IV SA/Wr 747/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Sędzia NSA Julia Szczygielska, Protokolant Aneta Januszkiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 21 marca 2013 r. sprawy ze skargi D. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] września 2012 r. nr [...] wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.) dalej ustawa, którą po rozpatrzeniu odwołania D. Z. (dalej: skarżącej), od decyzji Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. działającego z upoważnienia Burmistrza O. z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. organ pierwszej instancji odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką – J. J. Uzasadniając takie rozstrzygnięcie wyjaśnił, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, która rezygnuje z zatrudnienia lub nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad chorym. Opieka uzasadniająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na potrzeby osoby niepełnosprawnej, musi mieć charakter trwały, osobisty i ciągły, a jej przedmiotem powinno być całodobowe zaspokajanie wszystkich potrzeb życiowych osoby niepełnosprawnej. Organ pierwszej instancji podkreślił, że nie chodzi przy tym o czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, czy zapewnieniem leków i opieki lekarskiej osobie niepełnosprawnej. Tego typu obowiązki można pogodzić z pracą zawodową, co nie znaczy, że jest to zawsze proste. Pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem pracy a opieką musi istnieć związek przyczynowy. Osoba rezygnująca z zatrudnienia musi być zatem zdolna do pracy. Poczyniwszy te wyjaśnienia organ pierwszej instancji stwierdził, że ze zgromadzonych dokumentów wynika, iż skarżąca była i jest nadal osobą bezrobotną. W wywiadzie środowiskowym ustalono, że skarżąca mieszka z mężem, który jest na emeryturze, dorosłym synem oraz matką – J. J. Matką opiekuje się od 6 miesięcy, ponieważ jej stan zdrowia nie pozwala na samodzielne zamieszkiwanie. Opieka polega na przygotowaniu posiłków, pomocy w higienie osobistej, podawaniu leków, zabieraniu na spacery i do lekarza. W opiece nad matką skarżącej pomaga mąż. Organ pierwszej instancji uznał, że "nie zrezygnowała Pani z zatrudnienia po to, by zaopiekować się chorą matką. Tutejszy Ośrodek nie znajduje związku przyczynowo -skutkowego między niepodejmowaniem przez Panią pracy a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką". Od decyzji tej skarżąca złożyła odwołanie. W uzasadnieniu podała, że jej mama mieszkała sama w L. Z., w wynajmowanym mieszkaniu. Wraz z wiekiem i przebytymi chorobami stan zdrowia jej mamy nie pozwalał na samodzielne mieszkanie - wymaga stałej całodobowej opieki, co zostało potwierdzone orzeczeniem o niepełnosprawności. W związku z zaistniałą sytuacją i stanem zdrowia mamy, zdecydowała się o "stałym zamieszkaniu mamy ze mną w O. Ponieważ chora mama wymaga opieki całodobowej nie podejmuję pracy zarobkowej. Pomoc męża jest nieobowiązkowa, ale też nie jest czynnością naganną. Wizyty u lekarzy absorbują bardzo dużo czasu. Nadmieniam że mama była leczona i jest w dalszym ciągu pod opieką lekarzy co potwierdzam w załączonymi zaświadczeniami". Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] sierpnia 2012 r. W uzasadnieniu wskazało, że na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. -Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odnosząc ustalony w sprawie stan faktyczny do przywołanych przepisów ustawy także w ocenie organu odwoławczego skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium stwierdziło, że matka skarżącej posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, więc niewątpliwie osobą nie jest samodzielną. Nie oznacza to jednak, że każda osoba opiekująca się osobą posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności uprawniona jest do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium podkreśliło, że posiadanie przez osobę, która wymaga opieki, znacznego stopnia niepełnosprawności jest niewątpliwie podstawową, jednak nie jedyną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne trzeba przede wszystkim opiekować się osobą wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Ustawodawca nie poprzestał jednak na takim warunku. Choć z założenia nie ulega wątpliwości, że w sprawie występuje osoba wymagająca, "w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji", osoba ubiegająca się o świadczenie alimentacyjne musi nie tylko się nią opiekować. Musi wystąpić sytuacja, w której zakres i charakter tej opieki powoduje, że krewny nie jest w stanie jednocześnie pracować. Pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem go a opieką, musi zatem istnieć związek przyczynowo- skutkowy. To, czy taki związek istnieje ocenia organ administracyjny. W postępowaniu w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest więc ustalenie w sposób niebudzący wątpliwości, że rezygnacja z zatrudnienia bądź niepodejmowanie zatrudnienia przez wnioskodawcę jest spowodowana/spowodowane wyłącznie koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym, nie zaś przyczynami leżącymi po stronie osoby, która tę opiekę ma sprawować. Kolegium na podstawie akt sprawy ustaliło, że skarżąca pracowała zawodowo od 1976 r. do końca 2001 r. W styczniu 2002 r. zarejestrowała się jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w O. Utrata statusu osoby bezrobotnej nastąpiła w styczniu 2003 r. – na jej wniosek (por. decyzja z dnia 22 stycznia 2003 r., nr [...]). Od tego czasu do chwili obecnej - jak sama wskazała jest "bezrobotna na utrzymaniu męża" (por. m.in. kwestionariusz dotyczący okresów składkowych i nieskładkowych, także oświadczenia strony składane w toku postępowania prowadzonego w pierwszej instancji); Skarżąca sprawuje faktyczną opiekę nad mamą od stycznia 2012 r. (por. oświadczenie strony z dnia [...] lipca 2012 r.). Do tej pory J. J. mieszkała sama w innym mieście (por. treść odwołania). Orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2012 r. ([...]) J. J. zaliczona została do znacznego stopnia niepełnosprawności; stopień niepełnosprawności datuje się od [...] lutego 2012 r. O przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca wystąpiła w lipcu 2012 r. Matka skarżącej pobiera rentę rodzinną, ma 77 lat i jest schorowana - po operacji guza, z otępieniem i niedokrwistością serca, ma żylaki, nadciśnienie (wywiad środowiskowy z dnia [...] sierpnia 2012 r.); Skarżąca oświadczyła, że sprawuje całodobową opiekę nad mamą, pomaga jej w higienie osobistej, ubieraniu, podawaniu leków, sprzątaniu, gotowaniu, spacerze, praniu, zakupach (por. oświadczenie z dnia [...] sierpnia 2012 r.). J. J. oświadczyła, że córka musi przebywać z nią na stałe, bo boi się zostać sama. Gdy córka wychodzi z domu, zostaje z nią mąż córki (por. oświadczenie z dnia [...] sierpnia 2012 r.). Kolegium podało, że matka skarżącej wymaga opieki i pomocy swojej córki i że opiekę taką i pomoc uzyskuje. Jak jednak, to że córka opiekuje się matką - tym bardziej legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - jest rzeczą naturalną i jej obowiązkiem. Nie wystarcza to jeszcze, aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne. Dalej Kolegium wskazało, że w sposób niebudzący wątpliwości, że to wyłącznie opieka nad mamą - jej charakter, rodzaj, zakres - powoduje, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia. Skarżąca nie pracuje od 10 lat, przy czym jako osoba bezrobotna (poszukująca pracy) była zarejestrowana jedynie do 14 stycznia 2003 r. Od tego momentu pozostaje na utrzymaniu męża. Aby można było przyznać D. Z. świadczenie pielęgnacyjne trzeba byłoby przyjąć, że po 10 latach, podczas których D. Z. nie podejmowała zatrudnienia (z nieistotnych przyczyn) i nic nie wskazuje na to, aby go poszukiwała, sprowadziwszy do siebie niepełnosprawną mamę i uzyskawszy orzeczenie o znacznym stopniu jej niepełnosprawności, postanowiła taką pracę w 2012 r. podjąć. Okazało się jednak, że wyłącznie przez niepełnosprawność mamy D. Z. zmuszona jest do zmiany swoich planów, mimo istniejących na rynku miejsc pracy oraz zdolności oraz gotowości podjęcia zatrudnienia w 2012 r. Kolegium Odwoławcze nie dostrzega związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem w 2012 r. zatrudnienia przez niepracującą od 2002 r. skarżącą, a koniecznością sprawowania od 2012 r. opieki nad niepełnosprawną J. J. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca przytoczyła argumentację podniesioną w odwołaniu W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest tylko pod względem zgodności z prawem., jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei z treści art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, bądź inne naruszenie przepisów postępowania jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy - uchyla decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Przy czym stosownie do art. 134 § 1 tej samej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną Oznacza to, że przedmiotem niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej jest ocena przez sąd prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Sąd administracyjny nie jest zatem uprawniony do wydania orzeczenia o zmianie decyzji poprzez przyznanie skarżącemu określonego prawa bądź uprawnienia, wynikającego z przepisów prawa normujących określoną dziedzinę spraw (np. z zakresu świadczeń rodzinnych). Sąd administracyjny nie dokonuje bowiem kontroli decyzji wydanych w granicach danej sprawy wedle kryterium celowości i słuszności podjętego rozstrzygnięcia, z punktu widzenia życiowych potrzeb strony, lecz ocenia, czy wydana w sprawie decyzja narusza przepisy prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie był art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy, który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. -Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z treści powyższego przepisu wynika, że podstawową przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok wykazania, że osoba bliska, co do której istnieje obowiązek alimentacji, wymaga opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, jest właśnie rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad tą osobą. Świadczenie pielęgnacyjne ze swej istoty służy zaś częściowemu choćby zrekompensowaniu strat finansowych, jakie ponoszą osoby opiekujące się chorymi członkami najbliższej rodziny, wskutek rezygnacji z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania stałej opieki. Sąd w składzie orzekającym podzielił stanowisko Kolegium Odwoławczego, że w niniejszej sprawie nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, co czyni niemożliwym przyznanie świadczenia. Z akt sprawy wynika, że skarżąca w styczniu 2002 r. zarejestrowała się jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy. Utrata statusu osoby bezrobotnej nastąpiła 14 stycznia 2003 r. – na jej wniosek (por. decyzja z dnia [...] stycznia 2003 r., nr [...]). Od tego czasu do chwili obecnej - jak sama wskazała jest "bezrobotna na utrzymaniu męża" (por. m.in. kwestionariusz dotyczący okresów składkowych i nieskładkowych, także oświadczenia strony składane w toku postępowania prowadzonego w pierwszej instancji); Skarżąca sprawuje faktyczną opiekę nad J. J. (matką) od stycznia 2012 r. (por. oświadczenie strony z dnia [...] lipca 2012 r.). Do tego czasu J. J. mieszkała sama w innym mieście (por. treść odwołania). Orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2012 r. ([...]) J. J. zaliczona została do znacznego stopnia niepełnosprawności; stopień niepełnosprawności datuje się od 29 lutego 2012 r. O przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca wystąpiła 27 lipca 2012 r. Z powyższego wynika, że w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego 27 lipca 2012 r .skarżąca od utraty statusu osoby bezrobotnej nastąpiła 14 stycznia 2003 r. – na jej wniosek nie pracowała zawodowo. Rezygnacja zaś z zatrudnienia, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy oznacza całkowitą rezygnację z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad inną osobą. Osoba ubiegająca się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, powinna pozostawać osobą rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i nie podejmującą tego zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki, która z założenia jest opieką stałą lub długotrwałą. W ustalonym stanie faktycznym nie można było przyjąć, że przyczyną dla której skarżąca zrezygnowała i niepodejmowała zatrudnienia była konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Z tej racji podnoszone przez skarżąca w skardze argumenty nie mogły zostać przez Sąd uwzględnione. Bezsporne jest bowiem, że przesłanka rezygnacji z zatrudnienia i niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej nie została spełniona wobec braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad matką, świadczenie pielęgnacyjne skarżącej nie przysługuje. Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) oddalił skargę