IV SA/Wr 701/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Sędziowie Sędzia WSA Anetta Chołuj (spr.), Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków, Protokolant starszy referent Katarzyna Leśniowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 11 marca 2015 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu M. P. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym 23 % podatku VAT tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu ; III. przyznaje radcy prawnemu M. P. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 4,20 zł (słownie cztery złote 40/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. utrzymało w mocy decyzję Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta J. z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia M. W. (dalej: strona, skarżący, wnioskodawca) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych M. W. i G. W. w okresie od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. w łącznej kwocie 12.000,00 zł. Jak wynika ze stanu faktycznego sprawy skarżący wnioskiem z 30 kwietnia 2013 r. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. o umorzenie w trybie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 z późn. zm.) całości należności objętych decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. Nr [...] dotyczącą zwrotu należności powstałej z tytułu wypłaconych K. M. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz dzieci. Wskazał, że nie jest w stanie dokonać spłaty obciążających go kwot, bo jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, jest niezdolny do pracy, wymaga pomocy innych osób w pełnieniu ról społecznych, choruje na nadciśnienie tętnicze, padaczkę pourazową, niedokrwistość, z powodu sepsy ma amputowaną lewą kończynę dolną powyżej stawu kolanowego oraz palce prawnej stopy z powodu odmrożenia, gospodaruje samotnie, utrzymuje się jedynie ze świadczeń pomocy społecznej, w tym zasiłku stałego oraz jest bez wsparcia ze strony rodziny i przyjaciół, bez perspektyw na podjęcie płatnej pracy. Uzasadniając ww odmowną decyzję organ pierwszej instancji wskazał, że skarżący jest osobą prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie ma żadnych osób na utrzymaniu. Nie pracuje zawodowo, ani dorywczo. Legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia [...] lutego 2014 r. wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S., na podstawie którego ustalono, że wnioskodawca został zaliczony do osób niepełnosprawnych o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Skarżący nie ponosi kosztów związanych z opłatami eksploatacyjnymi tj. czynsz i gaz. Natomiast od kwietnia 2014 r. poinformował, że będzie pokrywał koszty zużycia energii elektrycznej. Ponadto korzysta sporadycznie z darmowych obiadów w Zrzeszeniu [...] w S. Jedynym źródłem utrzymania strony jest pomoc ze świadczeń pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej w formie zasiłku stałego wypłacanego przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w C. w wysokości 529 zł miesięcznie, który ustalono bezterminowo. Organ podał, że sytuacja skarżącego jest trudna, jednak nie jest wyjątkowa na tyle, aby w sposób trwały uniemożliwiała mu podjęcie starań o jej poprawę. W ocenie organu pierwszej instancji wnioskodawca ma możliwości podjęcia zatrudnienia w warunkach pracy chronionej. Zdaniem organu pierwszej instancji wnioskodawca choć ma możliwości uczestniczenia w szkoleniach i doskonaleniu zawodowym, kierowanych do osób niepełnosprawnych, nie robi tego. Tym samym pozbawia siebie możliwości wyjścia z trudnej sytuacji, a nadto sam siebie ogranicza w możliwości wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego względem swoich dzieci oraz możliwości spłaty zadłużenia. W tych warunkach organ pierwszej instancji, powołując się na uznanie administracyjne, nie znalazł podstaw do umorzenia zadłużenia skarżącemu. Po rozpatrzeniu odwołania – w którym skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm. - dalej k.p.a.) oraz błędną wykładnię przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - organ II instancji utrzymał w mocy zakwestionowaną przez stronę decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że o umorzeniu zadłużenia rozstrzyga się w drodze uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ administracyjny nie ma obowiązku uwzględnienia wniosku o umorzenie. Stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek świadczeń alimentacyjnych. W tym aspekcie organ odwoławczy podzielił ustalenia i wnioski organu pierwszej instancji. Podstawową okolicznością podawaną przez stronę na okoliczność niemożności wywiązania się z ciążącego zobowiązania jest brak dochodów z pracy zarobkowej oraz to że takiej pracy nie może on podjąć z uwagi na stan zdrowia. Zdaniem organu ten argument jednak nie może być uznany za pozwalający na podjęcie decyzji o umorzeniu długu. Istotnie jest niesporne, że odwołujący się jest osobą niepełnosprawną na stałe w stopniu umiarkowanym. Wynika to z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z [...] lutego 2014 r., nr [...]. Jednak z tego orzeczenia nie wynika, aby odwołujący się nie mógł podejmować żadnego zatrudnienia. W orzeczeniu wskazano, że odwołujący się może uczestniczyć w szkoleniu zawodowym i pracować na odpowiednio przystosowanym stanowisku pracy. W tym aspekcie skarżący nie zaoferował żadnych dowodów, że choć próbował np. we współpracy z urzędem pracy w S. i ośrodkiem pomocy społecznej w tym mieście, znaleźć zatrudnienie, które możliwe byłoby z uwagi na jego stan zdrowia i niepełnosprawność. Tym samym za niewystarczające organ uznał same twierdzenia wnioskodawcy, że nie może pracować zarobkowo i że nie ma dla niego odpowiedniej pracy. Aktualna sytuacja dochodowa i materialna odwołującego się nie podlega sporowi. W tym zakresie nie są kwestionowane oświadczenia odwołującego się, a w szczególności jego oświadczenie z 24 marca 2014 r. Obecnie jedynym dochodem odwołującego się jest zasiłek stały z pomocy społecznej, czyli 529 zł. Istotnie dochód w takiej kwocie nie pozwala na zapłatę bieżących alimentów, ani na spłatę zaległych świadczeń i spłatę istniejącego zadłużenia. Jednak sam fakt braku środków na spłatę nie oznacza niejako automatycznie, że musi dojść do umorzenia zadłużenia. Stan zdrowia odwołującego się został już oceniony orzeczeniem o jego umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Ten fakt nie jest kwestionowany. Jednak sama niepełnosprawność nie oznacza, że odwołujący się został wyłączony z aktywności zawodowej. Właśnie tym bardziej odwołujący się powinien podjąć starania, aby funkcjonować w społeczeństwie, jako aktywny jego członek, a nie jedynie, jako osoba, która żąda ciągłego wsparcia ze strony innych. Mieć przy tym należy, że odwołujący się jest osobą w wieku, który pozwala na taką aktywność w pełnieniu ról społecznych. Zdaniem organu chybiony jest zarzut, że brak umorzenia może pozbawić odwołującego się możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Odwołujący się od lat nie płaci ani alimentów na swoje dzieci, ani nie zwraca świadczeń wypłaconych tym dzieciom. Taki stan w żaden sposób nie wpływa na sposób życia odwołującego się. Skoro żyje tylko z zasiłków z pomocy społecznej, to i tak zajęcie takich świadczeń w postępowaniu egzekucyjnym nie jest możliwe. W skardze skarżący wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucił organowi: obrazę prawa materialnego przez błędna wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz naruszenie prawa procesowego poprzez niewłaściwe przeprowadzenie postępowania dowodowego i niewłaściwą ocenę dowodów zgromadzonych w sprawie, a także nierozstrzygnięcie sprawy co do istoty. W uzasadnieniu skargi skarżący zarzuca, że organy nie uwzględniły jego stanu zdrowia. Bowiem jest osobą niepełnosprawną i wyniku choroby alkoholowej skrajnie wyniszczoną i jego produktywność jest bliska zeru. Ponadto zarzucił Kolegium, że wskazując, że umorzenie zaległości nie wpłynie na sytuację skarżącego nie wzięło pod uwagę, że skarżący w związku z rosnącymi odsetki skazany jest na stresującą sytuację. Zdaniem strony odmowa umorzenia nie może być dokonywana przez pryzmat naganności jego postepowania. W ocenie strony fakt, że korzysta z pomocy społecznej powinno spowodować umorzenie zaległości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w sprawie. W piśmie procesowym z dnia 9 marca 2015 r. pełnomocnik skarżącego dodatkowo zarzucił, że organ nie wyjaśnił, czy i ewentualnie jakiego rodzaju szkolenia są dostępne w miejscu zamieszkania skarżącego oraz czy urząd pracy posiada oferty zatrudnienia dla osoby niepełnosprawnej i ze schorzeniami na jakie choruje skarżący. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje; Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "p.p.s.a." Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie – niezgodności z prawem, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego o wpływie na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję w omówionym zakresie, tj. w aspekcie jej legalności Sąd nie stwierdził naruszenia prawa uzasadniającego wyeliminowanie tej decyzji z obrotu prawnego. Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r., o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn: Dz.U. z 2012 r., poz. 1228 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą" organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z cytowanego wyżej unormowania wynika uznaniowy charakter decyzji wydawanych na jego podstawie, co trafnie zresztą zaakcentowano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Do swobodnego zatem uznania organu ustawodawca pozostawił odmowę lub uwzględnienie wniosku dłużnika alimentacyjnego. Wydanie decyzji przez organ musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, do czego w sposób wyraźny obliguje organ administracji omawiany art. 30 ust. 2 ustawy oraz jej analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Zdaniem Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje żadnych podstaw do stwierdzenia, że wskazanym wyżej powinnościom uchybiono w toku postępowania administracyjnego. Wniosek skarżącego został bowiem rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej przedstawionej przez niego, zaś wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Tym samym nie dawały podstaw do stwierdzenia przekroczenia granic uznania administracyjnego. Jak wyżej wyjaśniono, przesłankami umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego na podstawie omawianego przepisu są wyłącznie sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy. W związku z tym zasadnym jest przywołanie poglądu NSA zaprezentowanego w wyroku z dnia 21 października 2008 r. I OSK 1685/07 (nie publ.) wskazującego, iż na sytuację dochodową dłużnika składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności – stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu. Te kwestie są istotne, bowiem działając w ramach uznania administracyjnego, organ winien rozważyć, czy sytuacja dłużnika zmusza go rzeczywiście do wystąpienia o umorzenie długu i uzasadnia to umorzenie, czy też nie czyni on żadnych starań aby dług spłacić, choć mógłby tego dokonać. Na sytuację rodzinną składa się z kolei ustalenie, czy prowadzi on samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz. Umorzenie jednakże na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego uniemożliwia mu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, przy czym stan taki winien być skutkiem czynników obiektywnych, czyli takich na które zobowiązany nie miał wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadnić umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z akt sprawy wynika, że na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny wobec dzieci: M. W. i G. W. (wyrok Sądu Rejonowego w J. z dnia [...] października 2010 r. sygn. akt [...] podwyższający alimenty z kwoty po 200 zł miesięcznie na każde dziecko do kwoty 600 zł). Skarżący legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, z którego nie wynika, aby skarżący nie mógł podejmować żadnego zatrudnienia. W orzeczeniu wskazano, że strona może uczestniczyć w szkoleniu zawodowym i pracować na odpowiednio przystosowanym stanowisku pracy. Strona nie zaoferowała jednak żadnych dowodów, że choć próbowała np. we współpracy z urzędem pracy w S. i ośrodkiem pomocy społecznej w tym mieście, znaleźć zatrudnienie, które możliwe byłoby z uwagi na jego stan zdrowia i niepełnosprawność. Aktualna sytuacja dochodowa i materialna odwołującego się nie podlega sporowi. Obecnie jedynym dochodem skarżącego jest zasiłek stały z pomocy społecznej, czyli 529 zł. Zgodzić się należy z organem, że dochód w takiej kwocie nie pozwala na zapłatę bieżących alimentów, ani na spłatę zaległych świadczeń i spłatę istniejącego zadłużenia. Jednak sam fakt braku środków na spłatę nie oznacza niejako automatycznie, że musi dojść do umorzenia zadłużenia. Stan zdrowia skarżącego został już oceniony orzeczeniem o jego umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Jednak sama niepełnosprawność nie oznacza, że skarżący został wyłączony z aktywności zawodowej. Jak wynika z orzeczenia o niepełnosprawności skarżący może podjąć pracę na odpowiednio przystosowanym stanowisku pracy. Ponadto strona jest osobą w wieku, który pozwala na taką aktywność zawodową. Nie można zarzucić organowi dowolności w przyjęciu, że brak umorzenia nie pozbawi strony możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący od lat nie płaci ani alimentów na swoje dzieci, ani nie zwraca świadczeń wypłaconych tym dzieciom. Taki stan w żaden sposób nie wpływa na sposób życia strony, gdyż skarżący żyje tylko z zasiłków z pomocy społecznej, które nie podlegają zajęciu w postępowaniu egzekucyjnym. Za bezzasadny należy uznać zarzut sformułowany w piśmie procesowym, że organ nie wyjaśnił, czy i ewentualnie jakiego rodzaju szkolenia są dostępne w miejscu zamieszkania skarżącego oraz czy urząd pracy posiada oferty zatrudnienia dla osoby niepełnosprawnej i ze schorzeniami na jakie choruje skarżący. Jak wynika z akt sprawy organ I instancji w decyzji wyjaśnił tę kwestię, wskazując zakłady pracy chronionej znajdujące się w S., oferty pracy jak również kursy i szkolenia skierowane do osób niepełnosprawnych. Ponadto w sprawie istotne jest również to, że Sąd Rejonowy w J. wyrokiem z dnia [...] października 2010 r. sygn. akt [...] podwyższył alimenty z kwoty po 200 zł miesięcznie na każde dziecko do kwoty 600 zł, uznając że skarżący jest w stanie wywiązywać się o obowiązku alimentacyjnego, nawet w wyższej wysokości niż dotychczas. Mając powyższe na uwadze, za prawidłowe uznać należy stanowisko organów, iż sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego, jakkolwiek jest trudna, to nie uzasadnia umorzenia ciążących na nim należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Wskazywane przez skarżącego okoliczności nie czynią bowiem jego sytuacji wyjątkową oraz nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych. W związku z tym umorzenie powinno mieć miejsce tylko wtedy, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego; sytuacja taka, jak już wyżej wskazano, nie zachodzi w okolicznościach sprawy niniejszej. Dlatego – nie znajdując podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji - Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił. Orzeczenie o kosztach znalazło swoje uzasadnienie w treści art. 250 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) i § 15 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszone przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę ustanowionego z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.).