IV SA/Wr 74/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędziowie Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski (spr.) Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Protokolant Krzysztof Caliński po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 12 października 2011 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku pielęgnacyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje adw. A. S.-G. kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych w tym 23 % VAT od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym. Decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 16 ust. 1, ust. 2, ust. 3 w związku z art. 3 pkt 20 lit. b) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) zwanej dalej ustawą, po rozpatrzeniu odwołania W. S. utrzymało w mocy decyzję działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta J. G. Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. G. z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...], o odmowie przyznania W. S. zasiłku pielęgnacyjnego. Organ I instancji decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] odmówił przyznania wnioskodawcy zasiłku pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu podał, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje, ponieważ strona jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, ale w orzeczeniach lekarzy orzeczników ZUS nie została wskazana data powstania niepełnosprawności, przez co nie ma ustalenia, że niezdolność do pracy wnioskodawcy powstała przed ukończeniem 21 roku życia. Od decyzji tej odwołał się wnioskodawca zarzucając, że organ pierwszej instancji nie dość wnikliwie i dokładnie rozpoznał jego sprawę. W szczególności podniósł, że nie wzięto pod uwagę przedstawionych przez niego dokumentów leczenia, orzeczeń o jego niezdolności do pracy oraz faktu, iż ze względu na stan zdrowia dożywotnio odebrane zostało mu prawo jazdy. W ocenie odwołującego się jego niepełnosprawność powstała już w czasie jego służby wojskowej, gdy miał 20 lat, gdyż już wówczas został poddany leczeniu psychiatrycznemu. Dalej wskazał, że ZUS nie miał interesu w ustalaniu daty powstania niezdolności do pracy, bo nie ta instytucja wypłaca mu świadczenia. Na okoliczność ustalenia daty powstania i przyczyny niepełnosprawności strona wniosła o uzyskanie dokumentacji jej leczenia w szpitalu psychiatrycznym w T. w [...] r. oraz o zwrócenie się o całą dokumentację do wydziału komunikacji w J. G., a następnie o przedstawienie jej zespołowi do spraw orzekania o niepełnosprawności. Odwołujący się wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i wypłacenie mu zasiłku pielęgnacyjnego od 1 grudnia 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. W uzasadnieniu podało, że na podstawie art. 16 ust. 1 ustawy, zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł, co wynika z art. 16 ust. 2 i ust. 4 ustawy przysługuje: 1) niepełnosprawnemu dziecku; 2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) osobie, która ukończyła 75 lat. Zgodnie z art. 16 ust. 3 ustawy zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia. W myśl art. 3 pkt 20 lit. b) ustawy całkowita niezdolność do pracy orzeczona na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oznacza umiarkowany stopień niepełnosprawności, Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 14 grudnia 2010 r. strona zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. Z dołączonego do wniosku orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 9 września 2009 r., nr akt [...], wynika, że jest osobą okresowo do dnia 30 września 2013 r. całkowicie niezdolną do pracy. W orzeczeniu tym lekarz orzecznik nie orzekł o niezdolności strony do samodzielnej egzystencji, ani o dacie powstania niezdolności do pracy. Wcześniejszym orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 29 października 2004 r., nr akt [...], strona została uznana za całkowicie niezdolnego do pracy okresowo do 31 października 2006 r.; nie orzeczono wówczas niezdolności do samodzielnej egzystencji. Wnioskodawca urodził się w dniu [...] r., co oznacza, że 21 rok życia ukończył w dniu [...] kwietnia 1973 r. Jest osobą całkowicie niezdolną do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, co oznacza, że jest osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i nie jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jest osobą pełnoletnią, ale nie ukończył 75 roku życia. W przedłożonym przez stronę orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z dnia 9 września 2009 r. o jej całkowitej niezdolności do pracy nie ma wskazania daty powstania niezdolności do pracy (daty powstania niepełnosprawności). Inne znane orzeczenie lekarza orzecznika ZUS stwierdzające także całkowitą niezdolność do pracy pochodzi z dnia 29 października 2004 r. i również nie wskazuje daty powstania niezdolności do pracy. Oba orzeczenia wydane zostały po osiągnięciu przez stronę 21 roku życia. Na podstawie tych orzeczeń jedną pewną datą powstania niezdolności do pracy jest dzień 29 października 2004 r., a to oznacza, że ta niezdolność do pracy (niepełnosprawność) powstała powyżej jego 21 roku życia. W orzeczeniach o niezdolności do pracy odwołującego się brak jest wskazania daty powstania niezdolności do pracy (niepełnosprawności), a ustalenie takie jest konieczne do ubiegania się o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w przypadku umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Organy rozpoznające wniosek o zasiłek pielęgnacyjny są związane orzeczeniem lekarskim i nie mają kompetencji do ustalenia daty powstania niepełnosprawności we własnym zakresie, por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 marca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wr 261/05, wydany w sprawie odwołującego się W. S., czy też inne wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 17 czerwca 2009 r., sygn. akt IV SA/Wr 576/08, i z dnia 26 listopada 2009 r., sygn. akt IV SA/Wr 418/09. Brak jest podstaw do czynienia ustaleń co do momentu powstania orzeczonej niepełnosprawności odwołującego się w oparciu o podnoszone przez niego okoliczności faktyczne - dokumenty leczenia, czy akta postępowania w sprawie prawa jazdy. Uprawnionym bowiem organem, który może poddać ocenie oferowane przez odwołującego się dokumenty w celu poczynienia ustaleń co do momentu powstania niepełnosprawności i stopnia niepełnosprawności, jest zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności, albowiem to ten organ wydaje orzeczenia o niepełnosprawności, o których mowa w przepisie art. 16 ustawy. A zatem stosowne orzeczenie nie może być zastąpione żadnym innym dokumentem, ani tym bardziej domniemaniem, że niepełnosprawność w rozumieniu art. 16 ust. 3 mogła powstać przed ukończeniem przez stronę 21 roku życia. Ustawodawca wymaga bowiem, by w orzeczeniu właściwej jednostki - powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności lub wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności - zostało wprost i bez żadnych wątpliwości ustalone, że niepełnosprawność powstała przed 21 rokiem życia; patrz: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 2 marca 2010 r, sygn. akt II SA/Bd 101/10. W świetle powyższego odwołujący się nie spełnił warunków, aby otrzymać zasiłek pielęgnacyjny. W sprawie nie zaistniała żadna z podstaw wymienionych w art. 16 ust. 2 ustawy. Natomiast brak wskazania daty powstania niepełnosprawności nie pozwoliło także na ustalenie, że zaistniała podstawa wymieniona w art. 16 ust. 3 ustawy. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego strona powinna wystąpić do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z wnioskiem o ustalenie stopnia niepełnosprawności przedkładając wszystkie dokumenty leczenia. Na podstawie tych dokumentów Zespół orzekając o niepełnosprawności powinien orzec także o dacie powstania niepełnosprawności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając organom, że zebrany w sprawie materiał dowodowy został oceniony w sposób wybiórczy i tendencyjnie, co narusza art. 7 k.p.a. oraz że organy nie zebrały w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych na których powinno być oparte rozstrzygniecie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Pismem z dnia 29 sierpnia 2011 r. skarżący wniósł o powołanie biegłych psychiatrów, na okoliczność w którym roku powstała jego niepełnosprawność. Na rozprawie w dniu 12 października 2011 r. Sąd postanowił nie uwzględnić wniosku skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stanowiąc w przepisie art. 1 § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie decyzji może nastąpić w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami – zwana dalej p.p.s.a.). Istotnym jest także, że rozstrzygając daną sprawę sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa a zakres jego procedowania wytyczają granice danej sprawy oraz zakaz reformationis in peius (art. 133 i 134 § 1 i 2 p.p.s.a). Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowił art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz rozporządzenie w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (dalej w skrócie: "rozporządzenie"). Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że skarżący jest osobą, która ukończyła 16 lat (urodził się w [...] r.) i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W konsekwencji zatem ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego powinno być rozpoznawane w kontekście spełnienia przesłanek, o których mowa w art. 16 ust. 1 i ust. 3 ustawy. Zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Stosownie natomiast do art. 16 ust. 3 ustawy zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia. W myśl § 6 ust. 1 i 2 rozporządzenie postępowanie w sprawie o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego wszczyna się na podstawie wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, którego wzór określa załącznik nr 6 do rozporządzenia. Do wniosku należy dołączyć: 1) orzeczenie o niepełnosprawności albo 2) orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem daty powstania niepełnosprawności, albo 3) orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności; 4) uwierzytelnioną kopię dokumentu stwierdzającego tożsamość osoby ubiegającej się o zasiłek pielęgnacyjny. Z powyższych przepisów wynika, że przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie, o której mowa w art. 16 ust. 3 ustawy, jest uzależnione od zaistnienia łącznie dwóch przesłanek: po pierwsze osoba niepełnosprawna w wieku powyżej 16 roku życia musi legitymować się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, po drugie niepełnosprawność musiała powstać przed ukończeniem przez nią 21 roku życia. W niniejszej sprawie bezspornie został spełniony pierwszy warunek - skarżący jest osobą w wieku powyżej 16 roku życia i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Kwestią wymagającą rozstrzygnięcia było natomiast to, czy niepełnosprawność skarżącego powstała przed ukończeniem przez nią 21 roku życia. Podkreślić przy tym należy, że data powstania niepełnosprawności powinna być zawarta w orzeczeniu wydanym w innym postępowaniu, poprzedzającym postępowanie w sprawie ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Ustalenie takie, zawarte w stosownym orzeczeniu właściwego organu (powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności - jako pierwsza instancja; wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności - jako druga instancja) jest konieczne do ubiegania się o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. W konsekwencji zatem organy rozpoznające wniosek o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, nie są kompetentne do ustalenia we własnym zakresie daty powstania niepełnosprawności, ponieważ związane są – co do daty powstania niepełnosprawności i co do jej stopnia, orzeczeniem wydanym przez uprawnioną do tego jednostkę. W rozpoznawanej sprawie przedłożone przez skarżącego orzeczenie o jego całkowitej niezdolności do pracy nie ma wskazania daty powstania niezdolności do pracy. Słusznie więc – w ocenie Sądu – organy obu instancji przyjęły, że nie został spełniony jeden z niezbędnych warunków ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, tj. wskazanie w orzeczeniu właściwej jednostki, iż niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia. Jak zasadnie bowiem podkreśliło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, stwierdzenie w takim orzeczeniu braku możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności, nie pozwala na przyznanie świadczenia. W zaskarżonej decyzji zasadnie również podkreślono, że stosowne orzeczenie nie może być zastąpione żadnym innym dokumentem, ani tym bardziej domniemaniem, że niepełnosprawność mogła powstać przed ukończeniem przez stronę 21 roku życia. Ustawodawca wymaga bowiem, by w orzeczeniu właściwej jednostki – powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności lub wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności – zostało wprost i bez żadnych wątpliwości ustalone, że niepełnosprawność powstała przed 21 rokiem życia. Odnosząc się do podniesionych przez skarżącego zarzutów, że zebrany w sprawie materiał dowodowy został oceniony w sposób wybiórczy i tendencyjnie co narusza art. 7 k.p.a. oraz, że organy nie zebrały w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych na których powinno być oparte rozstrzygniecie, należy stwierdzić, że skarżący nie wskazał w jakim zakresie materiał dowodowy był oceniony wybiórczo i tendencyjnie. Organy orzekające w sprawach zasiłku pielęgnacyjnego związane są obowiązującymi przepisami prawa. A te przepisy wskazują wprost, że w takim przypadku konieczne jest wskazanie w orzeczeniu o niepełnosprawności daty powstania niepełnosprawności. Z uwagi na kompetencję zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności co do orzekania o niepełnosprawności, organy właściwe w sprawach świadczeń rodzinnych nie są uprawnione do weryfikacji orzeczeń o niepełnosprawności, a tym samym i do samodzielnego ustalania kiedy powstała niepełnosprawność. Podkreślić także trzeba, że postępowanie w sprawie przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego może być ponownie wszczęte na wniosek skarżącego, który jednak powinien udokumentować poprzez przedłożenie orzeczenia właściwego organu, że jego niepełnosprawność powstała przed 21 rokiem życia. Trafnie w tej sytuacji organy decyzyjne uznały, że skarżący nie spełnia żadnej z przesłanek wymienionych w art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych uprawniających do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Decyzje zaskarżonej treści uznać należy za prawidłowe. W niczym bowiem nie naruszają zarówno przepisów prawa materialnego, jak i przepisów procedury administracyjnej. Wniosek strony skarżącej o ustalenie daty powstania niepełnosprawności jej niepełnosprawności jest niezasadny, ponieważ organ administracji jak też Sąd nie jest legitymowany do kierowania kogokolwiek na badania przez zespół orzekający o stopniu niepełnosprawności. Pogląd ten znajduje odzwierciedlenie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 675/09. Mając powyższe na względzie, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skargę oddalono jako niezasadną.