IV SA/Wr 838/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędzia WSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) Protokolant Aleksandra Rygielska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 7 marca 2007 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Dowódcy Ś. Okręgu Wojskowego z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie przyznania uposażenia i innych należności pieniężnych oddala skargę. Dowódca Ś. Okręgu Wojskowego działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu odwołania st. plut. rez. A. R. od decyzji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. Nr [...] z dnia [...]r. przyznającej uposażenie i inne należności pieniężne, uchylił zaskarżoną decyzję w całości oraz umorzył postępowanie organu I instancji. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. decyzją Nr [...] z dnia [...]r. przyznał st. plut. rez. A. R. uposażenie i inne należności pieniężne za okres służby wojskowej do upływu czasu służby określonego w kontrakcie. Od powyższej decyzji A.R. wniósł odwołanie do Dowódcy Ś. Okręgu Wojskowego zarzucając m. in.: * niewłaściwą datę zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, * przyznanie gratyfikacji urlopowej tylko za [...] r., * przyznanie ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy tylko za lata [...] i [...], * przyznanie ekwiwalentu za przejazd do wybranej miejscowości tylko za [...]r., * przyznanie nagrody rocznej tylko za [...] r., * potrącenie z ustalonych należności kwoty [...]zł., ponadto zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego tj.: art. 10, art.40 ust. l i 2, art. 43 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. z 2002 r. Nr 76, poz. 693), oraz naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.: art.12, art. 22, art.107 Kodeksu postępowania administracyjnego. Odwołujący się wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o określenie jego statusu w związku z zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej i o ponowne naliczenie przysługującego mu uposażenia oraz innych należności pieniężnych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Dowódca Ś. Okręgu Wojskowego wskazał, iż st. plut. rez. A. R. został powołany do zawodowej służby wojskowej pełnionej jako kontraktowa rozkazem Dowódcy Ś. Okręgu Wojskowego Nr [...] z dnia [...]r., na okres od [...] r. do dnia [...] r. Pełnił zawodową służbę wojskową w Wojskowej Komendzie Uzupełnień K. P. na stanowisku służbowym podoficer ewidencyjny. W wyniku przeprowadzonej w [...] r. restrukturyzacji Wojskowej Komendy Uzupełnień K. P. zlikwidowane zostało stanowisko służbowe, które zajmował st. plut. rez. A. R. Dowódca Ś. Okręgu Wojskowego zaproponował wyżej wymienionemu wyższe stanowisko służbowe, na którego objęcie nie wyraził on zgody. Rozkazem Dowódcy Ś. Okręgu Wojskowego Nr [...] z dnia [...] r. odwołujący się został zwolniony z zawodowej służby wojskowej pełnionej jako służba kontraktowa. Od powyższej decyzji A. R. wniósł odwołanie do Dowódcy Wojsk Lądowych, który utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Odwołujący się zaskarżył decyzję Dowódcy Wojsk Lądowych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 października 2004 r. (sygn. akt II SA 4550/03), stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Dowódcy Ś. Okręgu Wojskowego Nr [...]. Ponadto stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. W dniu [...]r. A. R. złożył skargę do Dowódcy Wojsk Lądowych zarzucając niewłaściwe załatwienie m.in. jego spraw finansowych w związku z wyrokiem WSA w Warszawie. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. decyzją Nr [...] z dnia [...]r. przyznał st. plut. rez. A. R. uposażenie i inne należności pieniężne za okres służby wojskowej do upływu czasu służby określonego w kontrakcie tj. dnia [...]r. W ocenie Dowódcy Ś. Okręgu Wojskowego odwołanie st. plut. rez. A. R. zasługuje na uwzględnienie, ale z innych przyczyn niż określone w odwołaniu. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. wydając zaskarżoną decyzją Nr [...], nie sprawdził czy jest organem właściwym, przez co działał w sprawie jako organem niewłaściwy. Zgodnie bowiem z treścią art. 19 k.p.a., Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. winien był przestrzegać z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Zatem ze względu na fakt naruszenia przepisów o właściwości, Dowódca Ś. Okręgu Wojskowego uchyla zaskarżoną decyzję w całości na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt. 2 k.p.a.. Za umorzeniem postępowania przed organem I instancji - Szefem Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. - przemawia jego bezprzedmiotowość, gdyż organ I instancji nie działał jako organ właściwy w sprawie. W niniejszej sprawie organem właściwym do wydania decyzji administracyjnej, zgodnie z przepisem § 1 Rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 marca 1993 r. w sprawie określenia organów wojskowych i organów wojskowych wyższego stopnia właściwych w sprawach określonych w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz w ustawie o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. Nr 23, poz. 101), był Wojskowy Komendant Uzupełnień K. P. Organami wojskowymi w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, właściwymi w sprawach określonych w ustawie z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55) oraz w ustawie z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. z 2002 r. Nr 76, poz. 693 z późn. zm.), są bowiem dowódcy jednostek wojskowych stosownie do ich uprawnień w zakresie danych spraw, wynikających z przepisów wymienionych ustaw i aktów prawnych wydanych na ich podstawie. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, A. R. wniósł o jej uchylenie. Skarżący podnosi zarzut naruszenia przez Dowódcę Ś. Okręgu Wojskowego art. 7, art. 8 i art. 66 § 1 k.p.a. Zdaniem skarżącego, zgodnie z niekwestionowanym w doktrynie i orzecznictwie sądowym poglądem, stwierdzenie nieważności decyzji wywołuje taki skutek, że sprawa powraca do stanu sprzed wydania kwestionowanej decyzji oraz usunięte powinny zostać wszelkie skutki prawne przez taką decyzję wywołane. Wynika z tego, że z dniem uprawomocnienia się powołanego wyroku nastąpił powrót do poprzedniego stanu prawnego, tzn. należy przyjąć fikcję prawną, iż skarżący nie został zwolniony z zawodowej służby wojskowej. A. R. zarzuca, iż organy wojskowe przekazywały wnoszone przez niego wnioski do organów podległych z naruszeniem art. 65 k.p.a., tzn. nie wydawały w tej sprawie stosownego postanowienia, co uniemożliwiało skarżącemu obronę jego interesów. "W efekcie Dowódca Ś. Okręgu Wojskowego w zaskarżonej decyzji stwierdza, że została ona załatwiona przez organ niewłaściwy, chociaż sam przekazał szefowi WSzW w K. tę sprawę do załatwienia (organ, któremu sprawę przekazano związany był poleceniem organu nadrzędnego)". Zdaniem skarżącego szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. był organem właściwym do naliczenia przysługujących skarżącemu należności finansowych, "ponieważ wskazywany w zaskarżonej decyzji organ - Wojskowa Komenda Uzupełnień (WKU) K. - P. nie jest oddziałem gospodarczym, a tym samym nie jest dysponentem środków budżetowych i nie posiada wyspecjalizowanego organu finansowego. Dokonania wyliczenia wszelkich należności finansowych powinien dokonać właśnie Szef WSzW w K.". W ocenie skarżącego przez cały czas pozostaje on w zawodowej służbie wojskowej i przysługują mu należności wynikające z przepisów ustawy pragmatycznej w wysokości wyższej niż wyliczone w decyzji szefa WSzW w K. W sytuacji, gdy zwolnienie ze służby stało się bezskuteczne skarżący nie może ponosić negatywnych skutków niezgodnego z prawem działania organów wojskowych, a w takim kierunku zmierza dokonane przez organy wojskowe rozstrzygnięcie. W odpowiedzi na skargę Dowódca Ś. Okręgu Wojskowego wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 184 Konstytucji RP z 1997 r. i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z obowiązującym w dacie ich wydania prawem. Sąd administracyjny nie rozważa kwestii, czy decyzja organu administracji publicznej jest słuszna, lecz czy mieści się w granicach obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, jeżeli stwierdzi on naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające postawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia nie występują, stąd skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd wyjaśnia na wstępie, że w dniu 1 lipca 2004 r. weszła w życie nowa ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750). Na mocy art. 189 tej ustawy utraciła moc ustawa z 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55 ze zm.). Doszło też do szeregu zmian m.in. w ustawie z 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. z 2002 r. Nr 76, poz. 693 ze zm.). Zakres zmian w odniesieniu do ustawy o uposażeniu żołnierzy określono w art. 159 ustawy. W art. 188 ustawy przyjęto, że przepisy wykonawcze wydane na podstawie ustawy z 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz ustawy z 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy, pomimo uchylenia lub zmiany, pozostają w mocy do czasu zastąpienia ich przepisami wydanymi na podstawie nowej ustawy, nie dłużej jednak niż do dnia 30 czerwca 2005 r. A. R. został powołany do zawodowej służby wojskowej, pełnionej jako kontraktowa, rozkazem Dowódcy Ś. Okręgu Wojskowego Nr [...] z dnia [...]r., na okres od [...]r. do dnia [...]r. Pełnił on zawodową służbę wojskową w Wojskowej Komendzie Uzupełnień K. P. Dnia [...]r., na podstawie rozkazu Dowódcy Ś. Okręgu Wojskowego został zwolniony z zawodowej służby wojskowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 8 października 2004 r. (sygn. akt II SA 4550/03), stwierdził nieważność decyzji organu I i II instancji w przedmiocie zwolnienia A. R. ze służby. Wyrok stwierdzający nieważność decyzji ma charakter deklaratoryjny i wywiera skutki prawne ex tunc, co oznacza, że przedmiotowa decyzja nie wywołuje skutków prawnych od dnia jej wydania. Sąd zgadza się z twierdzeniem skarżącego, iż zgodnie z niekwestionowanym w doktrynie i orzecznictwie poglądem, stwierdzenie nieważności decyzji wywołuje taki skutek, że sprawa powraca do stanu sprzed wydania kwestionowanej decyzji oraz usunięte powinny zostać wszelkie negatywne skutki prawne przez taką decyzję wywołane. Oznacza to, że z dniem uprawomocnienia się wyroku WSA, mocą którego sąd stwierdził nieważność decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Dowódcy Ś. Okręgu Wojskowego Nr [...], nastąpił powrót do poprzedniego stanu prawnego, tzn. należy przyjąć fikcję prawną, że skarżący nie został zwolniony z zawodowej służby wojskowej. Do rozpoznania przedmiotowej sprawy właściwe są zatem przepisy ustawy o uposażeniu żołnierzy z 17 grudnia 1974 r. i przepisy wykonawcze wydane na jej podstawie oraz przepisy poprzednio obowiązującej ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych z przepisami wykonawczymi. W przypadku spraw, niezakończonych decyzją ostateczną przed 1 lipca 2004 r. prowadzi się je według przepisów dotychczasowych (art. 169 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych). Zatem organ zastosował właściwe przepisy. Organami wojskowymi w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, właściwymi w sprawach określonych w ustawie z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55 z późn. zm.) oraz w ustawie z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. z 2002 r. Nr 76, poz. 693 z późn. zm.), są dowódcy jednostek wojskowych stosownie do ich uprawnień w zakresie danych spraw, wynikających z przepisów wymienionych ustaw i aktów prawnych wydanych na ich podstawie. W myśl przepisu art. 9 ust. 5 ustawy o uposażeniu żołnierzy: "Jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, organami wojskowymi właściwymi w sprawach określonych w przepisach ustawy są dowódcy jednostek wojskowych zajmujący stanowisko służbowe dowódcy batalionu (równorzędne) lub wyższe w stosunku do wszystkich żołnierzy odbywających służbę w podległej jednostce wojskowej". Przepis ten ustala ewidentnie, iż decyzje w sprawach uposażenia żołnierzy podejmują dowódcy jednostek wojskowych. Zdaniem skarżącego Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. był organem właściwym do naliczenia przysługujących skarżącemu należności finansowych, "ponieważ wskazany w zaskarżonej decyzji organ - Wojskowa Komenda Uzupełnień (WKU) K. - P. nie jest oddziałem gospodarczym, a tym samym nie jest dysponentem środków budżetowych i nie posiada wyspecjalizowanego organu finansowego". W ocenie Sądu twierdzenie to jest chybione, ponieważ w niniejszej sprawie organem właściwym do wydania decyzji administracyjnej w sprawie uposażenia i innych należności pieniężnych za okres służby wojskowej do upływu czasu służby określonego w kontrakcie, jako wynikających ze stosunku służbowego żołnierza zawodowego, zgodnie z przepisem art. 9 ust. 5 ustawy o uposażeniu żołnierzy i § 1 Rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 marca 1993 r. w sprawie określenia organów wojskowych i organów wojskowych wyższego stopnia właściwych w sprawach określonych w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz w ustawie o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. Nr 23, poz. 101), jest dowódca jednostki, w której służył skarżący, czyli Wojskowy Komendant Uzupełnień K. P. Sąd podziela stanowisko Dowódcy Ś. Okręgu Wojskowego, iż Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. wydając decyzję Nr [...], nie sprawdził czy jest organem właściwym w sprawie, przez co działał jako organ niewłaściwy. Zgodnie bowiem z treścią art. 19 k.p.a., Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. winien był przestrzegać z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Przepis art. 19 k.p.a. ustanawia ogólny obowiązek organu administracji publicznej przestrzegania swojej właściwości z urzędu. W istocie treść tego obowiązku oznacza powinność organu administracji publicznej przestrzegania przepisów określających właściwość rzeczową i miejscową organu, co wynika z zasady praworządności wyrażonej w art. 7 Konstytucji RP i art. 6 k.p.a.. Przestrzeganie tego obowiązku z urzędu oznacza, że organ bada swoją właściwość bez oczekiwania na wniosek strony w tym przedmiocie. Organ administracji publicznej jest obowiązany przestrzegać z urzędu swojej właściwości w całym toku postępowania administracyjnego (uchwała SN z dnia 29 maja 1991 r., III ARN 17/91, [w:] "Państwo i Prawo" 1992, z. 3, s. 108). Powyższa zasada obowiązuje we wszystkich rodzajach postępowania administracyjnego, a zatem zarówno w postępowaniu przed organami pierwszej instancji, jak i w postępowaniu odwoławczym (wyrok NSA z dnia 31 stycznia 1986 r., II SA 2307/85, SPB 1987, nr 1, s. 63) oraz w postępowaniach nadzwyczajnych, a także na wszystkich etapach tych postępowań. W ocenie Sądu, ze względu na fakt naruszenia przepisów o właściwości, Dowódca Ś. Okręgu Wojskowego zasadnie uchylił decyzję organu I instancji w całości na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt. 2 k.p.a.. Za umorzeniem postępowania przez organ I instancji - Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. - przemawia bowiem jego bezprzedmiotowość, gdyż organ ten nie działał w sprawie jako organ właściwy. Zgodnie z art. 138 ust. 1 pkt 2 k.p.a organ odwoławczy uprawniony jest także do wydawania decyzji uchylającej zaskarżoną decyzję i umorzenia postępowania I instancji. Przewidziany w tym przepisie wyjątek od zasady związania organu odwoławczego obowiązkiem rozstrzygnięcia sprawy, co do istoty należy interpretować ściśle. Jedyną podstawą do umarzania postępowania pierwszej instancji w omawianej sytuacji jest stwierdzenie jego bezprzedmiotowości w rozumieniu art. 105 k.p.a. Przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak było podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego, czy też tylko w drodze postępowania administracyjnego prowadzonego przed rozstrzygającym w sprawie organem I instancji (por. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 2006 r. s. 611). Jako przykłady uzasadniające uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania pierwszej instancji podaje się np. sytuację, gdy sprawa została już rozstrzygnięta decyzją ostateczną, skierowanie decyzji do strony nie będącej stroną w sprawie, bądź naruszenie przepisów o właściwości. Mając powyższe na uwadze należy uznać, ze zaskarżona decyzja nie narusza obowiązującego prawa, zatem skarga jako niezasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270).