IV SA/Wr 752/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA - Andrzej Wawrzyniak Sędziowie: Sędzia NSA - Tadeusz Kuczyński (spr.) Sędzia WSA - Lidia Serwiniowska Protokolant: Katarzyna Leśniowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 28 czerwca 2006 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej we Wrocławiu Anny Głowacińskiej sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku okresowego oddala skargę E. S. wnioskiem z dnia [...]r. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w P. Z. z prośbą o przyznanie zasiłku okresowego. Organ I instancji po rozpatrzeniu ww. wniosku decyzją z dnia [...]r. na podstawie art. 2 ust. 1, art. 4, art. 11 i art. 238 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej odmówił stronie przyznania zasiłku okresowego. Od decyzji tej wniósł odwołanie E. S. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia [...]r. Nr SKO [...] uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, wskazując w uzasadnieniu decyzji motywy podjętego rozstrzygnięcia. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej po ponownym rozpatrzeniu sprawy nie uwzględniając zaleceń Kolegium Odwoławczego zawartych w decyzji z dnia [...] r. Nr SKO [...], dnia [...]roku podjął decyzję nr [...] tej samej treści co decyzja pierwotna. E. S. od decyzji tej wniósł odwołanie, nie precyzując powodów wniesienia odwołania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po przeanalizowaniu akt sprawy, decyzją z dnia [...] r. Nr SKO [...] ponownie uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, wskazując w uzasadnieniu, że organ I instancji nie zastosował się do zaleceń Kolegium Odwoławczego zawartych w uzasadnieniu decyzji z dnia [...]r. Nr [...]., które były dla niego wiążące. Organ I instancji po uzupełnieniu postępowania dowodowego decyzją z dnia [...] r. Nr [...] odmówił przyznania E. S. pomocy pieniężnej w formie zasiłku okresowego, wskazując w uzasadnieniu decyzji, że strona marnotrawi własne środki finansowe bowiem nadużywa alkoholu i pali papierosy, a ponadto stwierdził, że cechuje ją postawa roszczeniowa . We wniesionym odwołaniu E. S. oprócz stwierdzenia, że wnosi odwołanie nie sprecyzował żadnych zarzutów wobec zaskarżonej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia [...]r. Nr [...] po raz trzeci uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę organowi I instancji wskazując na konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego celem ustalenia sytuacji majątkowej i rodzinnej strony, a mianowicie : czy matka lub żona E. S. udzielają mu jakiejkolwiek pomocy i jeżeli tak to w jakim zakresie, z jakich środków strona kupowała żywność, środki czystości i higieny osobistej, odzież , obuwie, papierosy itp., czy w okresie ubiegania się o pomoc E. S. pracował dorywczo i jeżeli tak to jakie osiągał dochody, czy Sąd Rejonowy w K. podjął orzeczenie zobowiązujące E. S. do odwykowego leczenia, czy E. S. został ukarany z art. 70 § 1 Kodeksu wykroczeń Organ I instancji po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] r. Nr [...] działając na podstawie art. 104 kpa, art. 2 ust. 1, art. 4, art. 6 ust. 9, art. 11, art. 38 i art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej odmówił E. S. przyznania zasiłku okresowego z uwagi na marnotrawstwo środków własnych i brak współpracy . Poinformowano, że w trakcie otrzymywania stypendium z Powiatowego Urzędu Pracy strona podjęła czynności pracownicze będąc pod wpływem alkoholu ([...] promila alkoholu we krwi). Wskazano, że odwołujący się jest osobą zdrową, zaradną, która podejmując stosowne działania może sama wyjść z trudnej sytuacji w jakiej się znajduje. Od decyzji wniósł odwołanie E. S. , nie precyzując powodów jego wniesienia. Decyzją z dnia [...]r. Nr SKO [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 kpa w związku z art. 2, art. 4. art. 8 , art. 6, art., art. 8 ust. 1 pkt. 1, art. 11 ust. 2, art. 38, art. 107 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm). Podano, że z przedłożonych Kolegium akt sprawy wynika, że E. S. (lat [...]) zajmuje wraz z matką lokal mieszkalny położony przy ulicy Z. , którego najemcą jest W. S. – jego matka, posiadająca emeryturę w wysokości [...]zł. E. S. jest osobą samotnie gospodarującą, co wynika, z jego oświadczenia z dnia [...]r. oraz z oświadczenia jego matki złożonego w dniu [...]r. w obecności pracowników socjalnych. Zeznania te zostały wprawdzie utrwalone w formie notatki służbowej, mającej jednak charakter protokołu. W. S. oświadczyła, że syn zamieszkuje w osobnym pokoju, nie korzysta z kuchni, która znajduje się w mieszkaniu zajmowanym przez syna, gotuje u siebie (w pomieszczeniu które zajmuje ) na kuchence elektrycznej. Oświadczyła również, że w żaden sposób nie pomaga synowi, a opłaty związane z czynszem mieszkaniowym ponosi sama. Organ odwoławczy podkreślił, iż mieszkanie w którym zamieszkuje strona wraz z matką jest położone na dwóch kondygnacjach, na jednej kondygnacji jest pokój, w którym zamieszkuje W. S., a na drugiej pokój z kuchnią, który zajmuje E. S. Wyjaśnienia zarządcy budynku potwierdzają zaznania W. S. w zakresie opłat. E. S. ponosi wszelkie opłaty z tytułu najmu ( czynsz, woda, wywóz nieczystości) Według oświadczenia E. S. jest on osobą samotnie gospodarującą. Od [...]r. jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. Jak wynika z zaświadczenia tego Urzędu z dnia [...] roku, od [...] r. przyznano E. S. stypendium z tytułu przygotowania zawodowego ( umowa z dnia [...]r. Nr [...] na okres od [...] r. do [...] r.). E. S. jest żonaty lecz od wielu lat nie zamieszkuje wspólnie z żoną G. S., zatrudnioną w Zespole Uzdrowisk K. osiągającą miesięczne wynagrodzenie około [...]zł, z którą nie ma prawnie orzeczonej separacji. G. S. zamieszkuje w P. Z. przy ul. Ż. [...]. Właścicielem budynku nr [...] przy ul. Ż. jest G. S. oraz R. T. Dwójka dzieci E. S. jest już pełnoletnia i samodzielna. Syn Ł. (lat [...]) zamieszkuje we W., a córka A. (lat [...]) przebywa w Anglii. Kolegium podało dalej, że E. S. w dniu [...]r. podczas przesłuchania go przez organ I instancji, odmówił udzielenia odpowiedzi na istotne w sprawie pytania, twierdząc iż wszystkie wyjaśnienia złożył w piśmie z [...]r., w związku z czym odmówił udzielenia wyjaśnień. W oświadczeniu z dnia [...]r. E. S. stwierdził, że jest osobą bezrobotną, nie posiada majątku ruchomego i nieruchomości, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Organ odwoławczy podkreślił, że pomoc społeczna może mieć między innymi, stosownie do art. 38 powołanej ustawy, formę zasiłku okresowego. Według tego przepisu zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Kryteria uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zostały ściśle określone w przepisie art. 8 ust. 1 omawianej ustawy. Stosownie do powyższego przepisu prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej"; 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 316 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie"; 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny"- przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Ustawodawca w art. 11 ust. 1 i 2 oraz w art. 107 ust. 5 cytowanej ustawy przewidział okoliczności uzasadniające ograniczenie świadczeń lub odmowę ich przyznania. Zgodnie z ww. przepisami ustawy odmowa przyznania świadczenia może nastąpić w przypadku stwierdzenia: 1) marnotrawstwa przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawstwa własnych zasobów finansowych; 2) braku współdziałania osoby lub rodziny w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną, odmowy złożenia oświadczenia o dochodzie i stanie majątkowym. Zdaniem Kolegium Odwoławczego w przedmiotowej sprawie zaistniała okoliczność uzasadniająca odmowę przyznania E. S. pomocy pieniężnej w formie zasiłku okresowego wymieniona w art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej z uwagi na marnotrawienie własnych zasobów materialnych. Dowodem na zaistnienie tej okoliczności jest fakt, iż E. S. będąc w trakcie pobierania z Wojewódzkiego Urzędu Pracy stypendium w wysokości [...] zł miesięcznie , w dniu [...] roku był w pracy w stanie nietrzeźwym ([...].promila alkoholu we krwi), za co wyrokiem Sądu Grodzkiego z dnia [...]r. został ukarany karą grzywny w wysokości [...] zł. Kolejnym argumentem jest brak współpracy E. S. z Ośrodkiem Pomocy Społecznej, polegający na odmowie złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym poprzez odmowę udzielania odpowiedzi na pytania zadane przez organ I instancji podczas przesłuchania strony w dniu [...]r. (protokół przesłuchania w aktach sprawy ) , a tym samym zachodzi okoliczność określona w art. 107 ust. 5 cyt. ustawy uzasadniająca odmowę przyznania świadczenia. Poza tym Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że E. S. nie jest osobą chorą, niepełnosprawną i niezaradną życiowo i może wykorzystać własne środki i uprawnienia w celu poprawy swojej sytuacji poprzez podjęcie pracy dorywczej, czy też wystąpienia o alimenty na swoją rzecz od swoich najbliższych. Podkreślono, iż Ośrodek Pomocy Społecznej w miarę możliwości udziela stronie pomocy między innymi pomagając w uzyskaniu zatrudnienia przez okres jednego roku i w następstwie tego uzyskania zasiłku dla bezrobotnych. E. S. zaskarżył powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z powodów podanych w uzasadnieniu decyzji ostatecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z jej art. 38 zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. W myśl art. 2 ust. 1 pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, w których się znalazły i nie są w stanie ich pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z art. 4 ustawy zaś wynika, że osoby korzystające ze świadczeń są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Według art. 8 ust. 1 cytowanej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 316 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", 3)rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. W przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego (art. 11 ust. 1). Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2). Pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia (art. 107 ust. 5). Nie budzi wątpliwości, że E. S. jako bezrobotny spełnia ogólne przesłanki warunkujące uzyskanie świadczenia z pomocy społecznej. Jak ustaliły organy pomocy społecznej skarżący jednakże marnotrawi własne zasoby materialne. Dowodem tego jest ukaranie go karą grzywny wyrokiem Sądu Grodzkiego z dnia [...]r. za przebywanie w miejscu pracy w stanie nietrzeźwym. Dodać należy, że skarżący był wówczas w trakcie pobierania stypendium z Wojewódzkiego Urzędu Pracy. Należy wskazać ponadto, iż skarżący nie wykazał chęci współdziałania z pracownikami socjalnymi uniemożliwiając udzielenia koniecznych informacji i wyjaśnień. E. S. odmówił złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym podczas przesłuchania w dniu [...] r. Rozpatrując niniejszą sprawę trzeba mieć na względzie, że osoby i rodziny powinny przezwyciężać trudne sytuacje życiowe wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Dopiero niemożność pokonania w ten sposób trudnych sytuacji życiowych stanowi przesłankę włączania się instytucji państwa. Pomoc społeczna ma zatem charakter uzupełniający. Zakres tej pomocy uzależniony jest przy tym od możliwości organu administracyjnego i osobistej aktywności zainteresowanego. Zatem przepisy ustawy wyraźnie nakładają obowiązek współudziału osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Przesłanką odmowy udzielenia E. S. zasiłku okresowego była zatem negatywna ocena jego postawy wyrażająca się marnotrawieniem własnych zasobów materialnych oraz brakiem osobistej aktywności we współdziałaniu z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji życiowej. Samo pozostawanie bez pracy i środków do życia, jak utrzymuje skarżący, który nie jest ani osobą chorą ani niepełnosprawną, nie stanowi o obowiązku przyznania mu prawa do zasiłku. Skarżący wykazał także brak gotowości samodzielnego rozwiązywania problemów pomimo istnienia psychofizycznych możliwości, o których świadczyć może chociażby aktywność we wszczynaniu licznych postępowań w celu uzyskania wsparcia społecznego. Stwierdzić należy, że organ pomocy społecznej nadal udziela skarżącemu wsparcia poprzez takie działania jak pomoc w uzyskaniu zatrudnienia. Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organy administracyjne wydając zaskarżone decyzje, nie naruszyły prawa. W związku z tym, stosownie do art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak na wstępie.