IV SA/Wr 713/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Henryk Ożóg Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Masternak-Kubiak - sprawozdawca Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Protokolant: Anna Rudzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2005 r. przy udziale prokuratora Prokuratury Apelacyjnej we Wrocławiu Anny Głowacińskiej sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. Decyzją z dnia [...]r. nr [...], Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, odmówił przyznania A. K. zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku na rzecz małoletniego syna G.. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż wnioskodawca nie spełnia warunków określonych w art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 228, poz. 2255 ze zm.), ponieważ władzę rodzicielską nad dzieckiem sprawuje matka dziecka E. K.. Wykonywanie władzy rodzicielskiej powierzył matce dziecka Sąd Okręgowy w J. G. w wyroku rozwodowym z dnia [...]r. W odwołaniu od tej decyzji A. K. wnosi o jej uchylenie i przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego na rzecz małoletniego syna. Zdaniem odwołującego się bezsporne jest, że orzekając o rozwodzie z E. K., Sąd Okręgowy przyznał matce wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dzieckiem. Nie został on jednak praw rodzicielskich pozbawiony. Skarżący wywodzi, że na mocy uzgodnień z matką dziecka, sprawuje faktyczną opiekę nad synem i w związku z tym wystąpił do Sądu Rejonowego w B. o powierzenie mu formalnego wykonywania władzy rodzicielskiej nad synem. Utrzymuje, że zasiłek rodzinny na małoletniego syna powinien być jemu wypłacony, gdyż matka nigdy nie występowała o ten zasiłek. Ponadto wskazuje, że w oparciu o te same dokumenty, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w k. G. decyzją z dnia [...]r. przyznał mu prawo do zasiłku rodzinnego na syna G. K.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G., decyzją z dnia [...]r. nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy podzielił argumentację faktyczną i prawną zawartą w uzasadnieniu decyzji. Zdaniem organu odwoławczego, skarżący będąc po rozwodzie z matką dziecka i mając ograniczoną władzę rodzicielską nie może skutecznie ubiegać się o wnioskowane świadczenia. Sąd, bowiem ograniczając jego władzę rodzicielską wyraźnie określił kto ma wykonywać opiekę na dzieckiem i występować o należne dziecku świadczenia, dbając o jego interesy. Fakt, że matka dziecka do tej pory nie wystąpiła z wnioskiem o przyznanie zasiłku rodzinnego i dodatków na syna, nie przesądza zdaniem organu, że świadczenia te muszą być wypłacone ojcu dziecka. Oświadczenie skarżącego, że na mocy uzgodnień z matką dziecka E. K. to on sprawuje opiekę nad dzieckiem nie zostało potwierdzone przez matkę dziecka. Organ drugiej instancji przyjął, iż uzyskanie przez ojca dziecka prawomocnego wyroku przyznającego władzę rodzicielską nad synem, umożliwi skarżącemu skuteczne ubieganie się o należne synowi świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu A. K. domaga się uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. nr [...] oraz o uchylenie decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] r. nr [...]. Wywodzi, iż bezspornym jest, że zasiłek rodzinny na syna G. K. został mu przyznany na mocy decyzji z dnia [...]r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K.G., na podstawie przedłożonych i zweryfikowanych dokumentów i oświadczeń – w tym także zgodnych oświadczeń obojga rodziców małoletniego o faktycznym wykonywaniu władzy rodzicielskiej przez ojca dziecka. Właściwe dokumenty, w tym decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o prawie skarżącego do pobierania zasiłku rodzinnego zostały przedłożone w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w B. wraz z wnioskiem o wypłacenie dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Skarżący utrzymuje, iż skoro spełnił wymogi do uzyskania zasiłku rodzinnego, to w świetle art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 228, poz. 2255 ze zm.) bezpodstawnym jest twierdzenie o niespełnieniu wymogów dotyczących sprawowania władzy rodzicielskiej. Dodatek, o który skarżący się ubiega jest dodatkiem do zasiłku rodzinnego, czyli przysługiwać może tylko osobie pobierającej ten zasiłek i jest wypłacany tylko jednemu z rodziców. Skoro matka dziecka nie pobiera zasiłku rodzinnego i nie występowała o jego przyznanie, to jedynym uprawnionym jest ojciec dziecka. Skarżący wyjaśnia, że w trakcie postępowania o przyznanie dodatku do zasiłku wystąpił do Sądu Rejonowego w B. o zmianę wyroku i powierzenie mu władzy rodzicielskiej nad małoletnim synem i takie orzeczenie uzyskał. Skarżący powołał się także na treść art. 27 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w świetle którego świadczenia rodzinne na rzecz dziecka nie pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym z obojgiem rodziców wypłaca się temu z rodziców, pod którego opieką dziecko się znajduje. A. K. jest zdania, że zaskarżone decyzje naruszają istotny interes małoletniego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia [...]r. skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, skarżący podnosi, że twierdzenie organu drugiej instancji o braku w aktach sprawy oświadczenia matki, iż nie wykonuje ona obecnie władzy rodzicielskiej, nie jest zgodne ze stanem faktycznym, gdyż takie oświadczenie skarżący złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w B.. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późń. zm.) Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające postawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. odmawiającą przyznania ojcu dziecka zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 23 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 228, poz. 2255 ze zm.). Zgodnie z jego treścią prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: 1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka 3) osobie uczącej się. Istota problemu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy ojcu dziecka, niepozbawionemu praw rodzicielskich, przysługuje zasiłek rodziny i dodatki do tego zasiłku. Konstytucja RP w art. 71 ust. 1 określa zadania państwa wobec rodziny. Przepis ten nakłada na państwo obowiązek uwzględniania dobra rodziny w swej polityce społecznej i gospodarczej. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. W świetle regulacji konstytucyjnych rodzina pojawia się, jako zbiorowy podmiot praw. Chodzi tu, jak można sądzić, co najmniej o rodzinę w rozumieniu wąskim, na którą składają się małżonkowie i ich małoletnie dzieci. Na równi z taką rodziną potraktowana została rodzina niepełna złożona z jednego z rodziców i małoletnich dzieci lub też dzieci wraz z ich opiekunem. Adresatem obowiązków wynikających z omawianego prawa są "władze publiczne", więc zarówno organy jak i instytucje państwowe i samorządowe. Jedną z form pomocy państwa wobec rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej są świadczenia rodzinne. Przesłanką utworzenia instytucji zasiłku rodzinnego jest potrzeba wsparcia finansowego rodzin, których dochody są poniżej poziomu ustalonego na podstawie badań jako próg wsparcia dochodowego rodzin. Zasadniczym celem tego zasiłku jest częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka (art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Ustawodawca, w art. 4 ust. 2, określił krąg podmiotów, którym przysługuje prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku. Należą do niego m. in. rodzice lub jeden z rodziców dziecka. Art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych zawiera przepisy zawierające objaśnienia użytych w ustawie określeń i pojęć (przepisy definicyjne). Przepisy definicyjne są zarazem co najmniej elementami regulującymi i z tej racji pełnią bardzo ważną rolę dla pozostałych przepisów ustawy. Na przykład art. 3 pkt 14 zawiera definicję opiekuna faktycznego dziecka – "oznacza to osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka", pkt 4 definicję dziecka – "oznacza dziecko własne, małżonka przysposobione oraz dziecko, w sprawie którego toczy się postępowanie o przysposobienie, lub dziecko znajdujące się pod opieką prawną". Wśród przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie ma definicji legalnej "rodziców", jako swoistego dla tej ustawy. Dokonując wykładni postanowień art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy wyłącznie z odwołaniem się do językowych reguł wykładni można dojść do wniosku, że pojęcie "rodzice" należy interpretować zgodnie z przepisami prawa rodzinnego. Warto w tym kontekście przywołać uchwałę SN z 9 czerwca 1976 r. (VI KZP 13/75, OSNKW 1976, nr 7-8, poz. 86), w której SN wskazuje, iż w sytuacji gdy brak jest definicji danego pojęcia w danym akcie normatywnym albo w danej gałęzi prawa, natomiast jest ono zdefiniowane w innej gałęzi prawa i należy do specyficznych dla tej gałęzi pojęć, to sąd powinien się oprzeć na takiej definicji. Sąd uznał,, że: "Skoro zaś brak w kodeksie karnym definicji: "członek rodziny" jako określenia swoistego dla tej ustawy, należy je interpretować zgodnie z przepisami prawa rodzinnego". Na gruncie przepisów prawa rodzinnego i opiekuńczego status podmiotu, któremu przysługuje władza rodzicielska, zależy przede wszystkim od ustalenia macierzyństwa i ojcostwa w sposób przewidziany w ustawie. Obiektywnie istniejące, biologiczne więzi między kobietą, mężczyzną a dzieckiem muszą zostać normatywnie potwierdzone. Prawo polskie przyznając pieczę nad dzieckiem obojgu rodzicom tj. matce i ojcu, łączy to przede wszystkim ze sposobem ustalenia pochodzenia dziecka. Mężczyzna, który uznał dziecko, czyli dobrowolnie nałożył na siebie obowiązki wynikające ze stosunku ojcostwa, uzyskuje to prawo automatycznie. Stosunek rodzicielstwa powinien podlegać ochronie nie tylko z uwagi na gwarancję, jaką dało państwo, ale także z uwagi na istotę prawa. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy rodzicami małoletniego G.K. są: E. K. – matka i A. K. – ojciec. Sąd jest zdania, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie uzależnia wprost prawa do otrzymania zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku od tego, który z rodziców wykonuje, przyznaną wyrokiem sądu, władzę rodzicielska nad dzieckiem. Dlatego też ta okoliczność nie powinna, zadaniem sądu, stanowić zasadniczej przesłanki rozstrzygnięcia o odmowie przyznania zasiłku. Władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom (art. 93 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Jak wynika art. 95 § 1 oraz art. 98 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka, wychowywania dziecka oraz wykonywania uprawnień i obowiązków jego przedstawiciela ustawowego. W doktrynie prawa przyjmuje się powszechnie, że o ograniczeniu władzy rodzicielskiej można mówić wówczas, gdy dochodzi do ingerencji sądu w jej wykonywanie i w wyniku tej ingerencji następuje zmiana władzy rodzicielskiej, polegająca na zmniejszeniu jej zakresu w stosunku do zakresu przewidzianego w art. 93 § 1 kodeksu. W wyniku ingerencji sądu dochodzi do ograniczenia władzy rodzicielskiej tego z rodziców, któremu jej nie powierzono i którego władza ograniczona została jedynie do określonych w wyroku rozwodowym uprawnień i obowiązków. Zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych: "Jeżeli dziecko nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z obojgiem rodziców świadczenie rodzinne wypłaca się temu z rodziców, pod którego opieką dziecko się znajduje". Z akt sprawy wynika, że dziecko znajdowało się pod opieką faktyczną, a od uprawomocnienia się postanowienia Sądu Rejonowego o powierzeniu władzy rodzicielskiej nad małoletnim synem, także prawną ojca i to on wystąpił z wnioskiem o przyznanie zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku. Matka dziecka, w oświadczeniu z dnia [...]r., stwierdziła, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z byłym mężem A. K.. Ponadto potwierdziła, że faktyczną opiekę nad małoletnim synem sprawuje ojciec dziecka, zaś ona nigdy nie pobierała zasiłku rodzinnego na dziecko. Dodatek, o który skarżący się ubiegał jest dodatkiem do zasiłku rodzinnego, więc przysługiwać może jedynie osobie pobierającej zasiłek i jest wypłacany tylko jednemu z rodziców. Skoro matka dziecka nie pobiera zasiłku rodzinnego i nie występowała o jego przyznanie, to jedynym uprawnionym jest skarżący – ojciec dziecka. Skład orzekający w niniejszej sprawie stwierdza, iż na gruncie art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 27 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ojciec dziecka, niepozbawiony praw rodzicielskich, jest uprawniony do pobierania zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku pod warunkiem, że dziecko znajduje się pod jego opieką, a matka dziecka nie występowała z wnioskiem o przyznanie zasiłku i dodatków do tego zasiłku. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270), orzeczono jak w sentencji. Ze względu na treść zaskarżonych decyzji Sąd nie orzekł o wstrzymaniu ich wykonania w myśl art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ponieważ decyzje te nie podlegały wykonaniu.