IV SA/Wr 743/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędzia WSA Ewa Kamieniecka po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 lutego 2022 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 18 sierpnia 2021 r. nr SKO/RŚ-423/260/2021 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości. Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy jn. Skarżący wniósł o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Lubina decyzją odmówiono skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż w jego przypadku nie stwierdzono względem matki konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy. Argumentowano, że sprawowana przez skarżącego opieka nad matką może być wykonywana o różnych porach dnia i że - w związku z tym - nie ma ona charakteru stałego (ciągłego). Motywowano, że skarżący zasadniczo nie wykonuje czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z osobą matki, wymagających jego ciągłej obecności. Zauważono, że pomoc koncentruje się na zwykłych czynnościach, jakie wykonuje się z reguły w każdym gospodarstwie domowym. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej: u.ś.r.). W odwołaniu skarżący zarzucił naruszenie prawa poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskutek przyjęcia, że niepodejmowanie przez niego pracy zarobkowej, z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wniósł o uchylenie decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Uzasadniał, iż jego matka jest osobą niepełnosprawną, wymagającą stałej i długotrwałej opieki (pomocy) innych, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nie zgodził się ze stanowiskiem, że w sprawie nie zaistniały przesłanki konieczne do przyznania świadczenia, tj. że brak jest związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia i koniecznością stałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Powołując art. 17 ust. 1 u.ś.r. stwierdził, że wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej (ciągłej) opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Uznał, że istotą wnioskowanego przez niego świadczenia jest rekompensata za rezygnację z pracy, z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która takiej opieki wymaga. Wyraził stanowisko, że - wbrew twierdzeniom organu - przywołany przepis nie uzależnia otrzymania świadczenia od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. Podniósł, że sprawuje opiekę nad matką, która to opieka wiąże się z rezygnacją przez niego z zatrudnienia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy (dalej: Kolegium, SKO) - po rozpatrzeniu sprawy w trybie instancyjnym - utrzymało w mocy skarżoną odwołaniem decyzję. Szczegółowo analizując charakter świadczonej przez skarżącego względem matki pomocy stwierdziło, że jej zakres nie pozwala przyjąć, że zachodzi związek między niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a wykonywaną przez niego opieką nad matką. W ocenie SKO, świadczona przez skarżącego wobec matki opieka nie ma charakteru ciągłego i nie stanowi przeszkody do podjęcia pracy zarobkowej. SKO zakwestionowało także oświadczenie skarżącego dotyczące faktu zamieszkiwania przez niego z matką w dacie wystąpienia o przyznanie świadczenia. W skardze - skarżąc decyzję SKO w całości - skarżący zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. w zakresie, jak w odwołaniu. Wniósł o uchylenie decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ew. przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania (także o zasądzenie kosztów i skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym). Skarżący uzasadnił swoje stanowisko w sprawie powołując argumentację z odwołania. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Skarga okazała się nieuzasadniona. Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty, Sąd stwierdził, że nie wystąpiły podstawy do kwestionowania stanowiska organu wyrażonego w tej decyzji. Decyzja ta znajduje bowiem podstawy w prawie materialnym, jej wydanie zaś poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom procesowym. Materialnoprawną podstawę skarżonego orzeczenia stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r. traktujący, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W sprawie sporne jest, czy zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką jest na tyle szeroki, że wyklucza podjęcie przez niego zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Poza sporem pozostaje natomiast przedmiot realizowanych przez skarżącego wobec matki czynności opiekuńczych. System świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie. Wnioskujący musi tym samym sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie faktycznej opieki (do której członkowie rodziny są zobowiązani na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), ale rekompensatą za utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny i związaną z tym rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem. Sprawowana opieka winna zatem uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne. W ocenie Sądu, w skarżonej decyzji zasadnie przyjęto, iż wymiar opieki, jakiej wymaga matka skarżącego, nie jest na tyle angażujący, żeby wykluczał podjęcie przez skarżącego zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie podziela pogląd wyrażony w innym wyroku tut. Sądu, że pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować, z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok z 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21; CBOSA). W sprawie, przed wydaniem decyzji, przeprowadzono wszechstronne postępowanie dowodowo - wyjaśniające w kontekście zakresu sprawowanej przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną matką. Ustalono niewątpliwie, że skarżący pomaga matce w codziennym funkcjonowaniu. Stwierdzono przy tym jednak, że w obrębie mieszkania matka skarżącego porusza się samodzielnie: powoli, podpierając się ścian i mebli lub przy wsparciu balkonika. Jest w stanie sama się umyć (poranna i wieczorna toaleta). Sama się kąpie, ale wymaga pomocy w wejściu pod prysznic. Zasadniczo ubiera się sama, przy czym skarżący musi jej pomóc w założeniu górnej części garderoby i butów, gdy wychodzą z domu. Samodzielnie je posiłki, ale nie jest w stanie ich sobie przygotować. Skarżący pomaga jej przy przygotowaniu jedzenia lub kupuje gotowe posiłki. Pilnuje dawkowania zażywanych przez matkę leków i dwa razy dziennie mierzy jej ciśnienie. Aktualny stan zdrowia nie pozwala matce na wykonywanie przez nią czynności porządkowych w domu, dlatego sprzątaniem, zmywaniem, praniem, ścieleniem łóżka i zmianą pościeli zajmuje się skarżący. Poza miejscem zamieszkania matka porusza się przy wsparciu skarżącego. Skarżący robi niezbędne zakupy i czasami zabiera matkę ze sobą. Towarzyszy jej podczas wizyt lekarskich, realizuje recepty, pomaga w domowej rehabilitacji. Matka skarżącego może zostać sama w domu, gdy ten udaje się np. na zakupy (pozostaje z matką w stałym kontakcie). Sąd nie kwestionuje faktu, że matka skarżącego, z uwagi na występujące u niej liczne schorzenia, ma utrudnione codzienne funkcjonowanie. Jednakże, w ocenie Sądu, zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką nie stoi na przeszkodzie do podjęcia przez niego zatrudnienia. Szereg podstawowych czynności matka skarżącego wykonuje bowiem samodzielnie, tj. samodzielnie porusza się po mieszkaniu, nie wymaga pomocy przy spożywaniu posiłków, samodzielnie przyjmuje lekarstwa, samodzielnie korzysta z toalety. Prawidłowo przyjmuje SKO, że świadczona przez skarżącego opieka nad matką nie ma charakteru ciągłego, gdyż może być wykonywana o różnych porach dnia. Skarżący zasadniczo nie wykonuje przy matce czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jej osobą, wymagających stałej jego obecności i pomocy, ponieważ matka nie wymaga leczenia odleżyn, ran, pielęgnacji przetok, czy stomii. Ponadto matka skarżącego jest w stanie samodzielnie jeść, nie wymaga karmienia przez sondę, nie używa cewnika, nie potrzebuje pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych i nie używa pampersów, czy też pieluchomajtek. Zakres sprawowanej przez niego opieki nad matką nie stanowi przeszkody do podjęcia pracy zarobkowej, bowiem czynności wykonywane przez skarżącego względem matki mogłyby być wykonywane również wtedy, gdyby on pracował. Pomoc skarżącego zasadniczo sprowadza się do wykonywania zwyczajnych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, także w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują, ponieważ osoby pracujące prowadzą własne gospodarstwa domowe, robią zakupy, sprzątają mieszkanie, przygotowują posiłki, piorą, czy też udają się do lekarzy. Czynności tego typu dowodzą, że sprawowana opieka nie ma charakteru stałego (ciągłego) w znaczeniu sprawowania nieustającej pieczy na tyle absorbującej czasowo, aby uniemożliwić w ogóle zatrudnienie. Za SKO zauważenia wymaga, że doświadczenie życiowe pokazuje, iż takie czynności jak zakupy, sprzątanie mieszkania, pranie, czy też wyjścia do lekarza nie muszą być realizowane codziennie, zaś posiłki mogą być przygotowane wcześniej. Z kolei lekarstwa mogą być przygotowane na cały tydzień w specjalnym organizerze, tak, aby osoba chora mogła samodzielnie je przyjmować o określonych porach dnia. Kąpiel osoby chorej zasadniczo również może być wykonywana o każdej porze dnia. Reasumując Sąd uznał, że skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdyż nie spełnia on warunków z art. 17 ust. 1 u.ś.r. W tym stanie sprawy Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), jak w sentencji wyroku. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 tej ustawy.