IV SA/Wr 682/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków Sędziowie Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (spr.) Sędzia NSA Julia Szczygielska Protokolant specjalista Jolanta Pociejowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 4 marca 2014 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [....]r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. Decyzją z dnia [....] r. ([...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. po rozpatrzeniu odwołania B. S. (dalej: skarżąca) od wydanej z upoważnienia Prezydenta W. , decyzji Starszego Administratora ds. świadczeń rodzinnych i alimentacyjnych w Dziale Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [....]r. ([...]) odmawiającej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, wnioskowanego na J. S. , na podstawie art. 138 §1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podjętej decyzji organ odwoławczy wskazał, że wnioskiem z dnia 4 czerwca 2013 r. skarżąca zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką J. S.. Opisaną na wstępie decyzją organ pierwszej instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W rozstrzygnięciu wyjaśniono, jakie są warunki przysługiwania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wskazano, że przyznanie wnioskowanego świadczenia uzależnione jest od spełnienia ustawowego kryterium dochodowego (623 zł), które wnioskodawczyni spełnia. Stwierdzono, że na B. S. ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki. Zdaniem organu pierwszej instancji, skarżąca nie spełnia wszystkich warunków, od których uzależnione jest prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jak wskazano, wnioskodawczyni nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką. Skarżąca nie pracuje od stycznia 1991 r., a od marca 2009 r. J. S. została uznana za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wnioskodawczyni nie spełnia zatem warunku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, a dopiero łączne spełnienie wszystkich wskazanych w ustawie warunków uprawnia do specjalnego zasiłku opiekuńczego, o którym mowa w art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca wskazała, że będąc pozbawiona zasiłku pielęgnacyjnego, pozostaje nieubezpieczona i nie może kontynuować rozpoczętego leczenia. Oświadczyła, że w związku z chorobą mamy nie może podjąć pracy. Organ odwoławczy podał, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych i opiekuńczych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), dalej: ustawa. Stosownie do art. 16a ust. 1 powołanej ustawy specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z powołanego przepisu wynika, że pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny musi istnieć związek przyczynowy. Rezygnacja z zatrudnienia, o której mowa w tym przepisie, musi polegać na faktycznym zaprzestaniu wykonywania pracy, a nie na jej niepodejmowaniu. Określone w art. 16a ust. 1 ustawy warunki przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego różnią się zatem od zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 ustawy), które może być przyznane osobie, która nie tylko rezygnuje z zatrudnienia, ale także osobie, która nie podejmuje pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki. Zgodnie z art. 3 pkt 22 ustawy, przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową rozumie się wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Zdaniem Kolegium, organ pierwszej instancji w zaskarżonej decyzji prawidłowo ocenił, że w rozpatrywanej sprawie nie miała miejsca faktyczna rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 3 pkt 22 ustawy. Należy podkreślić, że skarżąca pozostaje bez pracy już od 1991 r. W rozpatrywanej sprawie nie można zatem mówić o rezygnacji wnioskodawczyni z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad J. S., która orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności we W. z dnia [...] maja 2011 r. ([...]) została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się dopiero od marca 2009 r. Wnioskowane świadczenie zatem nie przysługuje. Kolegium podkreśliło, że organy są związane przepisami prawa. Specjalny zasiłek opiekuńczy nie jest przyznawany w ramach uznania administracyjnego, a to oznacza, że organy administracji są ściśle związane kryteriami określonymi w ustawie i tylko te mogą brać pod uwagę. W przypadku niespełnienia choćby jednej ze wskazanych przez ustawodawcę przesłanek, wniosek o przyznanie świadczenia musi zostać załatwiony odmownie. W świetle powyższych ustaleń, nie jest konieczne rozpatrywanie, czy skarżąca spełnia inne z wymaganych warunków przysługiwania prawa do specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca zarzuciła naruszenie art. 7, 77, 80 k.p.a., poprzez brak zgromadzenia wyczerpującego materiału dowodowego w sprawie i brak ustalenia właściwego stanu faktycznego w sprawie, co spowodowało wydanie negatywnej decyzji dla skarżącej. Zdaniem skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje zarówno w przypadku niepodejmowania zatrudnienia jak i rezygnacji z zatrudnienia. Wskazała, że obecny stan zdrowia matki uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką skarżąca nie podejmowała pracy zarobkowej od 1991 r. Skarżąca podkreśliła, że w takim samym stanie faktycznym MOPS wydał decyzję przyznającą jej świadczenie pielęgnacyjne, którą dołączyła do skargi. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Sąd Administracyjny bowiem kontroluje jedynie legalność zaskarżonych decyzji administracyjnych, a orzeczenia kwestionowane przez skarżącą odpowiadają prawu (art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) dalej: p.p.s.a.). Podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowi art. 16a ust. 1 ustawy, według którego, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnoprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis art. 3 pkt 22 ustawy zawiera legalną definicję pojęcia: "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa". Pod pojęciem tym należy rozumieć wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładcza oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Jednym z warunków uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z potrzebą sprawowania stałej opieki nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawną przy czym istnieć powinna bliskość czasowa tych trzech zdarzeń: konieczności opieki, rezygnacji z zatrudnienia (pracy zarobkowej) i podjęcia starań o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Tymczasem skarżąca tego warunku nie spełniła. Jak wynika z akt sprawy skarżąca od 3 września 1990 r. do 31 stycznia 1991 r. była zatrudniona w [...]. Stosunek pracy został rozwiązany za porozumieniem stron. Następnie w okresach od 26 stycznia 1999 r. do dnia 28 lutego 2007 r., od dnia 5 maja 2009 r. do 31 sierpnia 2009 r. i od dnia 3 listopada 2009 r. do dnia 15 marca 2011 r., od 21 listopada 2011 r. była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy. Zaś matka skarżącej uzyskała status osoby niepełnosprawnej w znacznym stopniu na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności we Wrocławiu z dnia [...] maja 2011 r. ([...]) ze wskazaniem, że ta niepełnosprawność datuje się od marca 2009 r. Nie doszło zatem do rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Okoliczność ta jest wystraczająca do podjęcia przez organy pomocy negatywnej decyzji w sprawie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wystarczy bowiem jeśli jedna z przesłanek przyznania takiego zasiłku nie zostanie spełniona. W skardze skarżąca podniosła, że organ I instancji decyzją z dnia [...]. przyznał jej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że na mocy art. 17 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2012 r. można było uzyskać świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przysługiwało ono m.in. osobom, które nie podejmowały lub rezygnowały z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znaczonym stopniu niepełnosprawności. Przepis ten pozwalał zatem na przyznanie świadczenia zarówno osobie, która zrezygnowała z pracy, jak i tej, która – nie pracując wcześniej – nie podejmowała zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z konicznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Na mocy przepisów przejściowych – art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych i innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548) – osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych, zachowały prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r. Z momentem wejścia w życie ustawy nowelizującej reguły przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego uległy zmianie. Powołane przepisy dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego były przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 5 grudnia 2013 r. orzekł, że art. 11 ust. 1 i 3 ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw jest niezgodny z art. 2 Konstytucji (sygn. akt: K 27/12). Skutkiem orzeczenia Trybunału będzie zmiana prawa. Ponadto należy wskazać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 12 grudnia 2013 r. sygn. akt II SA/Po 1026/13 wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym następującej treści: "Czy art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.), w zakresie w jakim pomija wśród uprawnionych do uzyskania specjalnego świadczenia opiekuńczego osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji jest zgodny z art. 2, 18, 32 ust. 1, art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej?" Wobec wyżej powiedzianego skargę jako nieuzasadnioną należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.