IV SA/Wr 80/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (spr.) Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędzia NSA Henryk Ożóg Protokolant Aleksandra Rygielska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 24 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi M. Ch. na decyzję Dowódcy Ś. Okręgu Wojskowego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów kształcenia w Wojskowej Akademii Technicznej I. uchyla decyzję I i II instancji; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik 10 Rejonowych Warsztatów Technicznych w O., na podstawie art. 154 § 1 kpa, odmówił uwzględnienia wniosku M. Ch. o uchylenie decyzji własnej z dnia [...] Nr [...] w sprawie zwrotu kosztów kształcenia w Wojskowej Akademii Technicznej. W uzasadnieniu decyzji organ orzekający wskazał, że wyżej wskazaną decyzją z dnia 12 września 2005r., wydaną na podstawie art. 54 ust. 3, ust. 4 i ust. 5, art. 55 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2003r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. Nr 179, poz. 1750) oraz § 15, § 16, § 17, § 18 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 maja 2004 r. w sprawie kierowania i udzielania pomocy żołnierzom zawodowym w związku z pobieraniem przez nich nauki oraz ustalania równowartości kosztów poniesionych w związku z nauką (DZ.U. Nr 135, poz. 1451), zobowiązał M. Ch. do zwrotu zwaloryzowanej na dzień 30 września 2005 r. równowartości kosztów poniesionych na jego utrzymanie i naukę w Wojskowej Akademii Technicznej w W., w latach 1995-2000. Decyzja ta stała się prawomocna i została skierowana do właściwego Urzędu Skarbowego celem egzekucji, która na dzień wydania niniejszej decyzji jest zakończona. Wnioskiem z dnia 31 maja 2006 r. strona zwróciła się do Dowódcy Ś. Okręgu Wojskowego o uchylenie decyzji Kierownika 10 Rejonowych Warsztatów Technicznych z dnia [...]. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Dowódca Ś. Okręgu Wojskowego odmówił uwzględnienia wniosku. W wyniku złożonego odwołania Dowódca Wojsk Lądowych utrzymał w mocy decyzję Dowódcy Ś. Okręgu Wojskowego. Na decyzję organów wojskowych strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 11 października 2007 r. (sygn. akt II SA/Wa 971/07) uchylił decyzję organu I i II instancji. Wobec powyższego Kierownik 10 Rejonowych Warsztatów Technicznych w O. podjął stosowne postępowanie administracyjne, mając za podstawę wskazany przez M. Ch. w piśmie z 14 kwietnia 2008 r., art. 154 § 1 kpa oraz postanowienie Dowódcy Ś. Okręgu Wojskowego z dnia [...] Nr [...]. Po przeprowadzeniu szczegółowego postępowania wyjaśniającego, zgodnie z art. 154 § 1 kpa, organ decyzyjny nie znalazł nowych, istotnych faktów mających wpływ na wynik sprawy. Również M. Ch. nie wniósł do sprawy żadnych, istotnych faktów, mimo zawiadomienia go o takiej możliwości. Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie, w którym podniosła, że organ orzekający w żadnym stopniu nie odniósł się do argumentów przemawiających za uchyleniem decyzji z dnia [...]. Decyzja, w opinii odwołującego się, nie posiada zatem właściwego uzasadnienia faktycznego i prawnego wskutek czego nie poddaje się jakiejkolwiek kontroli. Po rozpatrzeniu odwołania, zaskarżoną decyzją z dnia [...] Nr [...] Dowódca Ś. Okręgu Wojskowego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał kwestionowaną decyzję w mocy. W motywach rozstrzygnięcia wskazał, że w trakcie prowadzonego postępowania Kierownik 10 Rejonowych Warsztatów Technicznych dokładnie zbadał stan faktyczny sprawy. Szczególną uwagę zwrócił na potrzebę analizy wniosku odwołującego się z dnia 31 maja 2006 r. oraz jego pisma z dnia 14 kwietnia 2008 r. Analiza ta została dokonana mając również za podstawę pismo Kierownika 10 Rejonowych Warsztatów Technicznych z dnia 16 lipca 2008 r. wzywające odwołującego się do udziału w postępowaniu poprzez złożenie wniosków dowodowych. Wezwanie to obejmowało także zobowiązanie odwołującego się do przedstawienia sytuacji rodzinnej i materialnej po jego zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Wezwanie to pozostało bez odpowiedzi. W tym stanie rzeczy, Kierownik 10 Rejonowych Warsztatów Technicznych, pismem z dnia 15 września 2008 r. zawiadomił odwołującego się o zakończeniu postępowania administracyjnego w sprawie i możliwości zapoznania się przez niego z całością akt. Odwołujący się z tego uprawnienia nie skorzystał. Jak stwierdził organ odwoławczy, M. Ch. nie wniósł nic nowego do postępowania wyjaśniającego, co praktycznie uniemożliwiło zbadanie całokształtu sprawy w oparciu o art. 154 § 1 kpa. Wobec tak prezentującego się stanu faktycznego i prawnego sprawy Dowódca Ś. Okręgu Wojskowego uznał, że brak jest przesłanek do pozytywnego rozpatrzenia odwołania i utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu M. Ch. wydanym decyzjom zarzucił rażące naruszenie przepisów postępowania, a to: - art. 104 § 2 kpa i art. 138 kpa poprzez nierozpoznanie istoty sprawy, - art. 107 § 1 i 3 kpa poprzez brak należytego wyjaśnienia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jej podstawy faktycznej i prawnej, - art.art. 6, 7 kpa w związku z art. 80 kpa, w szczególności poprzez zaniechanie wszechstronnego rozważenia całokształtu okoliczności faktycznych towarzyszących sprawie, dowolną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego oraz wydanie decyzji z całkowitym pomięciem dyrektywy nakazującej uwzględnienie słusznego interesu strony, - art. 8 kpa wskutek nierozstrzygnięcia istniejących w sprawie wątpliwości na korzyść skarżącego oraz poprzez brak rzeczowego odniesienia się do zarzutów zawartych w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej. - naruszenie art. 64 ust. 1 Konstytucji RP, co miało istotny wpływ na wynik postępowania. Wobec powyższego skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu I i II instancji, szczegółowo uzasadniając przy tym swe stanowisko. W odpowiedzi na skargę Dowódca Ś. Okręgu Wojskowego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę działania administracji pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W rozważanej sprawie skarżący domagał się zmiany w trybie nadzwyczajnym decyzji ostatecznej z dnia [...] Nr [...], którą Kierownik 10 Rejonowych Warsztatów Technicznych w O. zobowiązał go do zwrotu zwaloryzowanej na dzień 30 września 2005 r. równowartości kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę w Wojskowej Akademii Technicznej w W., w latach 1995-2000. Prowadzone przez organy decyzyjne postępowanie oparte zostało na przepisie art. 154 kpa. Po myśli tego artykułu, decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Postępowanie w trybie tego przepisu toczy się w niezmienionym stanie faktycznym i prawnym, istniejącym w dniu wydania decyzji ostatecznej i z udziałem tych samych stron postępowania. W świetle omawianego przepisu dla wzruszenia decyzji ostatecznej na jego podstawie koniecznym jest wystąpienie następujących przesłanek: 1) decyzja musi być ostateczna, 2) decyzja nie może tworzyć praw nabytych dla żadnej ze stron postępowania, 3) za uchyleniem lub zmianą decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony, wymagania dotyczące interesu społecznego lub słusznego interesu strony powinny być w danej sprawie ustalone. Podkreślić jednak należy, że przed ustaleniem tego, czy za uchyleniem lub zmianą decyzji przemawia słuszny interes strony lub interes społeczny, organ musi stwierdzić, że ostateczna decyzja nie tworzy praw nabytych dla żadnej ze stron postępowania. Powyższe ustalenie jest niezbędne dla jednoznacznego ustalenia, czy podstawę zmiany decyzji ostatecznej może stanowić art. 154 kpa. Podkreślenia nadto wymaga, że organy administracji nie mogą dowolnie, bez wystąpienia przesłanek z art. 154 kpa lub bez uzasadnienia podstaw zastosowania tego przepisu, dokonywać zmian w wydanych przez siebie decyzjach, które stały się decyzjami ostatecznymi. Przy czym, stosowne uzasadnienie jest również konieczne dla odmowy zastosowania tego trybu postępowania. Zgodnie z art. 7 kpa w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Realizacji wyrażonej w tym przepisie zasady prawdy obiektywnej służy przepis art. 77 § 1 kpa, który stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Obowiązek ten jest niezależny od tego, czy niezbędny materiał dowodowy potwierdza stanowisko strony, czy też je podważa. Obciąża on zarówno organ I, jak i II instancji, który jako organ odwoławczy ponownie rozstrzyga sprawę. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego polega zaś na takim ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych. Dopiero jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego sprawy stworzyłoby podstawy do wyrażenia stanowiska, które nie przekraczałoby granic zasady swobodnej oceny dowodów, wynikającej z art. 80 kpa. Warunkiem wydania prawidłowej decyzji jest także zawarcie w niej uzasadnienia faktycznego i prawnego (art. 107 § 1 kpa). Przepis art. 107 § 3 kpa stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Obowiązkiem każdego organu administracji jest zatem jak najstaranniejsze wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, co wypływa także z zasad ogólnych wyrażonych w art. 9 kpa (zasada udzielenia informacji) oraz art.11 kpa (zasada przekonywania, czyli wyjaśniania stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia). W przeciwnym bowiem wypadku orzeczenia nie poddają się kontroli i co warte podkreślenia nie w kwestii istoty rozpoznania, ale jego przesłanek. Tymczasem, rozpatrując wniosek skarżącego, mimo zwartej w nim szczegółowej argumentacji przemawiającej w opinii skarżącego za zmianą decyzji w trybie art. 154 kpa, organ I instancji ograniczył się właściwie do opisania w niej stanu faktycznego sprawy i stwierdzenia, że po przeprowadzeniu szczegółowego postępowania wyjaśniającego nie znalazł nowych, istotnych faktów mających wpływ na wynik sprawy. W ogóle nie wskazał, na czym polegało przeprowadzenie "szczegółowego postępowania wyjaśniającego". W żaden sposób nie ustosunkował się do okoliczności przedstawionych we wniosku. Nie uzasadnił należycie swego stanowiska, czym uniemożliwił skarżącemu polemikę z rozstrzygnięciem. Podobnie zresztą postąpił organ odwoławczy pomijając zarzuty wyartykułowane w odwołaniu. Takie zachowanie organów decyzyjnych, niewątpliwie przeczy wskazanym wcześniej zasadom postępowania administracyjnego. Naruszenie zaś przywołanych przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ponownie prowadzonym postępowaniu należy przede wszystkim odnieść się do tego co powiedział Sąd i dokonać oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy w relacji i powiązaniu z już zebranym materiałem dowodowym, mając w szczególności na uwadze, że decyzja zmieniająca decyzję ostateczną, czy też odmawiająca takiej zmiany winna być w pierwszej kolejności uzasadniona stosownie do przedstawionych wyżej uwag, pod kątem występowania przesłanek umożliwiających zmianę decyzji, wymienionych w art. 154 kpa. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji wyroku. Orzeczenie w punkcie II sentencji wyroku znajduje uzasadnienie w art. 152 tej ustawy.