IV SA/Wr 790/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA – Tadeusz Kuczyński Sędziowie Sędzia WSA – Małgorzata Masternak-Kubiak (spraw.) Sędzia WSA – Lidia Serwiniowska Protokolant Jolanta Pociejowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi W. L. kwotę 292,80 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] Nr [...], podjętą na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza T. przez Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. z dnia [...] [...], odmawiającej udzielenia I. K. zasiłku celowego na zakup żywności. I. K. wystąpiła w dniu [...] do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. z wnioskiem o przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności. W podaniu tym podniosła, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, a źródłem utrzymania rodzinny jest renta męża. Organ I instancji odmówił przyznania prawa do zasiłku celowego na zakup żywności. Swoje stanowisko uzasadnił tym, że na podstawie sporządzonego w sprawie wywiadu środowiskowego dochód w rodzinie wnioskującej, wynoszący [...] zł przekracza kryterium określone w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, a więc 948 zł dla [...] osobowej rodziny. Decyzją z dnia [...]. Nr [...], wydaną na podstawie art. 127, art. 104 i art. 108 kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. Nr 98 z 2000 r. poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 8 ust. 1, pkt 2, art. 39 i art. 106 ust.1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm., zwana także dalej ustawą), Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. odmówił I. K. prawa do zasiłku celowego na zakup leków i żywności. Od decyzji odmawiającej zasiłku celowego na pokrycie wydatków z tytułu zakupu żywności I. K., odwołała się wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Strona przedstawiła swoją trudną sytuację życiową, a przede wszystkim podkreśliła to że w jej rodzinie są aż trzy osoby niepełnosprawne, a w związku z powyższym pomimo, stałych źródeł dochodów z renty (... zł) a także dodatku na dziecko (... zł) jej potrzeby związane z życiem są znacznie większe. I. K. zarzuciła także organowi I instancji, że błędnie ustalił wysokość dochodu rodziny doliczając do niego dodatek mieszkaniowy. W uzasadnieniu decyzji utrzymującej decyzję organu I instancji Kolegium podniosło, że w zaktualizowanym wywiadzie środowiskowym ustalono, że łączny dochód rodziny wynosi [...] zł, co stanowi w przeliczeniu na jedną osobę w [...] rodzinie wnioskodawczyni wynosi [...] zł. Powyższa kwota na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej przekracza kryterium dochodowe warunkujące przyznanie zasiłku celowego na zasadach ogólnych. w stosunku do strony orzeczono lekki stopień niepełnosprawności na okres od lipca [...] r. (z tego tytułu wnioskodawczyni pobiera świadczenie), również mąż wnioskodawczyni łącznie z rentą pobiera dodatek pielęgnacyjny, natomiast syn, uczeń gimnazjum jest również zaliczany do osób niepełnosprawnych czasowo i z tego tytułu pobiera świadczenia. Kolegium ustaliło decyzja pierwszej instancji jest wadliwa, gdyż pomimo tego, że w sposób prawidłowy powołano podstawę prawą wydanej decyzji, a więc art. 16 ust. 2 ustawy na podstawie którego zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego, to jednak nie zawierała ona prawidłowego rozstrzygnięcia (osnowy), a więc takiego elementu składowego bez którego decyzja administracyjna nie może istnieć (art. 107 p 1 k.p.a.). W dniu [...] r. K. P. przesłała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu za pośrednictwem Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę na powyższą decyzję. W uzasadnieniu skargi wskazała, że spełnia wszystkie przesłanki, wymienione w ustawach, zarówno do przyznania dodatku pielęgnacyjnego jak i zasiłku pielęgnacyjnego. Zdaniem skarżącej organ w sposób nieprawidłowy ustalił stan faktyczny sprawy, a przede wszystkim to, że jej sytuacja rodzinna polepszyła się. Skarżąca zarzuciła, że zasiłek pielęgnacyjny został jej przyznany na czas nieokreślony w związku orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania w L. o jej niepełnosprawności, a dodatek pielęgnacyjny należy jej się z urzędu, niezależnie od zasiłku pielęgnacyjnego, w związku z ukończeniem [...] roku życia. Prócz powyższego skarżąca zarzuciła organowi, że decyzja została wydana zaocznie. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z powodów podanych w uzasadnieniu ostatecznej decyzji. Podkreśliło, że zarzut oparcia decyzji na nieprawdziwych danych jest niezasadny, gdyż okoliczność pobierania przez skarżącą dodatku pielęgnacyjnego wypłacanego przez ZUS nie jest przez skarżącą kwestionowana, a to właśnie ta okoliczność stanowiła o zmianie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r.; przyznającej skarżącej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na czas nieokreślony. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP z 1997 r. i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość miedzy organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i miedzy tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego stanu faktycznego oraz trwałość wykładni tych przepisów. Sady administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z obowiązującym w dacie wydania prawem. Sąd administracyjny nie rozważa kwestii, czy decyzja organu administracji publicznej jest słuszna, lecz czy mieści się w granicach obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, jeżeli stwierdzi on naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia nie występują. Skarga zatem nie zasługiwała na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy art. 8 ust. 1, pkt 2, w związku z art. 39 i art. 106 ust.1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Ustawa w art. 2 ust. 1 stanowi, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Przepis ten akceptuje zatem jako fundamentalną dla pomocy społecznej, wyrażoną we Wstępie do Konstytucji R, zasadę pomocniczości (subsydiarności), zgodnie z którą "(...) to co jednostka i grupa społeczna oddolnie powołane mogą zrealizować własnymi siłami o z własnej woli tego nie powinny odbierać struktury wyższego rzędu – państwo lub organizacje (J. Auleytner, Polityka społeczna, Warszawa 1997 r., s. 172). Tak więc uruchomienie rozwiązań z zakresu pomocy społecznej staje się możliwe dopiero wówczas, gdy jednostka lub rodzina doświadczona trudną sytuacją życiową nie są w stanie pokonać jej, korzystając z własnych środków, możliwości i uprawnień. Zgodnie z art. 3 ust. 4 potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W przepisach tych ustanowiono zatem zasady indywidualizacji i fakultywości świadczeń z pomocy społecznej. Zasada indywidualizacji dotyczy z jednej strony indywidualnego rozpoznania świadczeń, z drugiej zaś dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczenia do indywidualnych właściwości świadczeniobiorcy (por. H. Szurgacz, Wstęp do prawa pomocy społecznej, Wrocław 1993 r., s. 44-46). Zasada fakultatywności polega na niemożności domagania się przez osoby i rodziny ubiegające się o świadczenia pomocy społecznej, aby przyznano im je w określonym rodzaju, formie i rozmiarze. Kryterium, od którego zależy przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, związane jest z koniecznością częściowego pokrycia wydatków na zapewnienie opieki i pomocy osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji. Zgodnie z postanowieniami art. 16 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny przysługuje: 1) niepełnosprawnemu dziecku; 2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) osobie, która ukończyła 75 lat. Przepisy art. 16 ust. 5 i 6 wymieniają jednak przypadki, w których mimo spełnienia przesłanek wyżej wskazanych, zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje. Są to następujące przypadki: - osoba przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, jeżeli jej pobyt i udzielane przez te instytucje świadczenia częściowo lub w całości finansowane są z budżetu państwa albo z Narodowego Funduszu Zdrowia, - osoba uprawniona jest do dodatku pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 ze zm.), dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 rok życia. W powyższej sprawie bezspornym jest fakt, że w chwili wydania decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w dniu [...]r. K. P. spełniała przesłanki wynikające z ustawy a uprawniające ją do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego. W dniu [...] r. skarżąca ukończyła [...] lat życia i stosowanie do wskazanego wyżej przepisu ustawy o emeryturach i rentach z FUS nabyła prawo do dodatku pielęgnacyjnego który wypłacany jest przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych łącznie ze świadczeniem emerytalnym od [...] r. Jak wynika z akt administracyjnych skarżąca z tą datą zaczęła pobierać dodatek pielęgnacyjny co odbywa się do dnia dzisiejszego. W powyższej sprawie nie budzi wątpliwości, że K. P. spełnia ogólne przesłanki warunkujące uzyskanie zasiłku pielęgnacyjnego (faktu tego nie kwestionuje także organ), jednak ustawa o świadczeniach rodzinnych w art. 16 ust. 6 wyłącza prawo do zasiłku pielęgnacyjnego osobie która nabyła prawo do dodatku pielęgnacyjnego. Zdaniem Sądu, organy obu instancji prawidłowo ustaliły, że z chwilą uzyskania prawa do dodatku pielęgnacyjnego K. P. utraciła prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych właściwy organ może zmienić ostateczną decyzje administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych albo osoba nienależnie pobrała świadczenia rodzinne. Niewątpliwie nabycie prawa do dodatku pielęgnacyjnego stanowi taką właśnie zmianę i uzasadnia dokonanie zmiany ostatecznej decyzji przyznającej K. P. zasiłek pielęgnacyjny poprzez odmowę jego przyznania od miesiąca lutego [...]r., czyli od chwili zaistnienia przyczyny wyłączającej prawo do tego świadczenia. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w art. 25 ust. 1 wyraźnie nakładają obowiązek powiadamiania Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku w tym wypadku, a tą okolicznością niewątpliwie jest uzyskanie przez stronę dodatkowego świadczenia wynikającego z pobierania dodatku pielęgnacyjnego. Sąd stwierdza, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w zaskarżonej decyzji prawidłowo oceniło decyzję organu I instancji uznając jej wadliwość, ze względu na to że decyzja nie zawierała prawidłowego rozstrzygnięcia (osnowy). Organ pierwszej instancji pomimo zmiany decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r., nie określił na czym miała polegać zmiana. W konsekwencji decyzja organu I instancji zawierała wady prawne mające wpływ na jej uchylenie. W związku z powyższym organ II instancji podjął zgodną z prawem decyzję uchylającą decyzję organu I instancji w całości, oraz w sposób prawidłowy zmienił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] r. znak [...] przyznającą K. P. zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł miesięcznie od miesiąca [...] r. na czas nieokreślony w ten sposób, że odmówiono jej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego od [...] r. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga nie jest uzasadniona i nie podlega uwzględnieniu. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.