IV SA/Wr 710/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (spraw.) Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Protokolant Aleksandra Rygielska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 31 stycznia 2007r. sprawy ze skargi L. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...], na podstawie art. 2 ust. 1, art. 4, art. 11 ust. 2, art. 12, art. 39, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593), uchwały nr [...]Rady Miejskiej W. z dnia [...]r. w sprawie jednostki budżetowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (Biuletyn Urzędowy Rady Miejskiej W. Nr [...], poz. [...]) oraz art. 108 kpa, Kierownik Zespołu do Spraw Osób Bezdomnych i Uchodźców Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. odmówił przyznania L. F. świadczenia w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup wyżywienia oraz pokrycie kosztów kursu maturalnego. W uzasadnieniu decyzji organ orzekający wskazał, że na podstawie zebranej dokumentacji ustalono, iż L.F. nadal odmawia wskazania swego faktycznego miejsca pobytu, co uniemożliwia przeprowadzenie przez pracownika socjalnego wywiadu środowiskowego oraz ustalenie jego faktycznej sytuacji materialnobytowej. Wskazywany adres do przeprowadzania wywiadu środowiskowego, tj. Dworzec Główny PKP - peron [...]- nie jest miejscem zamieszkania ani pobytu strony. Podaje ona, że przebywa na terenie dworca, w ciągu doby ponad 4 godziny. Jednakże nie potwierdzają tego funkcjonariusze Służby Ochrony Kolei oraz Komisariatu Kolejowego Komendy Wojewódzkiej Policji. Jednocześnie odmawia wskazania faktycznego miejsca zamieszkania i warunkuje wskazanie adresu od deklaracji pisemnej Ośrodka o realizacji kontraktu socjalnego oraz indywidualnego programu wychodzenia z bezdomności. Ponadto, jak wskazuje dalej organ I instancji, strona posiada zameldowanie na pobyt czasowy od dnia [...]r. do dnia [...]r., o czym nie poinformowała Ośrodka. W związku z tym, takie zachowanie potraktowano jako uchylanie się od udziału w czynnościach postępowania dowodowego i brak zgody na zbieranie danych ustalonych przepisami ustawy, co skutkuje wydaniem decyzji odmawiającej pomocy (art. 106 ust. 4). Zgodnie z art. 4 ustawy o pomocy społecznej osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. L. F. odmawia zaś współpracy, gdyż uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu swego faktycznego pobytu. Z kolei jego oczekiwanie dotyczące adresowania pism na adres Dworca Głównego we W. jest niemożliwe ponieważ nie przedłożył dokumentu potwierdzającego, że adres Dworca może wykorzystywać do własnych celów, jak też potwierdzenia, że PKP będzie przekazywać kierowaną do niego korespondencję. Nadto organ I instancji wskazał, iż Dyrekcja PKP poinformowała, że nie zobowiązuje się do przekazywania L.F. korespondencji. Natomiast Poczta Polska wyjaśniła, że korespondencja przesyłana na adres: L. F. ul. M. P. [...], W., złożona jest w urzędzie doręczającym tzn. przekierowywana jest, od dnia [...]r. do odwołania, na adres: skrytka pocztowa Nr [...],[...] W. [...], ul. M. [...]. Wszystkie wyżej wymienione okoliczności wskazują na świadome wprowadzanie w błąd pracownika socjalnego, co utrudnia zbadanie rzeczywistej sytuacji strony i jednocześnie uniemożliwia objęcie jej pomocą. Zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Taka sytuacja zachodzi w przypadku L. F. i uzasadnia odmowę przyznania świadczeń. Zachowanie strony uniemożliwia również objęcie jej programem wychodzenia z bezdomności, czy podpisaniem kontraktu socjalnego, ponieważ ich realizacja opiera się właśnie na współpracy i jest możliwa po rozeznaniu sytuacji materialnobytowej. Niedopuszczalne jest też uzależnianie wskazania adresu od zobowiązania się organu do objęcia strony wyżej wskazanymi programami. W takim przypadku mamy do czynienia z próbą manipulacji Ośrodkiem, a nie współpracą. Pomimo braku współpracy z pracownikiem socjalnym L.F. zostało wystawione skierowanie na ciepłe posiłki na miesiąc [...]r. wydawane w Klubie Seniora Polskiego Komitetu Pomocy Społecznej we W., przy ul. Z. [...], z których jednak nie skorzystał. Wskazano, że Zespół nie nadaje statusu osoby bezdomnej i nie wydaje karty bezdomnego. Ustawa o pomocy społecznej szczegółowo określa kogo można uznać za osobę bezdomną (art. 6 ust. 8). Ponieważ L.F. uniemożliwił przeprowadzenie obligatoryjnego postępowania dowodowego nie można stwierdzić, czy w rozumieniu powyższego przepisu jest on osobą bezdomną. Podano, iż strona niejednokrotnie była informowana, że do kompetencji Ośrodka nie należy przydzielanie lokali socjalnych. Ponownie też zaproponowano jej zamieszkanie w jednej z placówek pomocowych funkcjonujących na terenie miasta. Od powyższej decyzji L. F. odwołał się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W.. W odwołaniu podniósł, iż domaga się rozwiązania jego problemów w sposób trwały, tj. przez przyznanie lokalu socjalnego, zabezpieczenia potrzeb w zakresie odpowiedniego wyżywienia, nadania statusu osoby bezdomnej oraz karty bezdomnego, powołując się przy tym na przepisy Konstytucji RP, Kodeksu cywilnego, Kodeksu karnego oraz Kodeksu wykroczeń. Wskazał, że teren Dworca Głównego we W. należy do terytorium państwa Polskiego więc może na nim przebywać "kiedy mu się podoba". Zaś miejsce jego pobytu czasowego zostało ustalone w oparciu o umowę o pracę, którą dostarczył pracownikowi socjalnemu. Nakreślił również zarzuty pod adresem pracowników socjalnych. Dodał, że decyzja, od której się odwołał, narusza art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1-4, art. 17 ust. 1 pkt 5 , art. 39 ust. 1-2, art. 100 ust. 1, art. 119 ust. 1 pkt 3, art. 119 ust. 2 pkt 3-4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej. Oświadczył, iż decyzja odmawiająca "odpowiedniego wyżywienia i zabezpieczenia lokalu mieszkalnego ma cechy eksterminacji". Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...]r. Nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 2 ust. 1 w zw. z art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1 i art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004r. Nr 64, poz. 593 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium podało, iż w dniu [...]r. L. F. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów kursu maturalnego ([...] zł), nadanie mu statusu osoby bezdomnej, przyznanie karty bezdomnego oraz rozwiązanie jego problemów w sposób trwały, tzn. przyznanie mu lokalu socjalnego o minimalnym standardzie mieszkaniowym i zabezpieczenie potrzeb w zakresie odpowiedniego wyżywienia (trzy posiłki dziennie, w tym co najmniej jeden ciepły i z mięsem). Zgodnie z art. 39 ust. 1 powołanej na wstępie ustawy, zasiłek celowy jest świadczeniem, które może zostać przyznane na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przesłanką pozwalającą na przyznanie pomocy w powyższej formie jest spełnienie przez osobę ubiegającą się kryteriów określonych w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, przy jednoczesnym wystąpieniu okoliczności wymienionych w jej art. 7 czyli np. bezrobocia, długotrwałej choroby, bezdomności. Przyznanie pomocy finansowej nie jest prawnym obowiązkiem organów administracji, ponieważ pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mająca na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust.1 ustawy). Z kolei stosownie do przepisu art. 4 ustawy o pomocy społecznej osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Przepisy te wyraźnie wskazują, że pomoc społeczna wkracza tam, gdzie rodzina lub osoba nie jest w stanie poradzić sobie sama, ale równocześnie nakładają na osoby korzystające ze środków publicznych obowiązek współpracy z organem. W myśl bowiem przepisu art. 11 ust. 2 tej ustawy, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Podkreślić należy, iż decyzja w kwestii zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. To organ pomocy społecznej, po zbadaniu wszystkich okoliczności w sprawie, podejmując wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 kpa), po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego (art. 77 kpa) decyduje o przyznaniu lub odmowie przyznania tej formy pomocy społecznej. Trzeba wskazać, że w myśl przepisu art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wywiad środowiskowy spełnia istotną rolę w postępowaniu w sprawach z zakresu pomocy społecznej, jest on bowiem sposobem zbierania informacji, rozmową z osobą starającą się o przyznanie świadczenia ze środków publicznych i swoistym trybem postępowania dowodowego. Rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, majątkowej (art. 107 ust. 1 ustawy), a ponadto pracownik socjalny przeprowadzający wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą do wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia (art. 107 ust. 5 ustawy). W ocenie organu I instancji w przypadku L. F. brak współdziałania z pracownikiem socjalnym, spowodowany utrudnianiem przez niego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jest podstawą do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wskazało, że z akt sprawy wynika, iż składając dnia [...]r. wniosek o przyznanie zasiłku celowego L. F. odmówił wskazania faktycznego miejsca pobytu, tym samym uniemożliwiając przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i w konsekwencji możliwości ustalenia jego faktycznej sytuacji materialnobytowej. Odwołujący się oświadczył, że nie złoży żadnego oświadczenia gdzie przebywa, nocuje i z czego się utrzymuje, ani nie przedłoży zaświadczenia z Urzędu Pracy, że jest zarejestrowany (adnotacja urzędowa z dnia [...]r.). Pismem z dnia [...]r. nr [...]i ponownie pismem z dnia [...]r. nr [...]organ I instancji zwrócił się z prośbą do L. F. o kontakt osobisty z pracownikiem socjalnym w sprawie złożonego wniosku o udzielenie pomocy finansowej, jednocześnie informując, że podstawą przyznania pomocy jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania (pobytu) strony. Przesyłki do niego kierowane, wysłane zostały na adres: Skrytka Pocztowa Nr [...],[...]W. [...] (pismo Poczty Polskiej z dnia [...]r.). Odwołujący się osobiście odebrał wezwania, co wynika ze zwrotnych potwierdzeń ich odbioru. L. F. zgłaszał się do pracownika socjalnego w sprawie swojego zameldowania. Ten udzielał mu informacji, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej nie dokona zameldowania na pobyt stały, ponieważ nie leży to w jego kompetencjach. Jednakże strona uporczywie odmawiała podania faktycznego miejsca swojego pobytu (adnotacja urzędowa z dnia [...]r. i z dnia [...]r.). Jak wynika z akt rozpatrywanej sprawy odwołujący się do dnia [...]r. był zameldowany na pobyt czasowy przy ul. P. S. [...] (informacja Urzędu Miejskiego Wrocławia), a obecnie nie figuruje w rejestrze mieszkańców W., bowiem nie dopełnił obowiązku meldunkowego w nowym miejscu pobytu. L. F. oczekiwał przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na Dworcu PKP (oświadczenie z dnia [...]r.), jednakże według informacji Komendy Głównej Straży Ochrony Kolei z dnia [...]r. nr [...], nie jest on znany funkcjonariuszom Straży Ochrony Kolei. Ponadto należy wskazać, że funkcjonariusze Komisariatu Rejonowego Policji również nie zdołali, mimo wielokrotnych kontroli terenu "napotkać tej osoby" (pismo z dnia [...]r., Nr [...]), a PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. nie zobowiązały się do dostarczania odwołującemu się korespondencji wysyłanej na adres Dworca Głównego PKP. Pismem z dnia [...]r. nr [...], skutecznie doręczonym L. F., na adres Skrytka Pocztowa [...],[...]W., organ I instancji poinformował, że rozstrzygnięcie jego sprawy nastąpi po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. W związku z tym wezwano go ponownie do zgłoszenia się u pracownika socjalnego celem wskazania adresu faktycznego miejsca zamieszkania i ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W odpowiedzi odwołujący się poinformował Ośrodek, że wskaże faktyczne miejsce swojego pobytu po złożeniu przez tenże deklaracji o realizacji kontraktu socjalnego oraz indywidualnego programu wychodzenia z bezdomności (oświadczenie z dnia [...]r.). Organ II instancji stwierdził, iż biorąc pod uwagę powyższe okoliczności L. F. nie współdziała z pracownikiem socjalnym w celu rozwiązania swojej sytuacji życiowej, odmawiając podania faktycznego miejsca pobytu i tym samym uniemożliwiając przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Wskazał, co już zostało wcześniej podkreślone, iż w sprawach pomocy społecznej przyznanie wnioskowanego świadczenia poprzedzone jest przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego. W rozpatrywanej sprawie organ I instancji pozbawiony został możliwości zbadania sytuacji osobistej i materialnej strony. Podkreślił, że w ten sposób odwołujący się utrudnia postępowanie w sprawie przyznania mu ewentualnej pomocy ze środków publicznych. Rzetelne przeprowadzenie rozeznania sytuacji strony i jej potrzeb wymaga współdziałania z pracownikiem socjalnym i pozwala na ustalenie, czy faktycznie istnieje rzeczywista potrzeba wsparcia materialnego. Twierdzenia L.F. dotyczące jego faktycznego miejsca pobytu (Dworzec Główny PKP) nie znajdują żadnego potwierdzenia w materiale dowodowym zgromadzonym przez organ I instancji. Również sprzeczne informacje w kwestii jego zameldowania nie pozwalają stwierdzić jednoznacznie, gdzie tak naprawdę przebywa. Wszystkie te okoliczności wskazują na brak współdziałania strony z pracownikiem socjalnym i są podstawą do odmowy przyznania świadczenia w myśl przepisu art. 11 ust. 2 i przepisu art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. podkreśliło również, że w sprawach z zakresu pomocy społecznej stosuje się przepisy powołanej na wstępie ustawy oraz przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie mają natomiast zastosowania przepisy ustaw powołanych przez stronę w odwołaniu. Podało też, że wbrew twierdzeniom L. F., nie skorzystał on w [...]r. z posiłków wydawanych w Klubie Seniora (pismo z dnia [...]r.). Podkreśliło jednocześnie, iż do kompetencji ośrodków pomocy społecznej nie należy przydzielanie lokali socjalnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu L. F. wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Wskazał, iż narusza ona art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, który to "nakazuje przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przed wydaniem decyzji o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia". Wskazał, iż szczegółowo określa to rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Podniósł, iż organy obydwu instancji powinny wiedzieć, że nie jest on w stanie uzyskać samodzielnego i odpowiedniego lokalu mieszkalnego i stałego zameldowania oraz, że ma utrudniony dostęp do odpowiedniego zatrudnienia. W opinii skarżącego pomoc społeczna ma wspierać osoby w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka poprzez zapewnienie odpowiedniego mieszkania o minimalnym standardzie oraz zaspokojenia potrzeb żywnościowych. W jego ocenie niezbędnymi potrzebami życiowymi jest sen i wypoczynek. Podkreślił, iż wskazał miejsce do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, tj. peron [...] Dworca Głównego, ustalił datę wywiadu i to ustalenie ma charakter trwały. Zwrócił uwagę na nieodpowiednie zachowanie pracowników socjalnych. Powołał się na przepisy Konstytucji RP oraz Kodeksu karnego. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z powodów podanych w uzasadnieniu decyzji ostatecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne powołane zostały do badania legalności decyzji, niektórych postanowień i innych aktów organów administracyjnych. W związku z tym kontrolą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi objęta jest zgodność zaskarżonych aktów administracyjnych z prawem materialnym, a także badanie zgodności tych aktów z przepisami procedury administracyjnej. Rozpatrując skargę, Sąd nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa o jakim mowa wyżej. Skarga zatem nie mogła być uwzględniona. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004r. Nr 64, poz. 593 ze zm.), (dalej: ustawa). Zgodnie z jej art. 39 ust. 1 i 2 pomoc społeczna może mieć formę zasiłku celowego. Według powyższego przepisu prawa w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jest to wyliczenie przykładowe, co oznacza, że nie ma ono charakteru zamkniętego. Natomiast kryteria uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zostały ściśle określone w przepisie art. 8 omawianej ustawy. Przepis ten ogranicza dostęp do świadczeń społecznych, wprowadzając tzw. kryterium dochodowe, przy jednoczesnym wystąpieniu jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 ustawy, takich jak np. bezrobocie, długotrwała choroba. W myśl art. 2 ust. 1 ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, w których się znalazły i nie są w stanie ich pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z art. 4 ustawy zaś wynika, że osoby korzystające ze świadczeń są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2). Decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4). Zgodnie z art. 107 ust. 1 ustawy rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin. Sposób przeprowadzenia tego wywiadu regulują przepisy rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005r. w sprawie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. Nr 77, poz. 672 ze zm.). W myśl przepisu § 2 ust. 3 rozporządzenia wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu. Przeprowadzając wywiad pracownik socjalny bierze pod uwagę indywidualne cechy, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową, mogące mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej pomocy. Ustalenia wywiadu stanowią następnie dla pracownika socjalnego podstawę do analizy i oceny sytuacji danej osoby lub rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela pogląd zaprezentowany przez organ odwoławczy, według którego odmowa podania przez skarżącego informacji na temat rzeczywistego miejsca pobytu świadczy niewątpliwie o spełnieniu przesłanki braku współdziałania z pracownikiem socjalnym, która obwarowana jest sankcją w postaci możliwości odmowy przyznania świadczenia. Z uwagi na to, że omawiany obowiązek współdziałania został w ustawie o pomocy społecznej określony ogólnie, wywiązanie się z niego podlega ocenie organu, od której to oceny zależy udzielenie bądź nieudzielanie świadczenia. Wynika z tego, że decyzja o przyznaniu tego świadczenia ma charakter decyzji uznaniowej. Uznanie nie pozwala jednakże organowi na dowolność w rozstrzygnięciu sprawy, niemniej jednak nie nakazuje spełnienia każdego żądania obywatela. Granice uznaniowości muszą być wyznaczone przepisami prawa. Naczelny Sąd Administracyjny w swym orzecznictwie często zwracał uwagę na niebezpieczeństwo nadużycia uznania administracyjnego w sprawach pomocy społecznej. Wskazywał, że uznaniowość przejawia się w możliwości wyboru treści rozstrzygnięcia w zależności od okoliczności sprawy. Decyzje uznaniowe nie mogą być dowolne, dlatego wymagają dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego oraz przedstawienia ich oceny w motywach rozstrzygnięcia. Nie budzi wątpliwości, że L. F. w dniu złożenia wniosku był bezrobotny. Nie spełniał jednak tej przesłanki w dniu [...]r. kiedy to został - co wynika z umowy o pracę – zatrudniony. W piśmie z dnia [...]r. skarżący przyznał, że pracuje od dnia [...]r. Z przeprowadzonej analizy akt sprawy wynika, że skarżący uniemożliwiał pracownikom socjalnym przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu swego faktycznego zamieszkiwania. Liczne adnotacje urzędowe tych pracowników, którzy wielokrotnie podejmowali próby zweryfikowania miejsca zamieszkania skarżącego, a także informacje uzyskane od Straży Ochrony Kolei oraz z Komisariatu Kolejowego Komendy Wojewódzkiej Policji we W., jak i liczna korespondencja z właściwymi organami przeczą twierdzeniu strony, jakoby stale zamieszkiwała na Dworcu Głównym PKP we W.. Na Dworcu skarżący nie jest znany i widywany. Nie podejmuje on też żadnych działań mających na celu wyjaśnienie sytuacji, w której się znalazł, a żądane przez organ informacje przedstawia w terminie spóźnionym lub nie przedstawia ich wcale. Skoro zaś celem rodzinnego wywiadu środowiskowego jest dokonanie ustaleń faktycznych, które mają pomóc w określeniu potrzeb osoby lub rodziny ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej, stąd zupełnie naturalnym jest, że wywiad ten przeprowadza się w lokalu, w którym osoba ta lub rodzina zamieszkuje. Zatem miejscem zamieszkania w rozumieniu przepisów regulujących udzielanie pomocy społecznej jest lokal (mieszkanie) zajmowany przez osobę lub rodzinę występującą o pomoc. W związku z wyżej powiedzianym wskazać należy, iż niewątpliwie organ orzekający nie był w stanie ocenić sytuacji majątkowej, osobistej itd. skarżącego. Tym samym nie miał możliwości zebrania materiału dowodowego, w oparciu o który mógłby stwierdzić, czy L.F. zasługuje na przyznanie świadczenia z pomocy społecznej. Rozpatrując niniejszą sprawę trzeba mieć na względzie, co wcześniej już powiedziano, że osoby i rodziny powinny przezwyciężać trudne sytuacje życiowe wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Dopiero niemożność pokonania w ten sposób trudnych sytuacji życiowych stanowi przesłankę włączania się instytucji państwa. Pomoc społeczna ma zatem charakter uzupełniający. Zakres tej pomocy uzależniony jest przy tym od możliwości organu administracyjnego i osobistej aktywności zainteresowanego. Zatem przepisy ustawy wyraźnie nakładają obowiązek współudziału osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Przesłanką odmowy udzielenia L. F. zasiłku celowego jest negatywna ocena jego postawy wyrażająca się brakiem osobistej aktywności we współdziałaniu z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji życiowej. Taka postawa, po myśli art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, stanowi samodzielną podstawę do odmowy udzielenia pomocy. Na marginesie dodać jeszcze trzeba, że w aktach sprawy znajduje się informacja udzielona przez Urząd Miejski W. Wydział Spraw Obywatelskich, iż w zbiorze meldunkowym widnieją dane na temat pobytu czasowego L. F. pod adresem: ul. P. S. [...]Wrocław, od dnia [...]r. do dnia [...]r. Wobec powyższego, w tym zakresie uznać należało, iż organy decyzyjne nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, gdyż podjęto wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W związku z tym, stosownie do art. 151 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak na wstępie.