IV SA/Wr 80/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Henryk Ożóg, Sędziowie sędzia WSA Lidia Serwiniowska (spr.), sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Protokolant Z-ca Kierownika Sekretariatu Agnieszka Figura, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 15 września 2016 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego I. oddala skargę w całości; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na rzecz radcy prawnego K. T. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych w tym 23 % podatku VAT tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym. Pismem z dnia 14 października 2015 r. K. P. (zwana dalej stroną, skarżącą lub wnioskodawczynią) wystąpiła do Dziekana Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu W. z wnioskiem o przyznanie stypendium socjalnego na rok akademicki 2015/2016. Wnioskodawczyni podała, że w skład jej rodziny wchodzi ojciec i studiująca siostra. Opisując swoją sytuację materialną wskazała, że aktualnie pozostaje w stosunku pracy zaś ojciec pobiera rentę. Miesięczny dochód netto na członka rodziny wyniósł według jej wyliczeń 824,28 złotych. Na potwierdzenie powyższych danych skarżąca dołączyła do wniosku dokumentację obrazującą sytuację dochodową rodziny. Decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] Dziekan Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu W., działając na podstawie art. 175 ust. 1 w zw. z art. 173 ust. 1 pkt 1 i art. 207 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm., zwanej dalej u.p.s.w.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., zwanej dalej k.p.a.) oraz § 2 ust. 1 pkt 1 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu W., stanowiącego załącznik do zarządzenia Rektora Uniwersytetu W. z dnia 9 września 2014 r., nr 104/2014, odmówił skarżącej przyznania stypendium socjalnego w roku akademickim 2014/2015. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że wyliczony dochód na osobę w trzyosobowej rodzinie skarżącej wyniósł 1009,94 złotych i obejmował jej wynagrodzenie w kwocie 1555,09 złotych oraz zasiłek chorobowy (651,81 złotych) i rentę (823,93 złotych) ojca. Stypendium socjalne może natomiast otrzymać student, którego dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 895,00 złotych. W takiej sytuacji odmowa przyznania wsparcia materialnego była konieczna. W odwołaniu od wskazanego rozstrzygnięcia skarżąca podniosła, że organ stypendialny nie uznał zasiłku chorobowego jej ojca za dochód utracony w rozumieniu art. 3 pkt 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r., nr 228, poz. 2255 ze zm., zwanej dalej u.ś.r.). Ojciec bowiem z dniem 9 października 2014 r. zawiesił prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej, a więc z tym dniem utracił pracę zarobkową. W związku z tym zasiłek chorobowy wypłacony w 2014 r. należało uznać za dochód utracony. Decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...] Rektor Uniwersytetu W., działając na podstawie art. 175 ust. 3 w zw. z art. 173 ust. 1 pkt 1 i art. 207 ust. 1 u.p.s.w., art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz § 39 ust. 1 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu W., stanowiącego załącznik do zarządzenia Rektora Uniwersytetu W. z dnia 9 września 2014 r., nr 104/2014, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że ustalenia dotyczące sytuacji materialnej skarżącej były zasadne i wynikały z obowiązujących w tym zakresie regulacji ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podstawę do obliczenia dochodu strony stanowił 2014 r., w których skarżąca uzyskała dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę za października 2015 r. (1555,09 złotych), zaś jej ojciec dochody w postaci zasiłku chorobowego (7.821,66 złotych : 12 miesięcy = 651,81 złotych) oraz renty pobieranej od sierpnia 2014 r. (4.119,63 złotych : 5 miesięcy = 823,93 złotych). Wyliczony na tej podstawie dochód na osobę w rodzinie wyniósł 1009,94 złotych, a tym samym przekroczył dopuszczalne kryterium dochodowe ustalone na poziomie 895,00 złotych. W ocenie Rektora, nie można było potraktować zasiłku chorobowego wypłaconego ojcu skarżącej w 2014 r. jako dochodu utraconego w rozumieniu art. 3 pkt 23 u.ś.r. Nie nastąpiło to bowiem po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jak stanowi art. 3 pkt 23 lit. h) u.ś.r., lecz w czasie jej trwania. Za utratę zatrudnienia w zakresie działalności gospodarczej należy traktować – zgodnie z art. 3 pkt 23 lit. f) u.ś.r. – jej wyrejestrowanie, ale już nie zawieszenie. W niniejszej zaś sprawie nie nastąpiła utrata dochodów (zasiłku chorobowego), gdyż nie został rozwiązany stosunek prawny, na mocy którego dany dochód tej osobie czy rodzinie przysługiwał. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona zarzuciła zakwestionowanej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 pkt 23 u.ś.r., poprzez jego błędna wykładnię polegającą na nieuznaniu dochodu z zasiłku chorobowego ojca w 2014 r. za dochód utracony, przez co zawyżony został dochód stanowiący podstawę do przyznania stypendium socjalnego. Skarżąca podniosła, że organ odwoławczy dokonał błędnej wykładni treści art. 3 pkt 23 lit. h) u.ś.r., gdyż regulacja ta odnosi się do zasiłków chorobowych przyznawanych na podstawie przepisów o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Niezrozumiałym dla strony jest zatem powoływanie treści powyższego przepisu w kontekście zasiłku chorobowego ojca uzyskiwanego w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej. Dalej strona podkreśliła, że zgodnie z treścią art. 3 pkt 23 lit. f) u.ś.r. obowiązującą od 1 września 2013 r., utratą dochodu w zakresie działalności gospodarczej jest nie tylko wyrejestrowanie działalności, ale także jej zawieszenie, o czym organ odwoławczy nie wiedział, albo wiedział, lecz przesłankę tę celowo pomijał. Obowiązkiem zaś organów jest działanie na podstawie obowiązującego prawa, zaś wydanie decyzji w oparciu o nieobowiązującą treść art. 3 pkt 23 u.ś.r. budzi obawy co do rzetelności i jakości prowadzonego postępowania. W ocenie skarżącej zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej przez jej ojca powodowało utratę wszystkich dochodów jakie były związane z jej prowadzeniem, w tym także pobranych zasiłków chorobowych. Uznanie więc zasiłków chorobowych ojca za dochód utracony jest nie tylko zgodne z aktualną wykładnią art. 3 pkt 23 u.ś.r., ale również ma istotny wymiar społeczny. Nie prowadzi do powstania fikcyjnego dochodu, niemającego pokrycia w stanie faktycznym. Okres zasiłkowy został bowiem przez ojca wykorzystany w ustawowym wymiarze, a ponadto nabył on prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Z tych też przyczyn skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi drugiej instancji, zaznaczając, że gdyby uznano dochód z zasiłku chorobowego za utracony, spełniłaby kryterium dochodowe warunkujące przyznania stypendium socjalnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi. W piśmie procesowym z dnia 13 września 2016 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej podtrzymał stanowisko oraz żądania zawarte w skardze, wnosząc dodatkowo o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej według norm przepisanych. Ponadto rozszerzył zakres zarzutów podnosząc: – naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez niepodjęcie działań zmierzających do załatwienia sprawy, a także prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej przez brak wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, które doprowadziło do błędnego wyliczenia dochodu przypadającego na członka rodziny, co w konsekwencji spowodowało odmowę przyznania skarżącej stypendium socjalnego; – naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 pkt 23 lit. f) u.ś.r., poprzez nieuznanie dochodu z zasiłku chorobowego ojca skarżącej jako dochodu utraconego mimo, że w 2014 r. doszło do wyrejestrowania prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, co spowodowało zawyżenie dochodu przypadającego na jednego członka rodzinny skarżącej, a w konsekwencji niespełnienie przez nią kryterium dochodowego warunkującego przyznanie stypendium socjalnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Podstawą prawną kwestionowanej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji były przepisy ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, a także wynikające z nich przepisy regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów. Zgodnie z art. 173 ust. 1 pkt 1 wskazanej ustawy, student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie stypendium socjalnego. W myśl art. 179 ust. 1 u.p.s.w., stypendium socjalne ma prawo otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się o stypendium socjalne uwzględnia się dochody osiągane m.in. przez studenta oraz jego rodziców i będących na ich utrzymaniu dzieci pobierających naukę do 26. roku życia (art. 179 ust. 4 u.p.s.w.). Jak wynika zaś z art. 179 ust. 5 u.p.s.w., miesięczną wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne ustala się na zasadach określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, z tym zastrzeżeniem, że do dochodu nie wlicza się enumeratywnie wskazanych w tym przepisie świadczeń o charakterze stypendialnym. Stosownie natomiast do treści art. 207 ust. 1 u.p.s.w., do decyzji podjętych m.in. przez organy uczelni stosuje się odpowiednio przepisy ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. W niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości, że wniosek przedłożony przez skarżącą wraz z dołączonymi do niego dokumentami obrazował jej rzeczywistą sytuację rodzinną i materialną. Należy podzielić ustalenia organów stypendialnych co do poszczególnych źródeł dochodów uzyskanych przez skarżącą i jej ojca w 2014 r. W skład dochodów skarżącej wchodziło zatem wynagrodzenie za pracę skarżącej w kwocie 1554,09 złotych netto oraz uzyskane przez nią dochody z tytułu umów cywilnoprawnych. Natomiast dochód ojca składał się z zasiłku chorobowego w kwocie 7821,66 złotych oraz z renty uzyskanej od sierpnia 2014 r. w kwocie netto 4119,63 złotych. Do ostatecznego wyliczenia przyjęto jednak wyłącznie dochody z tytułu wynagrodzenia skarżącej (1554,09 złotych), renty ojca (4119,63 złotych : 5 miesięcy = 823,93 złotych) oraz z pobranego przez niego zasiłku chorobowego (7821,66 złotych : 12 miesięcy = 651,81 złotych). Wynagrodzenia z umów cywilnoprawnych skarżącej zostały pominięte jako dochód utracony. W ten sposób dochód na osobę w rodzinie skarżącej wyniósł 1009,94 złotych, a więc był wyższy od dopuszczalnego kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymania stypendium socjalnego, które w roku akademickim 2015/2016 kształtowało się na poziomie 895,00 złotych. Powyższe ustalenia wbrew zarzutom skarżącej nie prowadziły do naruszenia art. 6 k.p.a., albowiem bazowały na obowiązujących przepisach prawa. Organy stypendialne dokonały prawidłowej kwalifikacji dochodów, zdefiniowanych w art. 3 pkt 1 u.ś.r., z uwzględnieniem tych, które należało uznać za dochody uzyskane oraz dochody utracone. W toku postępowania nie doszło również do naruszenia art. 8 k.p.a., gdyż sygnalizowane przez skarżącą uchybienia w zakresie zasiłku chorobowego pobieranego przez ojca zostały przez organ odwoławczy wzięte pod uwagę. Organ ten odniósł się również do tej kwestii w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wyjaśniając motywy jakimi kierował się przy rozstrzygnięciu sprawy. Wobec podniesionego przez skarżącą zarzutu naruszenia art. 3 pkt 23 lit. f) u.ś.r. należy podkreślić, że przepis ten w brzmieniu obowiązującym od 1 września 2013 r. stanowił, że z utratą dochodu będziemy mieli do czynienia wówczas, gdy będzie ona spowodowana wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 14a ust. 1d ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2013 r., poz. 672 ze zm.). Wbrew zarzutom skargi nie można było jednakże uznać zawieszenia działalności gospodarczej przez ojca skarżącej z dniem 9 października 2014 r. za okoliczność skutkującą utratą dochodu z tytułu zasiłku chorobowego pobieranego w związku z prowadzeniem tej działalności. Powołany przepis wyraźnie bowiem wskazuje, że utrata dochodów nie jest spowodowana każdym zawieszeniem działalności gospodarczej, ale tylko takim, które zostało określone w art. 14a ust. 1d ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Przepis ten stanowi zaś, że przedsiębiorca niezatrudniający pracowników prowadzący działalność gospodarczą przez okres co najmniej 6 miesięcy może zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej na okres do 3 lat w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez nie 5 roku życia, a w przypadku dziecka, które z powodu stanu zdrowia potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wymaga osobistej opieki osoby prowadzącej działalność gospodarczą, na okres do 6 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 18 roku życia. Sytuacja opisana w hipotezie cytowanego przepisu nie występuje w niniejszej sprawie, a więc zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej przez ojca strony nie skutkowało utratą dochodów pochodzących z tego źródła. Należy także podkreślić, że rozważeniu organów stypendialnym została poddana jedynie okoliczność wynikająca z przedłożonych przez skarżącą dokumentów. Wynikało z nich zaś, że działalność gospodarcza ojca skarżącej została jedynie zawieszona, nie zaś – jak sugeruje to pełnomocnik strony – wykreślona. Sąd dostrzegł również zasygnalizowaną niejasność w tym fragmencie uzasadnienia, w którym organ odwoławczy odnosi się do dyspozycji art. 3 pkt 23 lit. h) i c) u.ś.r., a także przywołuje niepełną treść lit. f) wskazanego przepisu. Nie można jednakże w tym względzie podzielić zarzutów skarżącej jeśli weźmie się pod uwagę, że – po pierwsze – uchybienie to nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy, po drugie zaś świadczyło o odwołaniu się również do innych przesłanek utraty dochodu unormowanych w art. 3 pkt 23 u.ś.r. Reasumując powyższe rozważania należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie naruszyła art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Dochód rodziny skarżącej został bowiem obliczony w sposób prawidłowy na podstawie obowiązujących przepisów ustawowych, a także opartych na nich regulacjach akademickich. Wyliczony na jego podstawie dochód na osobę w rodzinie skarżącej przekroczył jednak przyjętą maksymalną wysokość dochodu uprawniającą do otrzymania pomocy materialnej. Zasadnie zatem organy pomocy społecznej odmówiły przyznania studentce stypendium socjalnego w roku akademickim 2015/2016. Mając więc na uwadze, że podniesione zarzuty okazały się nieuzasadnione, zaś zakwestionowana decyzja odpowiada prawu, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. zobowiązany był do oddalenia skargi, o czym orzeczono w punkcie I wyroku. Podstawę prawną wydania rozstrzygnięcia w punkcie II sentencji stanowił natomiast art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 4 ust. 2 w zw. z 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1805).