IV SA/Wr 82/22

WyrokWSA we Wrocławiu2022-06-15

Skład orzekający: Ireneusz Dukiel, Katarzyna Radom, Mirosława Rozbicka-Ostrowska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy osobie pobierającej rentę rodzinną po zmarłym małżonku, która jednocześnie ma ustalone prawo do własnej emerytury, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem, pomimo brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy administracji dokonały niewłaściwej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stwierdził, że wykładnia językowa tego przepisu, która wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie pobierającej rentę rodzinną, powinna zostać uzupełniona wykładnią celowościową, funkcjonalną i prokonstytucyjną. Wskazał, że zmiana relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń wyłączających jego przyznanie (świadczenie pielęgnacyjne stało się znacznie wyższe od emerytury/renty rodzinnej) uzasadnia odstąpienie od ścisłej wykładni językowej. Sąd podkreślił, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensata utraconego dochodu z pracy zarobkowej, a pobieranie emerytury lub renty rodzinnej nie wyklucza możliwości podjęcia pracy zarobkowej.
Stan faktyczny
Skarżąca Z. A. złożyła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu, która utrzymała w mocy decyzję GOPS odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Odmowa wynikała z faktu, że skarżąca pobierała rentę rodzinną po zmarłym mężu i jednocześnie miała ustalone prawo do własnej emerytury, co zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych miało wykluczać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca zarzuciła organom błędną wykładnię przepisów, naruszenie zasad konstytucyjnych oraz Konwencji Praw Osób Niepełnosprawnych.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Dukiel (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Radom, Sędzia NSA Mirosława Rozbicka- Ostrowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi Z. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 9 listopada 2021 r. nr SKO 4316/486/21 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Z. A. (dalej jako strona lub skarżąca) zaskarżyła do tut. Sądu decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. (dalej jako Kolegium lub organ odwoławczy) z dnia [...] nr [...], utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] nr [...], wydaną przez działającego z upoważnienia Burmistrza Ż., Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż. (dalej jako GOPS lub organ I instancji), w sprawie odmowy przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania osobistej opieki nad synem R. A. (dalej jako syn strony). W decyzji pierwszoinstancyjnej odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo tego, iż strona w sposób trwały, ciągły i osobisty sprawuje opiekę nad rozwiedzionym synem, który legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, uzasadniono tym, że strona ma ustalone prawo do renty rodzinnej w zbiegu z prawem do emerytury. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji wskazał, że istotne znaczenie dla rozpatrzenia niniejszej sprawy ma przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej jako "ustawa o świadczeniach rodzinnych" lub w skrócie "u.ś.r."), który stanowi, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Kolegium wskazało, iż z akt sprawy wynika, że strona ma ustalone prawo do renty rodzinnej po zmarłym mężu, posiadając jednocześnie uprawnienie do emerytury. Zdaniem organu odwoławczego w tej sytuacji uznać zatem należy, że strona ma ustalone prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, tj. własnego uprawnienia do emerytury. Z uwagi na przepis art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 53, dalej w skrócie u.e.r.F.U.S., strona, będąc uprawnioną zarówno do renty rodzinnej po zmarłym mężu, jak i do emerytury, może otrzymywać tylko jedno z tych świadczeń- wyższe lub przez nią wybrane. Kolegium zauważyło, że jedną z negatywnych przesłanek uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem fakt ustalenia prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych (emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego). W przekonaniu organu odwoławczego strona, dysponując zarazem uprawnieniem do renty rodzinnej oraz emerytury, dokonała- stosownie do art. 95 ust. 1 u.e.r.F.U.S. - wyboru świadczenia w postaci renty rodzinnej, a ponieważ jednocześnie jest osobą w wieku poprodukcyjnym, dysponującą uprawnieniem do emerytury, to nie przysługuje jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Kolegium wniosek taki wynika nie tylko z literalnego brzmienia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., ale także znajduje uzasadnienie w wyniku wykładni systemowej i funkcjonalnej. Zasadniczym bowiem celem świadczenia pielęgnacyjnego jest złagodzenie po stronie opiekuna (osoby zobowiązanej wedle k.r.io. do alimentacji względem danego niepełnosprawnego) skutków ryzyka socjalnego w postaci konieczności zaniechania aktywności zarobkowej i zawodowej, pomimo pozostawania w wieku produkcyjnym (w przypadku kobiet <60 lat). W ocenie Kolegium zasadnie przyjął ustawodawca, że osoby w wieku poprodukcyjnym, w stosunku do których ziściło się ryzyko emerytalne lub ryzyko z nim zrównane lub osoby, w stosunku do których ziściło się ryzyko całkowitej niezdolności do pracy, czyli osoby mające ustalone prawo do emerytury, renty (z wyłączeniem renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy- skutek wyroku TK SK 2/17), renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego nie mogą ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, pomimo że sprawują opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zwrócono przy tym uwagę, iż zasadniczym kryterium wyróżnienia i funkcjonowania w systemie zabezpieczenia społecznego świadczenia pielęgnacyjnego nie jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodzinnym, lecz konieczność rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia z powodu sprawowania takiej opieki, w sytuacji zdolności i gotowości podjęcia pracy (wiek produkcyjny). W przypadku osób posiadających prawo do emerytury osoby te są już po okresie aktywności zawodowej, a wysokość otrzymywanego świadczenia emerytalnego zależna jest od liczby lat pracy oraz wysokości uzyskiwanego wynagrodzenia. Tym samym w przypadku tych osób nie można mówić już o rekompensacie za utracone wynagrodzenie, ponieważ osoby te dysponują prawem do określonego świadczenia z systemu zabezpieczenia społecznego. W skardze do tut. Sądu strona zarzuciła naruszenie prawa poprzez: 1) błędną wykładnię art. 17 ust. 1 i ust. 5 u.ś.r. polegającą na pominięciu celów ustawy i norm konstytucyjnych, 2) niezastosowanie się do przepisów Konstytucji RP- art. 32, art. 69 i art. 71 ust. 1 w zw. z art. 2 przez co decyzja wydana została z naruszeniem podstawowych zasad konstytucyjnych, 3) niezastosowanie Konwencji Praw osób Niepełnosprawnych, przez co decyzja narusza art. 28 ust. 1 i ust. 2 lit. c Konwencji. Skarżąca podniosła, iż nie zgadzam się z wykładnią Kolegium, gdyż w ustawie o świadczeniach rodzinnych jest zapis o niepodejmowaniu zatrudnienia to znaczy ,że nie może podjąć zatrudnienia ze względu na chorobę syna. Skarżąca twierdziła, że jest zdolna i gotowa do podjęcia pracy oraz nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, które by ją eliminowało z podjęcia zatrudnienia. To, że jest w wieku poprodukcyjnym nie znaczy, że nie mogłaby podjąć pracy zarobkowej i dorobić do niskiej renty rodzinnej. Skarżąca uważa, iż decyzja jest dla niej krzywdząca, ponieważ przez 9 lat wykonuje ciężką, całodobową i niedocenioną pracę. Samotnie też sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem. Skarżąca zarzuciła ponadto, że nie rozumie dlaczego Kolegium, w kontekście przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ) u.ś.r, powołuje się na zbieg prawa do renty rodzinnej z prawem do emerytury w sytuacji, gdy Zakład Ubezpieczeń Społecznych dwukrotnie informował organ I instancji, że pobiera ona rentę rodzinną, która nie jest świadczeniem zbiegowym z innym świadczeniem, a także, iż posiada uprawnienia do emerytury, której nie pobiera. Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasową argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm., dalej ustawa ustrojowa), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, m. in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy ustrojowej). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (art. 3 § 1 w zw. z § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t. jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329., dalej u.p.p.s.a.). Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego każdego rozstrzygnięcia, względem którego stwierdzone zostanie co najmniej jedno z naruszeń prawa wskazanych w art. 145 § 1 u.p.p.s.a. Z drugiej jednak strony, jeśli okaże się, że skontrolowany akt administracyjny odpowiada prawu, sąd jest zobowiązany skargę oddalić, stosownie do art. 151 u.p.p.s.a. Biorąc pod uwagę przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne stwierdzić należy, że skarga okazała się zasadna. Przystępując do rozważań wskazać trzeba, iż ustalony w sprawie stan faktyczny nie jest kwestionowany, natomiast istota sporu koncentruje się wokół oceny, czy organ odwoławczy, bazując w głównej jednak mierze na wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., zasadnie przyjął, że fakt otrzymywania przez skarżącą renty rodzinnej wyklucza możliwość ubiegania się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje m.in. w przypadku, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka. Gwoli wyjaśnienia wskazać można, że przywoływany powyżej przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w części objętej sporem, początkowo był interpretowany przez sądy administracyjne w sposób zbieżny z poglądem jaki organ zawarł w zaskarżonej decyzji, jednakże od przeszło roku w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaczął dominować o potrzebie uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej i funkcjonalnej. Sprowadza się on ogólnie do zaaprobowania twierdzenia, iż co prawda proces wykładni prawa zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można się jedynie do nich ograniczać, gdyż zastosowanie dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej. W tym kontekście dowodzi się, że przy uwzględnieniu kontekstu historycznego pojawienia się przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. zdekodowanie w obecnych realiach znaczenia tegoż przepisu jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna otrzymującego świadczenie emerytalne znacznie niższe, pozostaje w sprzeczności z wynikami wykładni systemowej, funkcjonalnej oraz wykładni prokonstytucyjnej. Należy dostrzec, że konieczność weryfikacji jasnych wydawałoby się rezultatów wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w oparciu o reguły wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej wynika ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Kiedy ustawodawca uchwalając w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń, określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na 420 zł miesięcznie i była to kwota niższa niż ówczesna wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r. kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane i od 2019 r. jest już niemal dwukrotnie wyższe od najniższej emerytury (wysokość świadczenia pielęgnacyjnego - 1583 zł, wysokość najniższej emerytury - 878 zł). Podobnej skali dysproporcje utrzymywały się w 2020 r., gdyż świadczenie pielęgnacyjne wynosiło 1830 zł, zaś najniższa gwarantowana emerytura, renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy czy renta rodzina wynosiła 1200 zł. W 2021 r. świadczenie pielęgnacyjne wynosiło 1.971 zł i było o blisko 58% wyższe od najniższej emerytury (1.250,88 zł). Od stycznia 2022 r. wysokość świadczenia pielęgnacyjnego wynosi 2.119 zł miesięcznie. Niewątpliwie zatem intencją ustawodawcy wprowadzającego to wyłączenie było aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Zmiana realiów uzasadnia, w ocenie Sądu, odstąpienie od wyników wykładni językowej na rzecz dyrektywy wykładni systemowej, funkcjonalnej i prokonstytucyjnej. Zgodnie z wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów rzeczą organów władzy publicznej jest dokonywanie prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. pozwalającej na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1) i sprawiedliwości społecznej (art. 2) obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust.1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Obowiązkiem sądu administracyjnego, sprawującego wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej jest prokonstytucyjna interpretacja przepisów prawa. Jak wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotną cechą osób, będących adresatami zawartej tam normy prawnej określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób, które spełniają powyższą przesłankę tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie. Taka wykładnia naruszałaby jednak konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach. Ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów. Przestawioną powyżej prokonstytucyjną wykładnię art. 17 ust.1 pkt 5 lit. a) u.ś.r. przedstawił Naczelny Sąd Administracyjny w licznych wyrokach, w tym zwłaszcza z dnia 28 czerwca 2019 r., sygn. I OSK 757/19, z dnia 14 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 3425/18, z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19, z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19, z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20 i z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20, a także zaprezentowały ją również wojewódzkie sądy administracyjne: w Gliwicach w wyrokach: z dnia 6 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 950/19, z dnia 27 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 1035/19 , i z dnia 13 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 1234/19 , w Krakowie w wyroku z dnia 11 kwietnia 2019 r. sygn. akt III SA/Kr 137/19 ; w Łodzi w wyroku z dnia 11 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Łd 653/19, w Gorzowie Wielkopolskim w wyrokach: z dnia 16 października 2019 r. sygn. akt II SA/Go 521/19 i z dnia 19 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Go 774/19, w Olsztynie w wyroku z dnia 5 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/ Ol 714/19, w Rzeszowie w wyroku z dnia 16 października 2019 r. sygn. akt II SA / Rz 828/19 (wszystkie wyroki dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W realiach rozpoznawanej sprawy Sąd nie znalazł racjonalnych argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w sytuacji, gdy świadczenie to jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Sąd w pełni podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 stycznia 2020 r., sygn. I OSK 2392/19, że proces "wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. musi prowadzić do takiego zdekodowania jego treści, który nie jest sprzeczny nie tylko z zasadą równości wobec prawa (art. 32 ust.1 Konstytucji), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji). Egzegeza tego przepisu musi być bowiem zgodna z innymi normami systemu prawa. Ustalenie jego znaczenia musi także uwzględniać jego cel i rolę społeczną, którą winien on pełnić. Wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób mających ustalone do emerytury w chwili wejścia w życie u.ś.r. było uzasadnione, gdyż ówczesna wysokość tego świadczenia była niższa od najniższej emerytury. Tym samym osoba pobierająca emeryturę nie ponosiła straty finansowej pobierając emeryturę. Odwrócenie relacji ekonomicznych świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury musi wiązać się z realizacją celu tego przepisu i nie może stawiać osoby pobierającej emeryturę w sytuacji ekonomicznie gorszej niż byłaby wówczas, gdyby nie posiadała ustalonego prawa do emerytury". W nawiązaniu do treści art. 17 ust. 1 u.ś.r., formułującego normatywne podstawy nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy wskazać, że z omawianego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej bądź jej niepodejmowanie spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. W istocie bowiem celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód jaki przynosi praca zarobkowa, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Zasadniczym celem świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością sprawowania pieczy nad osobą niepełnosprawną. Zarówno osoba wykonująca opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, jak też zajmujący się innym członkiem rodziny, względem którego ciąży na wykonującym czynności pielęgnacyjne obowiązek alimentacyjny, wypełniają zobowiązanie o charakterze prawnorodzinnym, którego źródłem są przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obydwie te kategorie osób rezygnują, w związku z realizacją tego obowiązku, z podjęcia lub kontynuowania zatrudnienia.(por. Katarzyna Małysa-Sulińska, Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, LEX 2015). Zdaniem Sądu, osiągnięcie wieku emerytalnego i pobieranie świadczenia emerytalnego, podobnie jak renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka, nie wyklucza uprawnionego z rynku pracy. Uposażony z tytułu emerytury lub renty rodzinnej może przecież podjąć pracę zarobkową, co jest zresztą stosunkowo częstym zjawiskiem. Z tego powodu Sąd nie znajduje argumentów, dla których świadczenie pielęgnacyjne, postrzegane jako rekompensata dochodu z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia, nie miałaby przysługiwać osobie z uprawnieniami emerytalnymi czy z tytułu renty rodzinnej, które mogą jeszcze faktycznie świadczyć pracę. Na marginesie rozważań należy zwrócić uwagę na zasadny zarzut skarżącej, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. w swoich pismach informował GOPS, iż strona pobiera rentę rodzinną, która nie jest świadczeniem zbiegowym (omyłkowo podano "zabiegowym") z innym świadczeniem (pismo z dnia 7 czerwca 2021 r. - k.12 akt administracyjnych) oraz, że podmiot: 1) posiada uprawnienia do emerytury, 2) nie pobiera emerytury, 3) pobiera rentę rodzinną, która nie jest świadczeniem zbiegowym (również omyłkowo użyto wyrazu "zabiegowym") z innym świadczeniem (pismo z dnia 8 czerwca 2021 r. - k.13 akt administracyjnych). Mając na uwadze przedstawioną argumentację, Sąd, w składzie tutaj orzekającym, doszedł do przekonania, że organy obu instancji dokonały niewłaściwej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., co uzasadnia, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 u.p.p.s.a., uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny zastosować się do przedstawionej oceny prawnej. Po dokonaniu kompletnych ustaleń faktycznych organy powinny przeprowadzić prokonstytucyjną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. pozwalającej na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji RP) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji RP). W tym kontekście organy administracji publicznej obowiązane są ocenić spełnienie przez skarżącą przesłanek otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego oraz podjąć kroki procesowe mające na celu zapobieżenie kumulacji świadczenia pielęgnacyjnego (w przypadku spełnienia przesłanek do jego przyznania) oraz świadczenia z tytułu renty rodzinnej.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło