić tylko rezygnacja z zatrudnienia, ale pomiędzy nią a koniecznością sprawowania opieki musi zaistnieć związek przyczynowy polegający na tym, że osoba sprawująca opiekę nie zrezygnowałaby z zatrudnienia, gdyby nie konieczność sprawowania pieczy nad osobą jej wymagającej. Kolegium czyniąc rozważania o związku przyczynowym pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki stanęło na stanowisku, iż opieka nad matką nie wiązała się z rezygnacja z zatrudnienia przez wnioskującą, ale ewentualnie z rezygnacją prób podjęcia zatrudnienia. W obecnym stanie prawnym ustawodawca rozróżnił te dwie sytuacje. Podstawowe warunki przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, należy odróżnić od zapisu zawartego w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczącego innego świadczenia opiekuńczego - świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, która faktycznie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ale też może zostać przyznane osobie, która zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w ogóle nie podejmuje w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się odpowiednim orzeczeniem potwierdzającym niepełnosprawność. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej niezgodność ze stanem faktycznym, całkowitą sprzeczność z zasadami współżycia społecznego oraz niezgodność: - z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, - z art. 17 ust. 1 Ustawy o świadczeniach rodzinnych, w wyniku czego pozbawiono osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym należnej opieki ze strony drugiej osoby dorosłej. Na tej podstawie skarżąca wystąpiła o: 1. Uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego nr [...], wydanej w dniu [...] 2013 r. i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 Ustawy o świadczeniach rodzinnych, w związku z faktem, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. 2. Przyznanie świadczenia w formie składki na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu nie podejmowania zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną stopniu znacznym ze wskazaniem: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W uzasadnieniu skarżąca powtórzył argumentację podaną w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi poprzez uchylenie decyzji lub postanowienia następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Skarga nie jest zasadna. Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowił art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm.), dalej ustawa. Przepis ten stanowi, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W ocenie Sądu, że jednym z warunków uzyskania tego rodzaju świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z potrzebą sprawowania stałej opieki nad osobą w znacznym stopniu niepełnosprawną, przy czym istnieć powinna bliskość czasowa tych trzech zdarzeń: konieczności opieki, rezygnacji z zatrudnienia (pracy zarobkowej) i podjęcia starań o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Tymczasem skarżąca tego warunku nie spełniła. Z akt sprawy wynika, że skarżąca przestała pracować w dniu 31 grudnia 2008 r.; w toku postępowania, mającego za przedmiot przyznanie tego zasiłku, miała status osoby bezrobotnej, bez prawa do zasiłku. Zaś matka skarżącej uzyskała status osoby niepełnosprawnej w znacznym stopniu na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] 2012 r., przy czym ustalono, że stan niepełnosprawności istniał już przed 13 kwietnia 2012 r. Nie doszło zatem do rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Okoliczność ta jest wystarczająca do podjęcia przez organy pomocy społecznej negatywnej decyzji w sprawie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wystarczy bowiem jeśli jedna z przesłanek przyznania takiego zasiłku nie zostanie spełniona. Skarżąca otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne od 13 kwietnia 2012 r. do 30 czerwca 2013 r. W skardze skarżąca podniosła niezgodność zaskarżonej decyzji z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2013 r. sygn.. akt II SA/Po 1026/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym następującej treści: "Czy art. 16 a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.), w zakresie w jakim pomija wśród uprawnionych do uzyskania specjalnego świadczenia opiekuńczego osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnego egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, jest zgodny z: art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ?" Zgodnie zaś z art. 145 a k.p.a. można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzeknie o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej (§ 1). Skargę o wznowienie postępowania w takim przypadku wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (§ 2). Skargę taką wnosi się do organu administracji państwowej, który wydał decyzję w I instancji (art. 148 § 1). Z tego względu Sąd odstąpił od ewentualnego zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego z urzędu w tej spawie, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Stanowi on, że Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego postępowania toczącego się np. przed Trybunałem Konstytucyjnym. Przepis ten zatem nie zobowiązuje Sądu do zawieszenia postępowania. Wziąwszy natomiast pod uwagę, że ewentualne zakwestionowanie przepisu art. 16 a ust. 1 ustawy przez Trybunał Konstytucyjny może stanowić postawę wznowienia postępowania administracyjnego w tej sprawie, sytuacja prawna skarżącej zostałaby ostatecznie ukształtowana w tym postępowaniu nadzwyczajnym. Do tego samego wiodłoby zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego w obecnej chwili, jego podjęcie po wydaniu wyroku przez Trybunał Konstytucyjny i uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, gdyby Trybunał stwierdził niezgodność podstawy prawnej rozstrzygnięcia z Konstytucją. Orzeczenie Sądu, przyjęte w sentencji wyroku ma i ten walor, że wyraźnie skraca czas oczekiwania strony postępowania administracyjnego na nowe orzeczenie organu administracyjnego w sprawie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), Sąd orzekł jak w sentencji