IV SA/Wr 88/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędzia WSA Katarzyna Radom Protokolant: referent stażysta Agnieszka Zych-Zaborska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 26 maja 2022 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Medycznego im. [...]we W. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji dotyczącej stypendium Rektora, odmowy przyznania tego stypendium i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Medycznego im. [...]we W.z dnia [...]nr[...]; II. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Medycznego im. [...]we W. na rzecz strony skarżącej kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W dniu 30 września 2020 r. strona skarżąca (student – A. S.) zawnioskowała o przyznanie stypendium rektora w roku akademickim 2020/2021. Decyzją z 20 listopada 2020 r. Komisja Stypendialna Uniwersytetu Medycznego im. [...]we W. (dalej: KS) przyznała stronie skarżącej stypendium rektora na okres od 1 października 2020 r. do 30 czerwca 2021 r. w wysokości 450 zł miesięcznie. W związku z otrzymaniem raportu z systemu POL-on (Zintegrowanej Sieci Informacji o Nauce i Szkolnictwie Wyższym) dotyczącego osób, które przekroczyły 6-letni okres studiowania, a którym w roku akademickim 2020/2021 przyznano świadczenia dla studentów, 4 lutego 2021 r. KS postanowiła o wznowieniu względem strony skarżącej postępowania administracyjnego. W wyniku przeprowadzonego postępowania KS wydała - 29 września 2021 r. - decyzję w przedmiocie: 1) uchylenia w części decyzji z 20 listopada 2020 r. wydanej w sprawie przyznania studentowi stypendium rektora; 2) odmowy przyznania studentowi stypendium rektora na okres od 1 grudnia 2020 r. do 30 czerwca 2021 r.; 3) zobowiązania studenta do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w wysokości 900 zł. KS uzasadniała, że w przypadku studenta okres studiowania przekroczył 6 lat 30 listopada 2020 r., co pozbawiło go prawa do pobierania ww. stypendium, a co wynika z regulacji art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2021 r., poz. 478 ze zm. - dalej: ustawa) i § 6 ust. 1 pkt 1 Regulaminu przyznawania świadczeń dla studentów Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu od roku akademickiego 2019/2020 (dalej: Regulamin). W odwołaniu do Odwoławczej Komisji Stypendialnej (dalej: OKS) student wniósł o zmianę decyzji poprzez odmowę uchylenia decyzji przyznającej stypendium rektora. Dowodził, że w jego przypadku nie doszło do przekroczenia 6-letniego okresu studiowania, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy. Zarzucił naruszenie art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy oraz art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. - dalej: k.p.a.). Po rozpatrzeniu sprawy w trybie instancyjnym - decyzją z 16 grudnia 2021 r. - OKS utrzymała w mocy skarżoną odwołaniem decyzję KS. Na wstępie OKS zaakcentowała, że ujawnione w sprawie nowe okoliczności faktyczne, dotyczące przekroczenia przez studenta 6-letniego okresu studiowania, nie były znane organowi pierwszej instancji podczas wydawania decyzji przyznającej stypendium. Informowała, że okoliczność ta została ujawniona po otrzymaniu raportu z systemu POL-on wskazującego osoby, które w roku akademickim 2020/2021 pobierały świadczenie, a które jednocześnie przekroczyły 6-letni okres studiowania. Dostrzegła, że informacje zawarte w ww. systemie potwierdziły, że strona skarżąca 30 listopada 2020 r. studiowała przez okres ponad 6 lat. OKS motywowała, iż nie podziela oceny zawartej w przywołanych przez stronę wyrokach, jako pozostającej w sprzeczności z intencją ustawodawcy. Powołała stanowisko Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego traktujące, że łączny okres, w którym dana osoba może otrzymywać świadczenia w ramach studiów - niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są kontynuowane - nie może przekroczyć 6 lat. Stwierdziła, że termin ten biegnie także wówczas, gdy osoba jest urlopowana od zajęć, ale pozostaje na studiach. Nadto w przypadku przerwania studiów i ponownego ich podjęcia, liczenie wskazanego okresu jest kontynuowane i nie rozpoczyna się od nowa. Reasumując OKS przyjęła, że termin 6 lat przysługiwania świadczeń należy liczyć w latach, z uwzględnieniem wszystkich okresów, w których student posiadał prawo do świadczeń (co najmniej jednego z nich), o których mowa w art. 86 ustawy, a więc w okresie, w którym posiadał status studenta. Odnosząc się do zarzutu błędnego obliczania 6-letniego okresu studiowania, OKS zwróciła uwagę, że zapis art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy dotyczy przysługiwania świadczenia przez okres 6 lat, zaś art. 92 ust. 1 ustawy stanowi o okresie, na jaki przyznawane jest stypendium. Wskazała, że ustawodawca zaznaczył, iż świadczenia te przyznawane są na semestr lub rok akademicki. Podniosła, że zgodnie z art. 66 ustawy rok akademicki rozpoczyna się 1 października i kończy 30 września następnego roku kalendarzowego, uwzględniając w tym przerwę od zajęć, co - w ocenie OKS - należy uwzględnić podczas wyliczania okresu studiowania. Dodała, że w trakcie przerwy od zajęć, takich jak przerwa wakacyjna, student zachowuje status studenta, w związku z czym w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy uznać trzeba, że strona przez 72 miesiące posiadała status studenta, a co za tym idzie w tym okresie przysługiwało jej prawo pobierania świadczeń dla studentów, o których mowa w art. 86 ust. 1 ustawy. W opinii OKS student ponosi wszelkie konsekwencje wpływające na wynik sprawy, gdyż 30 listopada 2020 r., kiedy to przekroczył 6-letni okres studiowania, nie spełniał już warunków do otrzymania stypendium rektora. OKS dowodziła, że stypendium to przyznawane jest studentom, którzy - zgodnie z ustawą - spełniają ustawowe przesłanki do jego otrzymania. Wskazała, że student - w dniu składania wniosku o przyznanie stypendium - oświadczył, iż zapoznał się z Regulaminem przyznawania świadczeń, jak również, że dane zawarte we wniosku i załącznikach są zgodne ze stanem faktycznym na dzień składania wniosku, a także zobowiązał się do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Powołując się na § 33 ust. 1 pkt 5 i § 6 ust. 1 pkt 1 Regulaminu OKS stwierdziła, że decyzja przyznająca studentowi stypendium rektora wygasła, z uwagi na przekroczenie przez niego 6-letniego okresu, w którym przysługiwało mu prawo pobierania tego stypendium. Podniosła, że student zobowiązany jest do zwrotu nienależnie pobranego stypendium w łącznej kwocie 900 zł (§ 33 ust. 4 Regulaminu). Strona zaskarżyła decyzję OKS w całości. Zarzuciła naruszenie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy oraz § 6 Regulaminu. Tak stawiając zarzuty, wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie w całości skarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej (także o zwrot kosztów postępowania). Uzasadniła swoje stanowisko w sprawie. W odpowiedzi na skargę OKS wniosła o jej oddalenie w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Skarga okazała się uzasadniona. Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty, Sąd stwierdził, że wystąpiły podstawy do kwestionowania stanowiska organu wyrażonego w tej decyzji. Decyzja ta nie znajduje bowiem podstaw w prawie materialnym, jej wydanie zaś poprzedziło postępowanie, w którym uchybiono regułom procesowym. W zakresie interpretacji kluczowego dla sprawy art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy ukształtowała się linia orzecznicza (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 1 października 2021 r., III OSK 3967/21 (LEX nr 3240048); 7 lipca 2021 r., III OSK 3596/21 (LEX nr 3194431); wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego: w Krakowie z 25 stycznia 2021 r., III SA/Kr 394/20; we Wrocławiu z 23 marca 2021 r., IV SA/Wr 221/21 (dostępne: CBOSA); także wiele innych wyroków opublikowanych w LEX i CBOSA). Sąd - w składzie orzekającym w tej sprawie - podziela w całej rozciągłości stanowisko wyrażone w tych wyrokach i przyjmuje je za własne. Tezy i twierdzenia zawarte w ich uzasadnieniach, jako szczególnie trafne i wyczerpujące, Sąd wielokrotnie obszernie przywoła niżej, jako swoje. Powołany wyżej przepis stanowi, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 (w tym stypendium rektora) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Wydając decyzje w sprawie (w obu instancjach) Komisje Stypendialne dokonały interpretacji spornego przepisu w ten sposób, że uznały za kluczowy okres, w jakim strona skarżąca posiadała status studenta. Ustaliły, że na dzień 30 listopada 2020 r. posiadała ona ten status przez okres dłuższy niż 6 lat akademickich. O zaistnieniu negatywnej przesłanki przyznania stypendium - zdaniem Komisji - decydował zatem wyłącznie okres studiowania. Sąd nie podziela takiego zapatrywania opowiadając się za stanowiskiem, zgodnie z którym zastosowane na gruncie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce pojęcie "przysługiwania świadczenia" nie jest pojęciem tożsamym z pojęciem "przysługiwania statusu studenta". W powyższym zakresie Sąd w pełni podziela argumentację przedstawioną w ww. orzeczeniach i powołane w nich stanowisko K. Leweckiego w artykule "Wykładnia nowego ograniczenia w przyznawaniu stypendiów dla studentów" (Doradztwo Podatkowe - Biuletyn Instytutu Studiów Podatkowych 2020/1/57-62), zgodnie z którym pojęcie "przysługuje", wobec braku definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczeń, które zostały przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym nie można podzielić poglądu, że dla biegu okresu, w którym można otrzymać stypendium nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. Sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia dla uzyskania danego stypendium. Stypendium to "przysługuje" konkretnej osobie dopiero po spełnieniu określonych warunków, do których zalicza się posiadanie statusu studenta, wyrażenie woli ubiegania się o pomoc oraz spełnienie dodatkowych wymagań przewidzianych dla świadczeń danej kategorii. Powyższa wykładnia znajduje nadto odzwierciedlenie w treści uzasadnienia projektu ustawy, w którym wskazano, że "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie (podkreślenie Sądu) stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Sześcioletni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy powiązano zatem bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, nie zaś z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. Równocześnie zasadnym jest zauważyć, że w analizowanej ustawie nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż 6 lat. Sytuacje, w których studentowi nie przysługuje prawo do stypendium lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia, zostały wyczerpująco unormowane w art. 93 ust. 2 pkt 2 i art. 94 ustawy, przy czym żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania. Nadto trzeba zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 92 ust. 1 ustawy stypendia są przyznawane na semestr albo na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do dziesięciu miesięcy w roku. Rok akademicki trwa pięć szóstych roku kalendarzowego, a student nie ma prawa do otrzymania żadnych świadczeń przez jedną szóstą roku. W konsekwencji nie można uznać, że prawo do świadczeń przysługuje mu przez cały rok kalendarzowy. W każdym roku maksymalny upływ okresu to dziesięć miesięcy. Ustawodawca nie posłużył się pojęciem roku akademickiego, tylko kalendarzowego, co należy uznać za zabieg świadomy. Z art. 93 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 93 ust. 2 pkt 2 i art. 94 ustawy wynika zatem, że świadczenia przysługują nie dłużej niż przez okres 6 lat nie zaś w okresie 6 lat od rozpoczęcia studiów. Dlatego sposób obliczania 6-letniego okresu, w którym student może pobierać stypendium, winien być odniesiony do okresu, kiedy studentowi świadczenie rzeczywiście przysługiwało, tj. gdy student stypendium pobierał lub spełniał przesłanki do pobierania danego stypendium. Oczywistym jest, że przywoływane przez Komisje Stypendialne obu instancji stanowisko Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, w kwestii interpretacji art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, nie jest dla Sądu wiążące. Należy dodatkowo zauważyć, że stanowisko Ministra nie zostało poparte pogłębioną argumentacją. Jest ponadto sprzeczne z celem uregulowań dotyczących pomocy materialnej studentom wyrażonym w uzasadnieniu projektu ustawy. Ustawa ma realizować cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, tj. jej regulacje mają pozwalać na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat. Obie Komisje, pomimo że wskazują na inny cel ustawy, tj. na prawo studentów do pomocy materialnej tylko przez pierwsze 6 lat studiowania, nie podają poza stanowiskiem Ministra źródła swoich twierdzeń. Postulowana przez Komisje wykładnia art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, z powołaniem się na jakoby ratio legis, tj. wykluczenie z uprawnienia do pomocy materialnej studentów wielokrotnie rekrutujących się na studia pierwszego stopnia bez ich ukończenia i uzyskania wykształcenia oraz studentów studiujących dłużej niż 6 lat akademickich, spowodowałaby także wykluczenie z uprawnienia do pomocy materialnej studentów nadmiernie długo studiujących nie tylko z powodu nieprzykładania się do nauki, lecz w związku z sytuacją zdrowotną, losową, czy ekonomiczną. Przykłady tych ostatnich znane są Sądowi z urzędu. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że Komisje Stypendialne do sześcioletniego okresu, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, błędnie wliczyły cały okres studiowania przez stronę skarżącą nie rozważając (nie wyjaśniając), czy świadczenie to faktycznie stronie skarżącej przysługiwało w rozumieniu podanym wyżej. W konsekwencji stanowisko Komisji, że wspomniany sześcioletni okres upłynął i że odmowa przyznania stronie skarżącej stypendium była uzasadniona, nie zasługuje na akceptację, jako przedwczesne. Reasumując Sąd uznał, że skarżona decyzja dotknięta jest - mającym wpływ na wynik sprawy - naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy przez błędną jego wykładnię. Konsekwencją stwierdzonego wyżej uchybienia było nadto naruszenie przepisów postępowania w zakresie gromadzenia i oceny materiału dowodowego, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niedokonanie ustaleń dotyczących okresów pobierania przez stronę skarżącą (studenta) świadczeń istotnych dla ustalenia przysługiwania prawa do stypendium. Także naruszenie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez jego zastosowanie. Powyższe względy uzasadniały uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, jak również decyzji ją poprzedzającej, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. - dalej: p.p.s.a). Ponownie rozpoznając sprawę należy uwzględnić powyższą ocenę prawną, którą organ jest związany na mocy art. 153 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 200 p.p.s.a. (pkt II sentencji wyroku).