IV SA/Wr 95/15

Ewa Orłowska – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 3 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokat, ustanowionej z urzędu, A. W. – K. o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu sprawy ze skargi M. P. - opiekuna prawnego J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zasiłku celowego postanawia: przyznać od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu adwokat, ustanowionej z urzędu, wynagrodzenie za udział w rozprawie przed NSA w wysokości 60 zł wraz ze stawką podatku VAT w kwocie 13,80 zł, czyli ogółem 73,80 zł. Postanowieniem referendarza sądowego dnia 25 lutego 2015 r. przyznano stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Dnia [...] 2015 r. Okręgowa Rada Adwokacka we W. wyznaczyła pełnomocnika z urzędu adwokat A. W. – K. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 23 grudnia 2015 r., sygn. akt IV SA/Wr 95/15 oddalił skargę na wskazaną w sentencji decyzję. W wyroku tym zasądzono na rzecz adwokat z urzędu wynagrodzenie za udział w postępowaniu przed sądem I instancji w wysokości 295,20 zł (wynagrodzenie 240 zł powiększone o podatek VAT 55,20 zł). Pismem z dnia 23 lutego 2016 r. adwokat z urzędu sporządziła skargę kasacyjną od wspomnianego wyroku Sądu. Skarga ta zawierała wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu wraz z oświadczeniem, zawartym w odrębnym piśmie z dnia 15 marca 2016 r., że opłaty z tytułu udzielonej pomocy nie zostały opłacone w całości ani w części. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 22 marca 2016 r. przyznano pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie za sporządzenie i wniesienie powyższej skargi kasacyjnej w wysokości 120 zł podwyższone o podatek VAT w kwocie 27,60 zł, czyli ogółem kwotę 147,60 zł. Odpis tego postanowienia został doręczony pełnomocnikowi w dniu 6 kwietnia 2016 r. k- 96. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 5 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 1019/16 uchylił zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu tego orzeczenia NSA stwierdził, że nie orzekł o wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego z urzędu, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a,. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania miedzy stronami . Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika z urzędu należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 p.p.s.a. Z protokołu rozprawy przed NSA wynika, że stawiła się na niej adw. K. B. działająca z substytucji wyżej wymienionej adwokat z urzędu. Pełnomocnik substytucyjny na rozprawie tej złożyła pełnomocnictwo substytucyjne z dnia 4 lipca 2017 r., z którego wynika, że została ona upoważniona do zastępowania w postępowaniu przed NSA w sprawie o sygn. akt I OSK 1019/16. Z protokołu tego wynika również, że pełnomocnik substytucyjny oświadczyła, iż podtrzymuje skargę kasacyjną i wniosła o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, które nie zostały opłacone w całości ani w części. Złożony na rozprawie przed NSA, powyższy wniosek pełnomocnika substytucyjnego, o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, został zakwalifikowany jako wniosek o zasądzenie na rzecz pełnomocnika ustanowionego z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zgodnie z art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad prawnych określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Stosownie do art. 258 § 2 pkt 8 powołanej ustawy do czynności referendarza sądowego w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy należy m. in. wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi lub radcy prawnemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków. Z dniem 2 listopada 2016 r. weszło w życie nowe rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1714). Skoro ustawodawca w § 22 nowego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, wskazał, że w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego nowego rozporządzenia (czyli przed dniem 2 listopada 2016 r.) należy stosować przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, to w niniejszej sprawie, w której Sąd I instancji wydał wyrok oddalający skargę w dniu 23 grudnia 2015 r., a więc przed wejściem w życie tego nowego rozporządzenia (2 listopada 2016 r.) należy stosować do postępowania w II instancji, obejmującego sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej i udział w rozprawie przed NSA, toczącego się od momentu wydania powyższego wyroku Sądu - przepisy dotychczasowe, czyli przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.; dalej dotychczasowe rozporządzenie). Z dniem 2 listopada 2016 r., na podstawie przepisu § 23 tego nowego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r., utraciło moc poprzednie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. 1801), którego przepis § 23 także stanowił, że sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego rozporządzenia (1 stycznia 2016 r.), stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Przepis § 19 dotychczasowego rozporządzenia, znajdującego zastosowanie w niniejszej sprawie, stanowił zaś, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb państwa obejmują: 1) opłatę w wysokości nie wyższej niż 150 % stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3 – 5 oraz 2) niezbędne udokumentowane wydatki adwokata. Natomiast § 20 tego rozporządzenia stanowił, że wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Z treści § 18 ust. 1 pkt 2 lit " a " dotychczasowego rozporządzenia wynika, że stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji za sporządzenie i wniesienia skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed NSA 75 % stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli sprawy nie prowadził ten sam adwokat w drugiej instancji – 100 % tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została sporządzona przez pełnomocnika z urzędu, a pełnomocnik substytucyjny wziął udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym i na rozprawie tej złożył wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Udzielenie substytucji powoduje, że substytuta i stronę łączy taki sam stosunek, jaki łączy stronę z pełnomocnikiem, ale nie uchyla kompetencji pełnomocnika, co oznacza że od chwili udzielenia substytucji strona ma dwóch lub więcej równoprawnych pełnomocników (wyrok SN z dnia 13 lutego 2004 r. sygn. akt IV CK 269/02, LEX nr 151640 ). Podkreślić należy, że z treści przytoczonego wyżej przepisu art. 250 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że wynagrodzenie za udzieloną pomoc prawną oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków przysługuje wyłącznie wyznaczonemu adwokatowi. Natomiast wyznaczonym adwokatem jest, w rozumieniu art. 253 tej ustawy, adwokat, który został wyznaczony przez właściwą okręgową radę adwokacką. Zatem wynagrodzenie (opłaty) za czynności z zakresu pomocy prawnej udzielonej z urzędu zasądza się na rzecz pełnomocnika z urzędu, wyznaczonego przez Radę, również wtedy, gdy czynności te zostały wykonane przez pełnomocnika substytucyjnego. W niniejszej zaś sprawie Okręgowa Rada Adwokacka, w dniu [...]r., wyznaczyła dla strony skarżącej, wyżej wskazaną adwokat z urzędu. Skoro wspomnianym już wyżej postanowieniem referendarza sądowego z dnia 22 marca 2016 r. przyznano adwokat ustanowionej z urzędu, wyznaczonej przez okręgową radę adwokacką, wynagrodzenie za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej w wysokości 120 zł podwyższone o podatek VAT w kwocie 27,60 zł, czyli ogółem kwotę 147,60 zł, to w tej sytuacji, obecny wniosek należało rozpoznać, jako wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, z tytułu dalszych czynności podjętych w ramach pomocy prawnej świadczonej z urzędu, tj. za udział w rozprawie przed NSA. W tej kwestii zastosowanie znajduje powołany wyżej przepis § 18 ust. 1 pkt 2 lit " a " rozporządzenia z którego wynika, że stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed NSA 75 % stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli sprawy nie prowadził ten sam adwokat w drugiej instancji – 100 % tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. Stawka minimalna za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed NSA wynosi zatem w niniejszej sprawie 75 % stawki minimalnej określonej w pkt 1 lit "c", wynoszącej 240 zł, co stanowi kwotę 180 zł (240 x75%=180), ponieważ adwokat z urzędu brał również udział w postępowaniu sądowym w I instancji. Jednakże z uwagi na to, że postanowieniem referendarza sądowego z dnia 22 marca 2016 r. przyznano adwokat z urzędu wynagrodzenie za jedną z czynności wymienionych w powyższym przepisie § 18 ust. 1 pkt 2 lit " a " rozporządzenia, tj. za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej w kwocie 120 zł, to na obecnym etapie postępowania w związku z podjęciem kolejnej czynności wymienionej w omawianym przepisie rozporządzenia, czyli za udział w rozprawie przed NSA, należało przyznać na rzecz adwokat wyznaczonej z urzędu, pozostałą kwotę wynikającą z tego przepisu, tzn. kwotę 60 zł (180 – 120 = 60). Stosownie do § 2 ust. 3 rozporządzenia, w sprawach w których strona korzysta z pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, opłaty o których mowa w ust. 1, sąd podwyższa o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach. Stawka podatku od towarów i usług wynosi zaś 23% (art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług; Dz. U. nr 54, poz. 535 ze zm.). Mając powyższe na uwadze, należało przyznać na rzecz adwokat z urzędu, wyznaczonej w niniejszej sprawie przez właściwą okręgową radę adwokacką, wynagrodzenie za udzieloną z urzędu pomoc prawną obejmującą udział w rozprawie przed NSA w kwocie 60 zł powiększone o podatek VAT w wysokości 13,80 z, czyli łącznie kwotę 73,80 zł. Dodać trzeba, iż zgodnie § 18 ust. 1 pkt 2 lit " a " rozporządzenia, w sprawie, w której adwokat z urzędu, brał udział w postępowaniu sądowym w I instancji, wynagrodzenie wraz ze stawką podatku VAT za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed NSA, wynosi 221,40 zł (180 zł + 23% podatku VAT 41,40 = 221,40 zł). Zatem zasądzona w niniejszej sprawie kwota 73,80 zł, powiększona o kwotę 147,60 zł zasadzoną już wcześniejszym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 22 marca 2016 r., stanowi łącznie kwotę 221,40 zł ( 73,80 + 147,60 = 221,40 zł). W niniejszej sprawie nie zastosowano przepisu art. § 18 ust. 1 pkt 2 lit "c" dotychczasowego rozporządzenia, stanowiącego, że za udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym – stawki minimalne wynoszą 50% stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy w drugiej instancji ten sam adwokat, nie sporządził i nie wniósł kasacji - 75% tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł, ponieważ dotyczy on innej sytuacji faktycznej, obejmującej wyłącznie udział w rozprawie przed NSA. Z tych względów, na podstawie art. 250 i art. 258 § 2 pkt 8 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 2 lit "a" oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, należało orzec jak w sentencji.