IV SA/Wr 837/14

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku E. T. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi E. T. na postanowienie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wydania orzeczenia o wskazaniach do ulg i uprawnień postanawia: I. przyznać prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu; II. umorzyć postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący na urzędowym formularzu złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jest osobą samotną, niepełnosprawną z powodu choroby [...]. Porusza się o kulach. W celu wyjaśnienia swojej sytuacji materialnej nadesłał aktualną decyzję MOPS przyznającą mu prawo do usług nieodpłatnych opiekuńczych w miejscu zamieszkania. W jej uzasadnieniu stwierdzono, że skarżący wymaga pomocy w formie usług opiekuńczych w szczególności ze względu na pogorszenie stanu zdrowia i całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji. Natomiast dochód skarżącego w kwocie [...] zł stanowi dodatek mieszkaniowy, dodatek energetyczny, renta wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym. Skarżący w formularzu dodał, że opłaty mieszkanie i pozostałe koszty jego utrzymania pochłaniają prawie całą rentę. Podał, że posiada mieszkanie i nie posiada nieruchomości ani oszczędności, papierów i przedmiotów wartościowych. W formularzu tym wskazał, że na co dzień korzysta z pomocy kuratora osoby niepełnosprawnej powołanego przez Sąd Rejonowy [...] postanowieniem o sygn. akt [...]. Pismem referendarza sądowego z dnia 22 maja 2015 r. wezwano skarżącego do nadesłania kopii postanowienia Sądu Rejonowego o ustanowienia kuratora dla osoby niepełnosprawnej w terminie siedmiu dni w celu nadania wnioskowi o prawo pomocy właściwego biegu. W piśmie tym dodatkowo wezwano skarżącego do nadesłania dokumentów źródłowych, tj : a) dowodów potwierdzających aktualną wysokość jego dochodów, czyli np. ostatni odcinek emerytury lub renty, przelew bankowy, przekaz pocztowy oraz dokumenty potwierdzające wysokość zasiłków , b) wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące wnioskodawcy; c) dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne), zeznania podatkowego za 2014 r. Pismo to zostało odebrane przez skarżącego w dniu 10 czerwca 2015 r. Skarżący nie udzielił żadnej odpowiedzi na to pismo. Z treści przepisu art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) wynika, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Stosownie do art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. W myśl art. 183 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dla osoby niepełnosprawnej ustanawia się kuratora, jeżeli osoba ta potrzebuje pomocy do prowadzenia wszelkich spraw albo spraw określonego rodzaju lub do załatwienia poszczególnej sprawy. Zakres obowiązków i uprawnień kuratora określa sąd opiekuńczy. Stosownie zaś do § 2 tego przepisu kuratelę uchyla się na żądanie osoby niepełnosprawnej, dla której była ustanowiona. Kurator ustanowiony w trybie art. 183 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie jest przedstawicielem ustawowym osoby ułomnej (postanowienie SN z dnia 24 maja 1995 r., sygn. akt III CRN 22/95, OSNC 1995/9/134, w dacie wydania tego postanowienia przepis art. 183 krio dotyczył osoby ułomnej), która zachowuje pełną zdolność do czynności prawnych. Samo postanowienie sądu upoważnia jedynie do podejmowania czynności faktycznych (J. Sadomski, Komentarz do art 183 krio, LEX). Kurator ustanowiony w trybie art. 183 § 1 krio jedynie na podstawie udzielonego mu pełnomocnictwa procesowego może reprezentować osobę niepełnosprawną w postępowaniu sądowym, jako podmiot zajmujący się interesami niepełnosprawnego (J. Sadomski, Komentarz do art 183 krio, LEX). Takie pełnomocnictwo nie zostało jednak złożone w niniejszej sprawie. Zatem mimo, iż skarżący nie nadesłał postanowienia sądu o ustanowieniu kuratora dla osoby niepełnosprawnej to ten brak nie wpływa na ocenę, że skarżący ma zdolność do czynności prawnych i zdolność do czynności procesowych, a więc może działać w niniejszym postępowaniu sądowym. W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika (adwokata) z urzędu. Mając na uwadze, że skarżący jest osobą niepełnosprawną, całkowicie niezdolną do pracy i do samodzielnej egzystencji, korzystającą z usług opiekuńczych, utrzymującą się z renty w związku ze złym stanem zdrowia oraz dodatku energetycznego i dodatku mieszkaniowego, który przyznawany jest na pokrycie kosztów utrzymania mieszkania osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, przyjąć trzeba, iż wykazał on, że spełnia przesłanki warunkujące ustanowienie adwokata z urzędu, mimo iż nie nadesłał dodatkowych dokumentów źródłowych wymienionych w powyższym piśmie referendarza sadowego z dnia 22 maja 2015 r. Sytuacja majątkowa została bowiem ustalona na podstawie danych wynikających z treści uzasadnienia decyzji MOPS przyznającej skarżącemu usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania. Istotne jest, że decyzja ta została wydana po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w I sentencji. Odnośnie zaś wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że strona skarżąca jest w niniejszej sprawie zwolniona z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych (opłat sądowych i wydatków) na podstawie art. 239 pkt 1 lit "a" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących pomocy i opieki społecznej. W tej sytuacji postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych podlega umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy (co orzeczono w pkt II sentencji), który stanowi, że sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe z innych przyczyn niż wymienione w pkt 1 i pkt 2 tego przepisu. Przepis ten w myśl art. 258 § 3 powołanej ustawy stosuje się odpowiednio do postanowień referendarza sądowego. Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 oraz art. 161 § 1 pkt 3 w związku z art. 258 § 3 i art. 239 pkt 1 lit "a" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 183 krio, należało orzec jak w sentencji.