IV SA/Wr 752/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Sędziowie Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.), , Protokolant st. asystent sędziego Aleksandra Rygielska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 15 lutego 2012 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu należności z tytułu otrzymanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., powołując się na przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 27 ust. 1 – 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania M.K., dalej skarżący, od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Ś. przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych w Ośrodku Pomocy Społecznej w Ś. z dnia [...] 2011 r. nr [...] zobowiązującej do zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podało, że w/w decyzją z dnia [...] 2011 r. organ I instancji , po przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym, w związku z zakończeniem okresu świadczeniowego, orzekł o obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego, tj. skarżącego, należności z tytułu otrzymanych przez E.K. świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych dla osób uprawnionych: R. K. i N. K. za okres od [...] r. do [...] r. w wysokości po 350 zł miesięcznie na rzecz każdej z nich. Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie, w którym zarzucił, że pieniądze z tytułu zasądzonych alimentów przekazywał w kwotach i terminach wynikających z orzeczenia Sądu matce dzieci. Podał, że w związku z tym skierował sprawę do Prokuratury. Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podało, że po przeanalizowaniu akt sprawy i rozważeniu argumentów odwołania nie znalazło podstaw do jego uwzględnienia. Wskazało, że w sprawie mają zastosowanie przepisy art. 27 ust. 1 i ust. 2 powołanej wyżej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z powyższymi przepisami, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowym odsetkami. Organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z akt sprawy, w szczególności zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Ś. z dnia [...] 2010 r. o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych wynika, że skarżący nie uiszczał zasądzonych na rzecz dzieci, tj. R. K. i N.K. alimentów. Organ I instancji wydał w dniu [...] 2009 r. decyzję nr [...] o przyznaniu świadczeń alimentacyjnych na rzecz R. K. i N. K. w kwocie łącznej 700 zł miesięcznie (po 350 zł dla każdego dziecka) na okres od [...] 2009 r. do [...] 2010 r. W okresie od [...] 2009 r. do [...] 2010 r. przedstawiciel ustawowy małoletnich osób uprawnionych do świadczeń alimentacyjnych pobrał przyznane świadczenie z funduszu alimentacyjnego we wskazanej w zaskarżonej decyzji kwocie. W tych okolicznościach oraz w świetle przepisu art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ I instancji zobowiązany był do wydania decyzji nakładającej na dłużnika alimentacyjnego, tj. skarżącego, obowiązek zwrotu - organowi właściwemu wierzyciela - należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że powołany wyżej przepis ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ma charakter bezwzględny. Oznacza to, że po zaistnieniu okoliczności w przepisie tym wskazanych organ administracyjny musi wydać decyzję w przedmiocie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych świadczeń na rzecz osoby/osób uprawnionych do alimentów. W takich sprawach bezsporne musi być jedynie to, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy świadczenia zostały wypłacone. Materiał dowodowy zebrany w rozpatrywanej sprawie wskazuje, że organ I instancji zasadnie wykonał obowiązek wydania decyzji w przedmiocie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Sama zaś decyzja odpowiada obowiązującemu prawu. Organ odwoławczy podał, że skarżący zarzucił w odwołaniu, że płacił zasądzone alimenty w ustalonych kwotach i terminach do rąk przedstawicielki ustawowej małoletnich uprawnionych. Odnosząc się do powyższego zarzutu organ odwoławczy wskazał, że organ właściwy wierzyciela dokonuje ustaleń odnośnie bezskuteczności egzekucji, jako przesłanki przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, w oparciu o zaświadczenie komornika. Komornik jest przy tym związany wnioskiem wierzyciela i nie jest uprawniony do badania ani zasadności, ani też wymagalności obowiązku objętego tytułem egzekucyjnym. Dopóki zatem w obrocie prawnym pozostaje decyzja o przyznaniu świadczenia i nie orzeczono w odrębnym postępowaniu administracyjnym o zwrocie przez osobę uprawnioną nienależnie wypłaconego świadczenia, to wypłacone kwoty stanowią świadczenie podlegające zwrotowi stosownie do art. 27 ust. 1 ustawy, a osobą zobowiązaną jest dłużnik. W tym miejscu organ odwoławczy powołał się na pogląd prawny wyrażony w podobnej sprawie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 06.05.2011 r. sygn. akt IV SA/Wr 15/11. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zwróciło jednocześnie uwagę, że zwrot przez dłużnika alimentacyjnego należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest uzależniony od jakichkolwiek okoliczności. Dłużnik alimentacyjny w każdym przypadku ma obowiązek zwrócić organowi wypłacone za niego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Jednak stosownie do treści art. 30 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy orzekł jak w zaskarżonej decyzji. Skarżący złożył skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której podtrzymał zarzuty powołane w odwołaniu. Powołując się na powyższe domagał się rozstrzygnięcia jego skargi zgodnie z prawem. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z przepisem art. 184 Konstytucji RP i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i sporów o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z prawem obowiązującym w dacie ich wydania. Sąd administracyjny nie rozważa kwestii, czy decyzja organu administracji publicznej jest słuszna, lecz czy została wydana na podstawie i w granicach obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, jeżeli stwierdzi on naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia, zdaniem Sądu administracyjnego, nie występują. Wydane w sprawie decyzje w niczym nie naruszają prawa. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie pod względem legalności jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] 2011 r. nr [...], którą to decyzją organ ten, powołując się m.in. na przepis art. 27 ust. 1 – 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Ś. przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych w Ośrodku Pomocy Społecznej w Ś. z dnia [...] 2011 r. nr [...] zobowiązującej do zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Zważyć należy, że zasady wypłaty świadczeń reguluje powołana w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z treścią art. 12 ust. 1 tej ustawy, postępowanie w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego prowadzi organ właściwy wierzyciela, czyli wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego. Prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustala się na okres świadczeniowy począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek do organu właściwego wierzyciela, nie wcześniej niż od początku okresu świadczeniowego do końca tego okresu (art. 18 ust. 1). Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują w wysokości bieżąco ustalonych alimentów, jednakże nie wyższej niż 500 zł (art. 10 ust. 1). Warunkiem przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest bezskuteczność egzekucji alimentów, która zachodzi w sytuacji, gdy w wyniku egzekucji w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Okoliczność tę potwierdza, stosownie do art. 15 ust. 4 pkt 3 lit. b ustawy, zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne stwierdzające bezskuteczność egzekucji (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji organu I instancji z dnia [...] 2009 r. nr [...] o przyznaniu świadczeń alimentacyjnych na rzecz małoletnich córek skarżącego). Z prawidłowych i niekwestionowanych ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie przez organ administracji wynika, że decyzja o przyznaniu świadczeń alimentacyjnych dla R. K. i N. K. na okres od [...] 2009 r. do [...] 2010 r. w łącznej kwocie 700 zł miesięcznie została wydana przez organ I instancji w dniu [...] 2009 r. W w/w okresie świadczeniowym organ wypłacił osobom uprawnionym łącznie kwotę 8 400 zł. Zgodnie z treścią art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki naliczane są od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty (ust. 1a). Organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję alimentacyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust. 2). Z treści przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika, że decyzja o zwrocie wypłaconego świadczenia stanowi konsekwencję decyzji przyznającej to świadczenie. Kwota podlegająca zwrotowi odpowiada łącznej kwocie wypłaconej osobie uprawnionej w okresie świadczeniowym. Może być ona pomniejszona jedynie o kwoty przekazane w okresie świadczeniowym organowi przez komornika. Stosownie bowiem do art. 27 ust. 9 ustawy w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Z dokonanych przez orzekające w sprawie organy administracji ustaleń nie wynika, by w okresie świadczeniowym została wyegzekwowana jakaś kwota. Komornik nie przekazał organowi żadnych kwot na poczet wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Skarżący zarzucił w toku postępowania, jak i w skardze, że płacił zasądzone alimenty do rąk matki dzieci. W toku postępowania sądowoadministracyjnego prowadzonego w niniejszej sprawie skarżący przedłożył kserokopie wpłat gotówkowych dokonanych za pośrednictwem banku, opiewających na różne kwoty, dokonanych na rzecz matki dzieci w okresie od [...] 2009 r. do [...] 2009 r. z zaznaczeniem, że wpłaty te dokonywane są z tytułu alimentów. Wyjaśnił, że wpłaty te były zwracane na jego rzecz przez matkę dzieci. Podał również, że płacił należności alimentacyjne bezpośrednio do rąk matki. Okoliczności te pozostają jednak bez znaczenia w niniejszej sprawie. Należy bowiem wskazać, że organ właściwy wierzyciela dokonuje ustaleń odnośnie bezskuteczności egzekucji, jako przesłanki przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, w oparciu o zaświadczenie komornika. Komornik jest przy tym związany wnioskiem wierzyciela i nie jest uprawniony do badania ani zasadności, ani też wymagalności obowiązku objętego tytułem egzekucyjnym. Przesłanką przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest bezskuteczność egzekucji. Kwestie związane z uiszczeniem przez dłużnika alimentacyjnego w okresie świadczeniowym na rzecz osób uprawnionych kwot z tytułu alimentów mogą być przedmiotem rozliczeń w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez komornika sądowego w trybie egzekucyjnego postępowania cywilnego. W wyroku z dnia 6 maja 2011 r. sygn. akt IV SA/Wr 15/11 (por. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wskazał, że dopóki w obrocie prawnym pozostaje decyzja o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i nie orzeczono w odpowiednim postępowaniu o zwrocie przez osobę uprawnioną nienależnie wypłaconego świadczenia, to wypłacone kwoty stanowią świadczenie podlegające zwrotowi stosownie do art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a osobą zobowiązaną jest dłużnik. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni powyższe stanowisko podziela. Na rozprawie w dniu 15 lutego 2012 r. Sąd oddalił wnioski dowodowe zgłoszone przez skarżącego w piśmie procesowym z dnia [...] 2012 r. W piśmie tym skarżący domagał się: 1) zobowiązania organu I instancji do przedstawienia pełnej dokumentacji dotyczącej wydania błędnej w jego przekonaniu decyzji tego organu z dnia [...] 2009 r. o przyznaniu osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego, 2) wezwania komornika sądowego do przesłania raportów z wizyt skarżącego u komornika, które zawierają informacje o regularnych wpłatach na konto wierzycielki zgodnie z wyrokiem Sądu, 3) wezwania organu I instancji do przedstawienia dokumentacji dochodzenia wewnętrznego w w/w sprawie z uwagi na to, że zwierają one dowody potwierdzające dokonywane przez skarżącego do rąk wierzycielki wpłaty alimentów i jednocześnie potwierdzają fakt wyłudzenia przez nią świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W świetle bowiem tego, co powiedziano wyżej oraz prawidłowych i wystarczających dla rozstrzygnięcia sprawy ustaleń faktycznych, okoliczności te pozostają w sprawie bez znaczenia. Niezależnie od powyższego Sąd pouczył skarżącego o treści art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 września 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Trafnie podkreśla w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy, że w wobec treści art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ I instancji zobowiązany jest do wydania decyzji nakładającej na dłużnika alimentacyjnego obowiązek zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym. Przepis bowiem art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ma charakter bezwzględny, co oznacza, że po zaistnieniu wskazanych w nim okoliczności, organ administracyjny musi wydać decyzję w przedmiocie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych świadczeń na rzecz osoby/osób uprawnionych do alimentów. W takich sprawach bezsporne musi być jedynie to, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy świadczenia zostały wypłacone. Okoliczności te w niniejszej sprawie są bezsporne. Dodać należy, że zwrot przez dłużnika alimentacyjnego należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest uzależniony od jakichkolwiek okoliczności. Dłużnik alimentacyjny w każdym przypadku ma obowiązek zwrócić organowi wypłacone za niego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Stosownie do treści art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. W wyroku z dnia 9 listopada 2011 r. sygn. akt I OSK 1070/11 (lex nr 1069573) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "1. Decyzja mająca oparcie w przepisie art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie ma charakteru uznaniowego, a w prowadzonym postępowaniu organ musi jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy świadczenia te zostały wypłacone. Poczynienie pozytywnych ustaleń w tym zakresie oznacza, że organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń. 2. Nie jest możliwe orzekanie o umorzeniu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, bez uprzedniego wydania decyzji (ostatecznej) w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń." Podobnie w wyroku z dnia 5 października 2011 r. sygn. akt I OSK 800/11 (lex nr 1069681) Sąd ten wyraził pogląd, zgodnie z którym: "W postępowaniu z art. 27 ust. 2 ustawy z 2007 r. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ ocenia tylko, czy wydano w przeszłości decyzję pozytywną dla wierzyciela i czy doszło do wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W postępowaniu tym dłużnik nie może zasłaniać się faktem, że wykonał zobowiązanie alimentacyjne w sposób, który nie wywołał stanu bezskuteczności egzekucji." W świetle powyższego decyzje zaskarżonej treści uznać należało za prawidłowe. Skarga zatem jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 151 p.p.s.a.