IV SA/Wr 718/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w Wydziale IV w dniu 29 listopada 2013 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J.G. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] września 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 16 a ust. 1, 2, 3, 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.), dalej: ustawa, oraz art. 15 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548), po rozpatrzeniu odwołania M. B. (dalej: Skarżący), od decyzji działającego z upoważnienia Burmistrza Gminy i Miasta L. Ś. Zastępcy Burmistrza z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...], o odmowie przyznania prawa do świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego Skarżącemu w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Wnioskiem z dnia 19 czerwca 2013 r. Skarżący wystąpił do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. Ś. o przyznanie mu specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką. Z wniosku oraz zebranych w sprawie dowodów wynikało, że matka Skarżącego, urodzona w dniu 27 maja 1920 r., orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. Ś. z dnia 25 sierpnia 2011 r., nr [...], została na stałe zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, przy wskazaniu, że ten stopień niepełnosprawności istnieje od 28 lipca 2011 r., a powstania samej niepełnosprawności nie da się ustalić. Jednocześnie w orzeczeniu wskazano, że wymaga ona konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ponadto ustalono, że Skarżący opiekuje się matką. Z rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że rodzina składa się z dwóch osób, a dochód przypadający na osobę w rodzinie jest wyższy od kryterium dochodowego w kwocie 623 zł, bo wynosi 773,78 zł. Taki dochód na osobę w rodzinie wynika z tego, że Skarżący nie posiada żadnego dochodu, a jego matka w 2011 r. osiągnęła dochód (po odjęciu podatku dochodowego i składki na ubezpieczenie zdrowotne) w wysokości 18.570,72 zł. Skarżący nigdzie nie pracuje. W oświadczeniu wskazał, że nie zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką, a wcześniej był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w L. Ś. jako osoba bezrobotna. Jak wynika z zawartego w aktach sprawy wydruku z Powiatowego Urzędu Pracy, ostatnie zatrudnienie Skarżącego ustało w dniu 13 września 1995 r. Obecnie ma status bezrobotnego bez prawa do zasiłku. Na podstawie art. 16 a ust. 1 ustawy, zgodnie z przepisem art. 15 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, od dnia 1 stycznia 2013 r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przerwami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z art. 16 a ust. 2 ustawy specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio. W przypadku gdy łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki, w przeliczeniu na osobę, przekracza kwotę uprawniającą daną osobę do specjalnego zasiłku opiekuńczego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje (art. 16a ust. 3). W myśl art. 16a ust. 4 ustawy za dochód rodziny osoby wymagającej opieki, o którym mowa w ust. 2, uważa się dochód następujących członków rodziny: 1) w przypadku gdy osoba wymagająca opieki jest małoletnia: a) osoby wymagającej opieki, b) rodziców osoby wymagającej opieki, c) małżonka rodzica osoby wymagającej opieki, d) osoby, z którą rodzic osoby wymagającej opieki wychowuje wspólne dziecko, e) pozostających na utrzymaniu osób, o których mowa w lit. a-d, dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia - z tym że do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko, a także rodzica osoby wymagającej opieki zobowiązanego tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do alimentów na jej rzecz; 2) w przypadku gdy osoba wymagająca opieki jest pełnoletnia: a) osoby wymagającej opieki, b) małżonka osoby wymagającej opieki, c) osoby, z którą osoba wymagająca opieki wychowuje wspólne dziecko, d) pozostających na utrzymaniu osób, o których mowa w lit. a-c, dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia e) z tym że do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Zgodnie z art. 16a ust. 8 ustawy specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, b) podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów, c) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego, d) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, w rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; 4) członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego; 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub prawo do świadczenia pielęgnacyjnego; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Odnosząc ustalony w sprawie stan faktyczny do przywołanych przepisów ustawy także w ocenie organu odwoławczego Skarżącemu nie przysługuje prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ w pierwszej kolejności wskazał, że skoro dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 773,78 zł, to przekracza on o 150,78 zł kwotę kryterium dochodowego wynoszącego 623 zł. Kwota przekroczenia jest nawet wyższa niż kwota najniższego zasiłku rodzinnego wynoszącego 77 zł. Tym samym choćby z tej przyczyny nie można uwzględnić żądania odwołującego się. W dalszej kolejności wskazał, że zgodnie z art. 16 a ust. 1 ustawy specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami z dnia ustawy 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Na podstawie art. 3 pkt 22 ustawy przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową rozumie się wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Ocena, czy w indywidualnej sprawie dotyczącej ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego miała miejsce faktyczna rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zdefiniowanego w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy do kompetencji organu właściwego. Również ocena, czy w indywidualnej sprawie ustalona faktyczna rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, związana była z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem potwierdzającym niepełnosprawność lub znaczny stopień niepełnosprawności, należy do kompetencji organu właściwego. Te określone w art. 16 a ust. 1 ustawy podstawowe warunki przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, należy odróżnić od zapisu zawartego w art. 17 ust. 1 ustawy dotyczącego innego świadczenia opiekuńczego - świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, która faktycznie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ale też może zostać przyznane osobie, która zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w ogóle nie podejmuje w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się odpowiednim orzeczeniem potwierdzającym niepełnosprawność. Powyższe oznacza, że przy rozpatrywaniu sprawy o specjalny zasiłek opiekuńczy należy ustalić, czy doszło do rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W przypadku Skarżącego taki fakt nie miał miejsca. Skarżący nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ponieważ ostatnie jego zatrudnienie ustało jeszcze w 1995 r., gdy wymagająca opieki matka nie była osobą w znacznym stopniu niepełnosprawną (jej niepełnosprawność w stopniu znacznym powstała dopiero w 2011 r.). Nie można więc twierdzić, że skarżący zrezygnował z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad matką. Skarżący obowiązek opieki podjął, lecz nie wiązało się to z rezygnacją z zatrudnienia, ale ewentualnie z rezygnacją z prób podjęcia zatrudnienia. A w obecnym stanie prawnym ustawodawca - jak to analizowano już wyżej - rozróżnił te dwie sytuacje. W związku z tym organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję o odmowie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Kwestionując decyzję ostateczną, skarżący wniósł o zbadanie, czy decyzja jest zgodna z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazał również, że mama ma znaczny stopień niepełnosprawności, a on płaci rentę alimentacyjną w kwocie 400 zł miesięcznie na dwoje dzieci. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. 1. Sąd administracyjny bowiem kontroluje jedynie legalność zaskarżonych decyzji administracyjnych, a orzeczenia kwestionowane przez skarżącego odpowiadają prawu, (art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej: p.p.s.a. W podstawie prawnej zaskarżonej decyzji został powołany przepis art. 16 a ust. 1 ustawy, według którego, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r. poz.788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki na osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. 2. Nie ulega wątpliwości Sądu, że jednym z warunków uzyskania tego rodzaju świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z potrzebą sprawowania stałej opieki nad osobą w znacznym stopniu niepełnosprawną, przy czym istnieć powinna bliskość czasowa tych trzech zdarzeń: konieczności opieki, rezygnacji z zatrudnienia (pracy zarobkowej) i podjęcia starań o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Tymczasem skarżący tego warunku nie spełnił. Jak wynika z akt sprawy skarżący przestał pracować w dniu 13 września 1995 r.; w toku postępowania, mającego za przedmiot przyznanie tego zasiłku, miał status bezrobotnego, bez prawa do zasiłku. Zaś matka skarżącego uzyskała status osoby niepełnosprawnej w znacznym stopniu na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. Ś. z dnia 25 sierpnia 2011 r., nr [...] ze wskazaniem, że ta niepełnosprawność datuje się od 28 lipca 2011 r. Nie doszło zatem do rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Wyraźnie to oświadczył skarżący w dniu 19 czerwca 2013 r. (oświadczenie w aktach sprawy). Okoliczność ta jest wystarczająca do podjęcia przez organy pomocy społecznej negatywnej decyzji w sprawie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wystarczy bowiem jeśli jedna z przesłanek przyznania takiego zasiłku nie zostanie spełniona. 3. Z akt sprawy nie wynika by skarżący otrzymywał do końca czerwca 2013 r. świadczenie pielęgnacyjne. 4. W skardze postawiony został zarzut, że organ administracyjny nie odpowiedział na pytania zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji, czy decyzja odmawiająca przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest zgodna z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Tego oczekuje skarżący od Sądu. 5. Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2013 r. sygn.. akt II SA/Po 1026/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym następującej treści: "Czy art. 16 a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.), w zakresie w jakim pomija wśród uprawnionych do uzyskania specjalnego świadczenia opiekuńczego osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnego egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, jest zgodny z: art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ?" Zgodnie z art. 145 a K.p.a. można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzeknie o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej (§ 1). Skargę o wznowienie postępowania w takim przypadku wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (§ 2). Skargę taką wnosi się do organu administracji państwowej, który wydał decyzję w I instancji (art. 148 § 1). 6. Z tego względu Sąd odstąpił od ewentualnego zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego z urzędu w tej spawie, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Stanowi on, że Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego postępowania toczącego się np. przed Trybunałem Konstytucyjnym. Przepis ten zatem nie zobowiązuje Sądu do zawieszenia postępowania. Wziąwszy natomiast pod uwagę, że ewentualne zakwestionowanie przepisu art. 16 a ust. 1 ustawy przez Trybunał Konstytucyjny może stanowić postawę wznowienia postępowania administracyjnego w tej sprawie, sytuacja prawna skarżącego zostałaby ostatecznie ukształtowana w tym postępowaniu nadzwyczajnym. Do tego samego wiodłoby zwieszenie postępowania sądowoadministracyjnego w obecnej chwili, jego podjęcie po wydaniu wyroku przez Trybunał Konstytucyjny i uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, gdyby Trybunał stwierdził niezgodność podstawy prawnej rozstrzygnięcia z Konstytucją. Orzeczenie Sądu, przyjęte w sentencji wyroku ma i ten walor, że wyraźnie skraca czas oczekiwania strony postępowania administracyjnego na nowe orzeczenie organu administracyjnego w sprawie. 7. Na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. 8. Sąd orzekł w trybie uproszczonym na wniosek organu administracji zawarty w odpowiedzi na skargę, przesłany skarżącemu przy piśmie Sądu z dnia 22 listopada 2013 r., któremu skarżący nie sprzeciwił się (por. pismo skarżącego z dnia 26 listopada 2013 r.).