IV SA/Wr 706/14

Ewa Orłowska – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku adwokata, ustanowionego z urzędu, S. D. o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu według opłaty maksymalnej w sprawie ze skargi C. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego postanawia: przyznać od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu adwokatowi, ustanowionemu z urzędu, wynagrodzenie za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej w wysokości 270 zł wraz ze stawką podatku VAT w kwocie 62,10 zł, czyli ogółem 332,10 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 12 marca 2015 r. oddalił skargę. Postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 9 kwietnia 2015 r. przyznano stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu (pkt I sentencji). Okręgowa Rada Adwokacka pismem z dnia 13 kwietnia 2015 r. wyznaczyła pełnomocnika z urzędu adwokata S. D. Pismem z dnia 5 maja 2015 r. adwokat z urzędu sporządził i wniósł skargę kasacyjną od wspomnianego wyroku Sądu. Skarga ta zawiera m. in. wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Odrębnym pismem, opatrzonym ta samą datą, pełnomocnik wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, który został przywrócony postanowieniem Sądu z dnia 3 czerwca 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 28 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2143/15 uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję i poprzedzająca ją decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu tego orzeczenia NSA stwierdził m. in., że zgodnie z art. 254 § 1 in fine ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z protokołu rozprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wynika, że żadna ze stron nie stawiła się. Następnie pismem z dnia 29 maja 2017 r. pełnomocnik z urzędu wniósł o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym w wysokości 150% stawki minimalnej w związku z prawomocnym zakończeniem postępowania w sprawie powyższym wyrokiem NSA z dnia 28 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2143/15. W uzasadnieniu tego wniosku pełnomocnik wskazał, że niniejsza sprawa wymagała dużego nakładu pracy, ponieważ należało dokonać wykładni nie tylko językowej przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale przede wszystkim korygującej ją wykładni celowościowej, z uwzględnieniem kontekstu konstytucyjnego (art. 2 i 69 Konstytucji) oraz uwzględnić dorobek orzeczniczy Trybunału konstytucyjnego powstały przy okazji wykładni art. 69 Konstytucji RP. Wydane przez NSA w niniejszej sprawie orzeczenie przełamuje dominującą w dacie wydania wyroku WSA we Wrocławiu (12 marca 2015 r.) linię orzeczniczą uznającą, iż upływ trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia sądowego stanowi trwałą przeszkodę do ustalenia prawa do świadczenia od dnia złożenia wniosku. Pełnomocnik podkreślił również, że zarzuty skargi kasacyjnej zostały przez NSA uwzględnione, a ponadto w uzasadnieniu wyroku, NSA wykorzystał wprost argumentację podniesioną przez pełnomocnika. Wniesienie skargi kasacyjnej skutkowało zatem ostatecznie uchyleniem orzeczenia Sądu I instancji, jak i decyzji właściwych organów. Pełnomocnik oświadczył również, że koszty udzielonej pomocy prawnej z urzędu nie zostały opłacone przez skarżącego w całości. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega, zawarty w piśmie z dnia 29 maja 2017 r. wniosek pełnomocnika z urzędu o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu z tytułu sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, pierwotnie sformułowany w skardze kasacyjnej jako wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad prawnych określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Stosownie do art. 258 § 2 pkt 8 powołanej ustawy do czynności referendarza sądowego w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy należy m. in. wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi lub radcy prawnemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków. Z dniem 2 listopada 2016 r. weszło w życie nowe rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1714). Skoro ustawodawca w § 22 nowego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, wskazał, że w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego nowego rozporządzenia (czyli przed dniem 2 listopada 2016 r.) należy stosować przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, to w niniejszej sprawie, w której Sąd I instancji wydał wyrok oddalający skargę w dniu 12 marca 2015 r., a więc przed wejściem w życie tego nowego rozporządzenia (2 listopada 2016 r.) należy stosować do postępowania w II instancji, obejmującego sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej, toczącego się od momentu wydania powyższego wyroku Sądu - przepisy dotychczasowe, czyli przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.; dalej dotychczasowe rozporządzenie). Z dniem 2 listopada 2016 r., na podstawie przepisu § 23 tego nowego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r., utraciło moc poprzednie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. 1801), którego przepis § 23 także stanowił, że sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego rozporządzenia (1 stycznia 2016 r.), stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Przepis § 19 cytowanego wyżej dotychczasowego rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r., znajdującego zastosowanie w niniejszej sprawie, stanowił zaś, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb państwa obejmują: 1) opłatę w wysokości nie wyższej niż 150 % stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3 – 5 oraz 2) niezbędne udokumentowane wydatki adwokata. Natomiast § 20 tego dotychczasowego rozporządzenia stanowił, że wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Z treści § 18 ust. 1 pkt 2 lit " b " dotychczasowego rozporządzenia wynika, że stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej 50 % stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli sprawy nie prowadził ten sam adwokat w drugiej instancji – 75 % tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. Stawka minimalna określona w pkt 1, dotyczącym postępowania przed sądem administracyjnym w I instancji, do którego nawiązuje § 18 ust. 1 pkt 2 lit " a " i "b" dotychczasowego rozporządzenia, wynosi w niniejszej sprawie 240 zł (§ 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" ). Wynagrodzenie adwokata za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej, który nie prowadził sprawy w I instancji, wynosi zatem 75% stawki minimalnej, czyli 180 zł (75 % x 240 zł). W niniejszej sprawie pełnomocnik z urzędu wniósł jednak o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w wysokości 150 % stawki minimalnej, czyli 270 zł (180 zł x 150%). W myśl zaś § 2 ust. 1 dotychczasowego rozporządzenia zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w wysokości 150 % stawki minimalnej, czyli według opłaty maksymalnej, zasługuje na uwzględnienie, ponieważ na podstawie art. 188 p.p.s.a skarga kasacyjna został uwzględniona, gdyż wskutek jej rozpoznania zaskarżony skargą kasacyjną wyrok Sądu I instancji został uchylony, jak również uchylone zostały decyzje organów obu instancji. Na podstawie wspomnianego art. 188 p.p.s.a., stanowiącego, że Naczelny Sąd Administracyjny w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, uchylając zaskarżone orzeczenie, rozpoznaje skargę, jeżeli uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona – NSA w niniejszej sprawie rozpoznał również skargę, czemu dał wyraz w treści uzasadnienia swojego orzeczenia. Zgodzić się należy ze stanowiskiem pełnomocnika z urzędu wyrażonym w rozpoznawanym wniosku, iż wydane w niniejszej sprawie orzeczenie NSA przełamuje dominującą w dacie wydania wyroku przez Sąd I instancji linię orzeczniczą uznającą, iż upływ trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia sądowego stanowi trwałą przeszkodę do ustalenia prawa do świadczenia od dnia złożenia wniosku. Podkreślić należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1402/06 uchylającym zaskarżony w tamtej sprawie wyrok oraz decyzje organów administracji obu instancji stwierdził, że zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego w podwójnej wysokości stawki minimalnej Sąd ten wziął pod uwagę skomplikowany charakter sprawy, mający swe źródła w niejasnym stanie prawnym, a także wkład pracy adwokata polegający na rzetelnym i wyczerpującym sporządzeniu skargi kasacyjnej, przez co walnie przyczynił się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie zaistniały przesłanki wymienione w przepisie § 2 pkt 1 dotychczasowego rozporządzenia uzasadniające przyznanie wynagrodzenia według opłaty maksymalnej oraz przesłanki sprecyzowane w powołanym wyżej wyroku NSA z dnia z dnia 4 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1402/06 odnoszące się do kwestii wynagrodzenia pełnomocnika przekraczającego stawkę minimalną, gdyż wkład pracy pełnomocnika z urzędu walnie przyczynił się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. W tej sytuacji 150 % stawki minimalnej, wynikającej z § 18 ust. 1 pkt 2 lit "b" dotychczasowego rozporządzenia, stanowiącej kwotę 180 zł (240x75%=180) wynosi w niniejszej sprawie 270 zł (180x150%=270). Jest to jednocześnie maksymalna opłata jaką może zasądzić sąd na rzecz pełnomocnika z urzędu, który sporządził i wniósł skargę kasacyjną i nie prowadził przy tym sprawy w I instancji. Mając powyższe na uwadze, należało przyznać według opłaty maksymalnej wynagrodzenie za udzieloną pomoc prawną, obejmującą sporządzenie i wniesienia skargi kasacyjnej - powiększone o stawkę podatku od towarów i usług- w łącznej wysokości 332,10 zł (wynagrodzenie: 270 zł + podatek VAT: 62,10 zł =332,10 zł). Z tych względów, na podstawie art. 250 i art. 258 § 2 pkt 8 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 2 lit "b" i § 18 ust. 1 pkt 1 lit "c" oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, należało orzec jak w sentencji.