IV SA/Wr 713/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Mirosława Rozbicka - Ostrowska Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski Protokolant Katarzyna Leśniowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 10 marca 2011 r. sprawy ze skargi K. M. na postanowienie Wojewódzkiego Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...], nr [...] Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...], powołując się na przepis art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2008 r. nr 14, poz. 92) oraz art. 58 k.p.a. i § 19 ust. 3 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności (Dz. U. nr 139, poz. 1328 ze zm.), odmówiło przywrócenia terminu do złożenia odwołania od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności we W. z dnia [...], nr [...]. W uzasadnieniu podało, że zgodnie z § 16 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności, osoba zainteresowana może wnieść w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia, odwołanie do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, za pośrednictwem Powiatowego Zespołu, który wydał orzeczenie. W razie uchybienia terminu należy termin przywrócić na prośbę osoby zainteresowanej, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jej winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby, zgodnie z art. 58 § 1 i 2 k.p.a., należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. W rozpatrywanej sprawie, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] zostało odebrane przez stronę w dniu 13 sierpnia 2010 r. Odwołanie od orzeczenia organu pierwszej instancji złożono dnia 30 sierpnia 2010 r. (data nadania w placówce pocztowej). W tej sytuacji stwierdzić należy przekroczenie ustawowego terminu do złożenia odwołania, który upłynął w dniu 27 sierpnia 2010 r. Strona nie dochowała terminu mimo prawidłowego pouczenia o warunkach wniesienia odwołania. W dniu 8 września 2010 r. K. M. wystąpiła z wnioskiem o przywrócenie terminu. Organ wskazał, że przywrócenie terminu do wniesienia odwołania stanowi instytucję procesową, której zastosowanie uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 58 k.p.a. Konieczne jest uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną braku swojej winy w przekroczeniu terminu. Przez uprawdopodobnienie braku winy w niedotrzymaniu terminu rozumiemy wskazanie faktów świadczących o staranności strony w jego dotrzymaniu oraz określenie przeszkody niezależnej od woli strony, istniejącej przez cały czas, aż do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu należą m.in. nagła choroba, która nie pozwoliła wyręczyć się inną osobą, powódź, pożar, nieprawidłowe doręczenie pisma, przerwa w komunikacji. Ponadto prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu i dokonać czynności, dla której wyznaczony był termin. W rozpatrywanej sprawie we wniosku o przywrócenie terminu, jako powód braku wniesienia odwołania od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 5 sierpnia 2010 r. w terminie, czyli do dnia 27 sierpnia 2010 r. podano, że strona nie była w stanie odebrać korespondencji z poczty, podczas gdy K. M. odebrała orzeczenie osobiście 13 sierpnia 2010 r. Podana przyczyna uchybienia terminu nie świadczy, zdaniem organu, o dostatecznej staranności w jego dotrzymaniu i nie może zostać uznana za okoliczność uzasadniającą przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji administracyjnej. Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy orzekł jak w zaskarżonym postanowieniu. W skardze na powyższe postanowienie K. M. domagała się jego uchylenia. Podniosła, że wskazała szereg faktów świadczących o braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Najważniejsze z nich to trudna sytuacji zdrowotna strony oraz brak pomocy ze strony osób trzecich. Skarżąca podała też, że dołączyła do odwołania odpowiednią dokumentację lekarską. Uprawdopodobniła więc niemożność odbioru korespondencji w terminie oraz powód niezałożenia odwołania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny, sprawujący zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej uznał, że skargę należy uwzględnić. Zaskarżone postanowienie zostało bowiem podjęte z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] z dnia [...], nr [...] którym to postanowieniem organ ten odmówił skarżącej przywrócenia terminu do złożenia odwołania od wydanego w sprawie przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności we W. w dniu [...] orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Z prawidłowych ustaleń organu odwoławczego wynika, że wydane w sprawie orzeczenie organu pierwszej instancji zostało doręczone skarżącej w dniu 13 sierpnia 2010 r., co wynika z potwierdzenia jego odbioru zaopatrzonego własnoręcznym podpisem skarżącej, znajdującego się na odwrocie owego orzeczenia. Orzeczenie to zawierało prawidłowe pouczenie o terminie i sposobie wniesienia od niego odwołania. Termin do wniesienia odwołania upływał w dniu 27 sierpnia 2010 r. Z akt sprawy wynika, że w dniu 30 sierpnia 2010 r. skarżąca nadała w urzędzie pocztowym pismo nazwane odwołaniem, w którym nie tylko podała, że stanowi ono odwołanie od orzeczenia organu pierwszej instancji ale także podała, że przebywa do dnia 1 września 2010 r. na zwolnieniu lekarskim "na stres, nerwy i inne schorzenia" oraz, że ma nadzieję, że dochowała terminu 14 dniu do wniesienia odwołania. Podała również, że jej koleżanka wyjechała na urlop i nie miała osoby, która by mogła jej wysłać odwołanie, a nie chciała prosić sąsiadkę. Do odwołania dołączyła zaświadczenie lekarskie z dnia 23 sierpnia 2010 r. Odwołanie to zostało przesłane do organu odwoławczego wraz z pismem przewodnim organu pierwszej instancji z dnia 2 września 2010 r., w którym zaznaczono, że dowołanie nie zostało wniesione w terminie. Odpis powyższego pisma został także doręczony skarżącej. W dniu 8 września 2010 r. skarżąca nadała w urzędzie pocztowym kopię odwołania oraz pisma przewodniego organu pierwszej instancji z dnia 2 września 2010r., a także nienazwane pismo z dnia 8 września 2010 r., w którym podała, że jest osobą samotną, nie miała komu powierzyć odebrania korespondencji, ani też nie mogła sporządzić upoważnienia. Przebywa już 79 dni na zwolnieniu lekarskim. Rozpoznając powyższe pismo organ odwoławczy uznał, że stanowi ono wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania oraz, że nie spełnia on wymogów określonych w art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. Odmawiając przywrócenia terminu do wniesienia odwołania wskazał, że podana w nim przyczyna uchybienia terminu, to jest niemożność odebrania korespondencji z poczty w sytuacji, gdy skarżąca odebrała orzeczenie pierwszoinstancyjne osobiście w dniu 13 sierpnia 2010 r., nie świadczy o dostatecznej staranności strony w dotrzymaniu terminu, w związku z czym okoliczność ta w ocenie organu nie może zostać uznana za okoliczność uzasadniającą przywrócenie terminu do złożenia odwołania od wydanego w sprawie orzeczenia przez organ pierwszej instancji. Powyższe stanowisko organu odwoławczego jest, zdaniem Sądu, na obecnym etapie postępowania przedwczesne. Organ bowiem nie wyjaśnił i nie ustalił, z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., wszystkich istotnych w sprawie okoliczności. Ponadto, rozpatrując odwołanie, organ odwoławczy naruszył też zawartą w art. 8 k.p.a. zasadę pogłębiania zaufanie obywateli do organów Państwa, a także zawartą w art. 9 k.p.a. zasadę informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na prawa strony. Trafnie zauważa w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ odwoławczy, że podstawą rozpoznania wniosku skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od wydanego w sprawie przez organ pierwszej instancji orzeczenia jest przepis art. 58 k.p.a. Zgodnie z owym przepisem prawa: "§ 1. W razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. § 2. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. § 3. Przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne." W wyroku z dnia 09.05.2001 r. sygn. SA/Sz 260/00 (lex nr 48942) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "Warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest spełnienie się łącznie trzech przesłanek, a mianowicie: wniesienia przez zainteresowanego prośby o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła mu dochowania terminu, dokonanie jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano oraz uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego." Zgodnie z utrwalonym w tym względzie orzecznictwem sądów administracyjnych, strona obowiązana jest do zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest zatem dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Brak winy w uchybieniu terminu można przyjąć tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. (por. postanowienie NSA z dnia 04.10. 2000 r. sygn. I SA/Gd 560/00, lex nr 46437). W wyroku z dnia 28.12.2000 r. sygn. I SA/Ka 1781/99 (lex nr 47160). Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "Od strony postępowania można oczekiwać i wymagać szczególnej staranności w zakresie prowadzenia swych spraw. W tym też kontekście należy oceniać przesłankę braku winy w uchybieniu terminu." W wyroku z dnia 20.04.1999 r. sygn. I SA/Ka 1609/97 (.ex nr 37821) Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, zgodnie z którym: "Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez stronę zalicza się m.in. przerwę w komunikacji, nagłą chorobę uniemożliwiającą wyręczenie się inną osobą, powódź, czy pożar. Tak więc samo zwolnienie od pracy nie może być wyłącznie potwierdzeniem braku winy zainteresowanego w uchybieniu terminu." W świetle powyższego dokonaną przez organ odwoławczy wykładnię art. 58 k.p.a. uznać należy za prawidłową. Rozpatrując złożony przez skarżącą wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od wydanego w sprawie orzeczenia organu pierwszej instancji organ odwoławczy nie poinformował skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków strony będących przedmiotem postępowania, czym naruszył nie tylko art. 9 k.p.a. ale także art. 8 k.p.a. Rozpatrując wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania miał na uwadze jedynie podniesioną w nim okoliczność niemożności odebrania przez stronę korespondencji z poczty, co w świetle faktu osobistego odbioru przez skarżącą orzeczenia pierwszoinstancyjnego , w ocenie organu odwoławczego, nie świadczyło o dołożeniu przez stronę należytej staranności w dotrzymaniu terminu do złożenia odwołania. Zauważyć jednak należy, że strona nie podała, jakiej korespondencji nie mogła odebrać z poczty w okresie biegu terminu do wniesienia odwołania. Nie podała, że nie mogła odebrać z poczty orzeczenia pierwszoinstancyjnego, w związku z czym tego rodzaju wniosek organu odwoławczego nie znajduje uzasadnienia w okolicznościach sprawy. Już w odwołaniu strona podała, w związku z jej wątpliwościami co do dochowania terminu do wniesienia odwołania, że jej koleżanka wyjechała, a nie miała osoby, która mogłaby jej wysłać odwołanie. Powołała się ponadto na zwolnienie lekarskie, z którego korzystała przez dłuższy czas, także w okresie biegu terminu do wniesienia odwołania. Te okoliczności faktyczne uszły uwadze organu odwoławczego rozpatrującego wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Powyższych okoliczności organ ten z naruszeniem art. 8, art. 9 oraz art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nie wyjaśnił, nie ustalił oraz w ogóle nie rozważył, a okoliczności te w świetle treści art. 58 § 1 k.p.a., będącego podstawą prawną rozstrzygnięcia złożonego w sprawie wniosku, mają istotne znaczenie w sprawie. Za przedwczesne w tej sytuacji uznać należało, w dotychczasowych okolicznościach sprawy, przyjęcie przez organ odwoławczy na obecnym etapie postępowania, że strona nie dołożyła należytej staranności w dochowaniu terminu odwołania bez wyjaśnienia: 1) czy w okresie biegu terminu do wniesienia odwołania stan zdrowia skarżącej umożliwiał złożenie przez nią odwołania za pośrednictwem poczty w terminie, a jeżeli strona nie miała takiej możliwości, to 2) czy w tym okresie miała możliwość posłużenia się inną osobą, by złożyć odwołanie w terminie oraz bez wyjaśnienia, 3) czy niemożność ta dotyczyła wydanego w sprawie orzeczenia pierwszoinstancyjnego. Zauważyć należy, że w wyroku z dnia 21.07.2009 r. sygn. akt IV SA/Po 456/09 (lex nr 553455) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał, że: "Ocena przesłanek zastosowania w sprawie art. 58 k.p.a. musi odbywać się z odwołaniem do wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności konkretnego przypadku, przy uwzględnieniu wszelkich koniecznych środków dowodowych z uwzględnieniem słusznego interesu strony, a wszelkie niejasności i niedopowiedzenia nie mogą być interpretowane na jej niekorzyść." W niniejszej sprawie organ odwoławczy z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 8 i art. 9 k.p.a. nie wyjaśnił wszystkich istotnych w sprawie okoliczności. Zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stanowisko organu, dotyczące braku należytej staranności skarżącej w zachowaniu terminu wniesienia odwołania, bez uprzedniego wyjaśnienia i ustalenia, czy rzeczywiście w okolicznościach faktycznych sprawy skarżąca dołożyła należytej staranności, by wnieść w terminie odwołanie od orzeczenia wydanego w sprawie przez organ pierwszej instancji, uznać należy za przedwczesne. W tej sytuacji zaskarżone postanowienie, jako wydane z naruszeniem wyżej wskazanych przepisów prawa, podlegało uchyleniu, co orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy winien, mając na względzie to, co powiedziano wyżej odnośnie meritum, wyjaśnić i ustalić, czy w okolicznościach faktycznych sprawy skarżąca miała możliwość złożenia odwołania w terminie ustawowym. W tym celu organ winien przeprowadzić stosowne postępowanie mające na celu wyjaśnienie okoliczności faktycznych mających wpływ na sposób rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Po wyjaśnieniu sprawy w powyższym zakresie i poczynieniu prawidłowych ustaleń, organ winien ocenić, czy w okolicznościach faktycznych sprawy istnieją przesłanki z art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. do uwzględnienia wniosku skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. Mając na względzie charakter procesowy zaskarżonego postanowienia, Sąd nie orzekł w przedmiocie jego wykonania.