IV SA/Wr 783/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Henryk Ożóg, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Protokolant asystent sędziego Krzysztof Caliński, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 21 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego I. oddala skargę. II. przyznaje adwokatowi [...] kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych w tym 23% VAT od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] 2013 r. nr [...], którą po rozpatrzeniu odwołania [...] (dalej: skarżący) utrzymano w mocy decyzję, Starszego Administratora ds. świadczeń rodzinnych i alimentacyjnych w Dziale Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działającego z upoważnienia Prezydenta W. z dnia [...] 2013 r. nr [...] odmawiającej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad [...]. Wnioskiem z dnia 26 czerwca 2013 r. skarżący wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad żoną – [...]. Organ I instancji decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...] odmówił przyznania wnioskowanego specjalnego zasiłku opiekuńczego. W uzasadnieniu podał, że wnioskodawca jest mężem osoby niepełnosprawnej, a zatem należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji. Żona skarżącego legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji na stałe datowane jest od dnia 10 lutego 2005 r. Ponadto ustalono, że w rozpatrywanej sprawie zostało spełnione ustawowe kryterium dochodowe, gdyż łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę wynosi 292,19 zł i nie przekracza kwoty ustawowego kryterium dochodowego. Organ pierwszej instancji stwierdził również, że skarżący sprawuje bezpośrednią opiekę nad żoną od około 8 lat, to jest od momentu kiedy żona straciła wzrok. Opieka sprawowana jest całodobowa. Dalej organ podał, że skarżący po utracie zatrudnienia w Przedsiębiorstwie [...], tj. od dnia 16 sierpnia 1991 r., nie podejmował żadnego zatrudnienia. W ocenie organu, w rozpatrywanej sprawie nie zaistniał ścisły związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ponieważ niepełnosprawność żony powstała od lutego 2005 r., a skarżący nie pracuje zawodowo od dnia 16 sierpnia 1991 r. Zdaniem organu pomoc skarżącego od grudnia 1991 r. do lipca 2004 r. żonie w prowadzeniu działalności gospodarczej nie może mieć wpływu na podjęcie rozstrzygnięcia w rozpatrywanej sprawie z uwagi na datę zaliczenia je do osób niepełnosprawnych. W odwołaniu od decyzji organu I instancji z dnia [...] 2013 r. skarżący wniósł o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Odwołujący zarzucił, że organ pierwszej instancji nie uwzględnił okoliczności, iż w okresie od dnia 16 sierpnia 1991 r. do dnia 15 sierpnia 2004 r. "wykonywał prace w działalności gospodarczej prowadzonej przez [...]". Wskazał, że problemy zdrowotne jego żony występowały już od 1991 r. i w rzeczywistości samodzielnie prowadził działalność. Odwołujący się wyjaśnił, że osiągnięte w tym czasie dochody zostały przeznaczone na leczenie żony oraz na zaspokojenie potrzeb rodziny. Dalej podał, że stan zdrowia jego żony uniemożliwił mu "podjęcie dalszego zatrudnienia i spowodowany był koniecznością sprawowania całodobowej opieki nad niewidomą i niepełnosprawną żoną do dnia dzisiejszego". Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] 2013 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazało, że na mocy ustawy z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012r. poz. 1548), która znowelizowała przepisy dotyczące świadczeń przyznawanych z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną do ustawy o świadczeniach rodzinnych dodano przepis art. 16 a. Od dnia 1 stycznia 2013 r. obok dotychczasowego świadczenia pielęgnacyjnego, uregulowanego w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wprowadzono specjalny zasiłek opiekuńczy, który przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 16a ust. 1 ustawy). Warunkiem przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest ponadto spełnienie ustalonego w ustawie kryterium dochodowego. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 623 zł (art. 16a ust. 2 ustawy, w związku z art. 5 ust. 2 ustawy i § 1 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych, Dz. U. z 2012 r., poz. 959). Specjalny zasiłek opiekuńczy ma na celu częściowe zrekompensowanie uszczerbku w budżecie osoby rezygnującej z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Z powołanych przepisów wynika, że jednym z wymogów uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Podkreślenia wymaga, że przepis art. 16a nie określa natomiast, iż warunek ten jest spełniony także w przypadku niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem przesłanką ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego jest faktyczna rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, będąca w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Tym samym ustawodawca zawęził krąg podmiotów uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie tylko uzależniając jego przyznanie od spełnienia kryterium dochodowego, ale także ograniczył możliwość uzyskania zasiłku tylko do osób rezygnujących z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Z kręgu podmiotów uprawnionych do zasiłku opiekuńczego wykluczono zatem osoby niepodejmujące zatrudnienia z tego tytułu. W myśl art. 3 pkt 22 ustawy pod pojęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej należy rozumieć wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Zatem rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - od której uzależniona jest możliwość przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego - wiąże się z wcześniejszym zakończeniem trwającego stosunku pracy lub wykonywania innej pracy zarobkowej. Co ważne, rezygnacja z zatrudnienia musi być również powiązana z celem, jakim jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Istotne są więc okoliczności i powody rezygnacji z zatrudnienia. Organ stwierdził, że analiza akt sprawy dowodzi, że skarżący od 1 sierpnia 2010 r. do 30 czerwca 2013 r. otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad żoną. Na mocy art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych, decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa. Obecnie skarżący nigdzie nie pracuje, nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy. Żona skarżącego orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] 2005 r. (znak [...]) została uznana za osobą całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji. Z treści orzeczenia wynika, że całkowita niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji powstała 10 lutego 2005 r. Ostatni stosunek pracy, w jakim pozostawał skarżący, został rozwiązany w dniu 15 sierpnia 1991 r. Następnie do lipca 2004 r. pomagał żonie w prowadzeniu działalności gospodarczej, która była zarejestrowana na nią . Na tle tak ustalonego stanu faktycznego nie można stwierdzić, że zaprzestanie wykonywania zatrudnienia przez skarżącego się (nawet przy uwzględnieniu pracy w ramach działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę) miało związek z powstaniem znacznego stopnia niepełnosprawności jego żony. W świetle powyższego organ odwoławczy podzielił pogląd organu I instancji, że skarżący nie spełnia zatem jednego z warunków koniecznych do nabycia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący przytoczył argumentację podniesioną w odwołaniu W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. W piśmie z 13 stycznia 2014 r. pełnomocnik skarżącego poparł w całości zgłoszone w skardze wnioski i twierdzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi poprzez uchylenie decyzji lub postanowienia następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Skarga nie jest zasadna. Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowił art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm.), dalej ustawa. Przepis ten stanowi, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Dalej należy wskazać, że określone w art. 16a ust. 1 ustawy, podstawowe warunki przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, należy odróżnić od zapisu zawartego w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczącego innego świadczenia opiekuńczego - świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, która faktycznie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ale też może zostać przyznane osobie, która zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w ogóle nie podejmuje w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się odpowiednim orzeczeniem potwierdzającym niepełnosprawność. Zapis ten określa dwa niezależne od siebie stany faktyczne. W ocenie Sądu, że jednym z warunków uzyskania tego rodzaju świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z potrzebą sprawowania stałej opieki nad osobą w znacznym stopniu niepełnosprawną, przy czym istnieć powinna bliskość czasowa tych trzech zdarzeń: konieczności opieki, rezygnacji z zatrudnienia (pracy zarobkowej) i podjęcia starań o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Tymczasem skarżący tego warunku nie spełniła. Z akt sprawy wynika, że od 1 sierpnia 2010 r. do 30 czerwca 2013 r. otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad żoną. Bezpośrednio przed nabyciem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie pracował zawodowo. Ostatnie zatrudnienie skarżącego ustało z dniem 16 sierpnia 1991 r. Po zakończeniu zatrudnienia od grudnia 1991 r. do lipca 2004 r. pomagał żonie w prowadzeniu działalności gospodarczej. Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2013 r. sygn.. akt II SA/Po 1026/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym następującej treści: "Czy art. 16 a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.), w zakresie w jakim pomija wśród uprawnionych do uzyskania specjalnego świadczenia opiekuńczego osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnego egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, jest zgodny z: art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ?" Zgodnie zaś z art. 145 a k.p.a. można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzeknie o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej (§ 1). Skargę o wznowienie postępowania w takim przypadku wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (§ 2). Skargę taką wnosi się do organu administracji państwowej, który wydał decyzję w I instancji (art. 148 § 1). Z tego względu Sąd odstąpił od ewentualnego zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego z urzędu w tej spawie, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Stanowi on, że Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego postępowania toczącego się np. przed Trybunałem Konstytucyjnym. Przepis ten zatem nie zobowiązuje Sądu do zawieszenia postępowania. Wziąwszy natomiast pod uwagę, że ewentualne zakwestionowanie przepisu art. 16 a ust. 1 ustawy przez Trybunał Konstytucyjny może stanowić postawę wznowienia postępowania administracyjnego w tej sprawie, sytuacja prawna skarżącej zostałaby ostatecznie ukształtowana w tym postępowaniu nadzwyczajnym. Do tego samego wiodłoby zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego w obecnej chwili, jego podjęcie po wydaniu wyroku przez Trybunał Konstytucyjny i uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, gdyby Trybunał stwierdził niezgodność podstawy prawnej rozstrzygnięcia z Konstytucją. Orzeczenie Sądu, przyjęte w sentencji wyroku ma i ten walor, że wyraźnie skraca czas oczekiwania strony postępowania administracyjnego na nowe orzeczenie organu administracyjnego w sprawie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), Sąd orzekł jak w sentencji. Orzeczenie o przyznaniu ustanowionemu dla skarżącego z urzędu pełnomocnikowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu uzasadnia treść art. 250 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.).