IV SA/Wr 705/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Sędziowie Sędzia NSA Henryk Ożóg, Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski (spr.), Protokolant Agnieszka Figura, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 5 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. z dnia [...] 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] 2013 r. nr [...], którą po rozpatrzeniu odwołania [...] (dalej: skarżąca) utrzymano w mocy decyzję, Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta L. z dnia [...] 2013 r. nr [...], odmawiającej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego na osobę [...]. Wnioskiem z dnia 24 maja 2013 r. skarżąca wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad mężem. Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją [...] 2013 r. nr [...] odmówił przyznania wnioskowanego specjalnego zasiłku opiekuńczego. W uzasadnieniu podał, że wnioskodawczyni jest żoną osoby niepełnosprawnej, a zatem należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji. Z orzeczenia Obwodowej Komisji do Sprawa Inwalidztwa i Zatrudnienia w L. z dnia [...] 1996 r. wynika, że mąż skarżącej został zaliczony do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia na trwałe. Do wniosku zostało także dołączone zaświadczenie lekarskie, w którym podano, ze mąż wnioskodawczym jest chory przewlekle, wymaga stałej opieki osoby drugiej. Z akt sprawy wynika, że skarżąca od 1 maja 2010 r. do 30 czerwca 2013 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaną opieką nad mężem. Z oświadczenia skarżącej wynika, że bezpośrednio przed nabyciem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie pracowała zawodowo. Ostatnie zatrudnienie skarżącej ustało z dniem 31 marca 2000 r. Po zakończeniu zatrudnienia nie podjęła pracy ze względu na swój stan zdrowia, jak też pogarszający się stan zdrowia męża. Zdaniem organu skarżąca nie spełnia wymagań określonych w art. 16a ust. 1 ustawa o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.) zwana dalej "ustawą", który stanowi, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom na których ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli zrezygnują z zatrudnienia lub innej pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności. W ocenie organu rozstrzygającego brak jest związku przyczynowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę ubiegającą się o specjalny zasiłek opiekuńczy. Skarżąca przed nabyciem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła zatrudnienie 31 marca 2000 r. Od 1 maja 2010 r. do 30 czerwca 2013 r. otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne. Istotą specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznawanego opiekunowi osoby niepełnosprawnej na której ciąży obowiązek alimentacyjny, jest zrekompensowanie tej osobie rezygnacji z aktywności zawodowej (tj. rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) poprzez wypłatę jej określonej kwoty (art. 16a ust. 6 cyt. ustawy) oraz opłacenie składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Jest to częściowe zrekompensowanie strat finansowych, jakie ponoszą osoby opiekujące się członkami najbliższej rodziny wskutek rezygnacji z pracy. Musi zatem istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z pracy wnioskodawcy a koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie to nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad rodzicem, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku dzieci względem rodziców, lecz za faktyczną rezygnację z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania stałej opieki. Osoba uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego powinna rezygnować z zatrudnienia z własnego wyboru w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki. Za rezygnację z aktywności zawodowej nie można uznać zaprzestania aktywności zawodowej z uwagi np. na rozwiązanie stosunku pracy w związku z likwidacją zakładu pracy, likwidacji stanowiska pracy lub wygaśnięcie umowy o pracę z uwagi na wygaśnięcie okresu na jaki umowa została zawarta lub niepodejmowaniem pracy itp. Dalej organ wskazał, że określone w art. 16a ust. 1 ustawy, podstawowe warunki przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, należy odróżnić od zapisu zawartego w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczącego innego świadczenia opiekuńczego - świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, która faktycznie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ale też może zostać przyznane osobie, która zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w ogóle nie podejmuje w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się odpowiednim orzeczeniem potwierdzającym niepełnosprawność. Zapis ten określa dwa niezależne od siebie stany faktyczne. Od decyzji Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych MOPS z dnia [...] 2013 r. nr [...] skarżąca złożyła odwołanie. W uzasadnieniu wskazała, że nie podjęła zatrudnienia ze względu na stan zdrowia męża, który osiągnął zaawansowany wiek i wymaga jej stałej opieki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] 2013 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazało, że podstawę prawną stanowi ustawa o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.). Z przepisów ustawy wynika, że aby otrzymać specjalny zasiłek opiekuńczy należy spełnić wymogi ustawowe. Jednym z warunków jest uzyskiwanie odpowiednio niskiego dochodu, który w przeliczeniu na jednego członka rodziny nie może przekraczać 623 zł. Osoba sprawująca opiekę nad osobą niepełnosprawną winna zrezygnować z zatrudnienia w konkretnym celu- jakim jest opieka nad chorym. Należy więc pozostawać w zatrudnieniu, aby móc z niego zrezygnować. Odnośnie specjalnego zasiłku opiekuńczego nie jest wystarczające samo niepodejmowanie pracy, czy też rezygnacja z jego poszukiwania z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Ustawodawca w sposób ścisły określił przesłanki uzasadniające przyznanie tego świadczenia i organy administracji muszą się do nich ściśle stosować. Organ stwierdził, że analiza akt sprawy dowodzi, że skarżąca pozostawała ostatnio w zatrudnieniu w okresie od 1 stycznia 1998 r. do 31 marca 2000 r. W oświadczeniu z dnia 23 maja 2013 r. skarżąca podała, że dnia 31 marca 2000 r. utraciła pracę z przyczyn ekonomicznych. Kolegium Odwoławcze podzieliło stanowisko organu I instancji, że tylko w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych) osoba zainteresowana przyznaniem tego świadczenia może nie pracować i nie trudnić się żadną pracą zarobkową, czyli nie podejmować zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, by sprawować opiekę lub ze względu na konieczność sprawowania opieki rezygnuje z dotychczasowej aktywności zawodowej i zarobkowej. Natomiast art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiący podstawę rozstrzygania o prawie do specjalnego zasiłku opiekuńczego pomija kwestię "nie podejmowania zatrudnienia", warunkując przyznanie tego świadczenia wyłącznie od "rezygnacji z zatrudnienia". W świetle powyższego organ odwoławczy podzielił pogląd organu I instancji, iż skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca podała, że ze względu na stan zdrowia męża zrezygnowała z poszukiwania pracy. Stwierdziła, że nie z jej winy nie odprowadzano składek do ZUS, gdyż to MOPS zdecydował, że ma wystarczającą ilość lat pracy i nie ma takiej potrzeby. Skarżąca podała, że jej mąż nie może pozostawać sam - nie widzi momentami, jest po trepanacji czaszki i ma całkowicie nieczynne lewe ucho, a na prawym znaczny ubytek. Zdaniem skarżącej nie może samodzielnie wykonywać zwykłych czynności domowych, zapomina o podstawowych rzeczach. Ponadto nie obsłuży się przy inhalacji, wykonywane są także ćwiczenia oddechowe. Zdaniem strony nie może ona męża pozostawić osamotnionego. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi poprzez uchylenie decyzji lub postanowienia następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Skarga nie jest zasadna. Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowił art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm.), dalej ustawa. Przepis ten stanowi, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W ocenie Sądu, że jednym z warunków uzyskania tego rodzaju świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z potrzebą sprawowania stałej opieki nad osobą w znacznym stopniu niepełnosprawną, przy czym istnieć powinna bliskość czasowa tych trzech zdarzeń: konieczności opieki, rezygnacji z zatrudnienia (pracy zarobkowej) i podjęcia starań o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Tymczasem skarżąca tego warunku nie spełniła. Z akt sprawy wynika, że skarżąca od 1 maja 2010 r. do 30 czerwca 2013 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaną opieką nad mężem. Z oświadczenia skarżącej wynika, że bezpośrednio przed nabyciem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie pracowała zawodowo. Ostatnie zatrudnienie skarżącej ustało z dniem 31 marca 2000 r. Po zakończeniu zatrudnienia nie podjęła pracy ze względu na swój stan zdrowia, jak też pogarszający się stan zdrowia męża. Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2013 r. sygn.. akt II SA/Po 1026/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym następującej treści: "Czy art. 16 a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.), w zakresie w jakim pomija wśród uprawnionych do uzyskania specjalnego świadczenia opiekuńczego osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnego egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, jest zgodny z: art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ?" Zgodnie zaś z art. 145 a k.p.a. można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzeknie o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej (§ 1). Skargę o wznowienie postępowania w takim przypadku wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (§ 2). Skargę taką wnosi się do organu administracji państwowej, który wydał decyzję w I instancji (art. 148 § 1). Z tego względu Sąd odstąpił od ewentualnego zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego z urzędu w tej spawie, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Stanowi on, że Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego postępowania toczącego się np. przed Trybunałem Konstytucyjnym. Przepis ten zatem nie zobowiązuje Sądu do zawieszenia postępowania. Wziąwszy natomiast pod uwagę, że ewentualne zakwestionowanie przepisu art. 16 a ust. 1 ustawy przez Trybunał Konstytucyjny może stanowić postawę wznowienia postępowania administracyjnego w tej sprawie, sytuacja prawna skarżącej zostałaby ostatecznie ukształtowana w tym postępowaniu nadzwyczajnym. Do tego samego wiodłoby zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego w obecnej chwili, jego podjęcie po wydaniu wyroku przez Trybunał Konstytucyjny i uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, gdyby Trybunał stwierdził niezgodność podstawy prawnej rozstrzygnięcia z Konstytucją. Orzeczenie Sądu, przyjęte w sentencji wyroku ma i ten walor, że wyraźnie skraca czas oczekiwania strony postępowania administracyjnego na nowe orzeczenie organu administracyjnego w sprawie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), Sąd orzekł jak w sentencji.