IV SAB/Wr 126/15

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Stowarzyszenia [...] "[...] z siedzibą w [..]" o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [..] "[...] z siedzibą w [...]" na bezczynność Spółdzielni Mieszkaniowej w [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Postanowieniem Sądu z dnia 3 lipca 2015 r. odmówiono skarżącemu Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 14 października 2015 r. sygn. akt I OZ 1209/15 oddalił zażalenie na to postanowienie. W jego uzasadnieniu stwierdzono, że skoro organizacja jaką jest Stowarzyszenie, pragnie prowadzić sprawę sądową, to powinna zabezpieczyć na to odpowiednie fundusze, np. podwyższając i skutecznie ściągając składkę członkowską. Wykazanie przez organizacją, że nie posiada żadnych środków na poniesienie kosztów postępowania powinno zatem polegać na wykazaniu, iż organizacja ta nie ma możliwości pozyskiwania takich środków we własnym zakresie, czego skarżące Stowarzyszenie nie uczyniło w niniejszej sprawie. Wyrokiem z dnia 28 stycznia 2016 r., wydanym w trybie uproszczonym, Sąd oddalił skargę w całości. Pismem z dnia 2 lutego 2016 r. Stowarzyszenie wniosło m. in. o zwolnienie z opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł za sporządzenie uzasadnienia oraz o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. W jego uzasadnieniu Stowarzyszenie podało, że nie posiada środków na opłacenie opłaty kancelaryjnej, ponieważ utrzymuje się ze składek członkowskich. Nie prowadzi żadnej działalności i nie otrzymuje dotacji. Sąd podejmując rozstrzygnięcie na posiedzeniu niejawnym zmusił stronę skarżącą do ponoszenia dodatkowych niezaplanowanych wydatków, którymi wnioskodawca nie dysponuje. Na okoliczność, iż strony skarżącej nie stać na zatrudnienie pełnomocnika strona składa wniosek o przyznanie prawa pomocy w osobie adwokata lub radcy prawnego. Do pisma tego Stowarzyszenie dołączyło złożony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu tego formularza Stowarzyszenie wskazało, że rozpoczęło działalność w dniu [...] czerwca 2014 r. Utrzymuje się tylko ze składek, które w całości są przeznaczone na sprawy sądowe toczące się przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Nie ma możliwości zabezpieczenia środków finansowych na uzyskanie uzasadnienia wyroku, który zapadł na posiedzeniu niejawnym, co z mocy prawa powoduje, że nie zna nawet ustnego uzasadnienia tego wyroku. Sąd wydając wyrok nie zapoznał się z odpowiedzią na tezę organu oraz wnioskami dowodowymi skarżącego wysłanymi do Sądu w dniu 1 lutego 2016 r. Stowarzyszenie opiera się na społecznej pracy swoich członków, nie było reprezentowane na żadnym etapie przez fachowego pełnomocnika i nie było przygotowane na takie rozstrzygnięcie Sądu i dodatkowe koszty. Stowarzyszenie w krótkim okresie funkcjonowania nie zgromadziło żadnego majątku i funkcjonuje na zasadzie prywatnego sprzętu (komputer, drukarka). Stowarzyszenie nie stać na zatrudnienie radcy prawnego i pokrycie kosztów skargi kasacyjnej i opłaty kancelaryjnej, ponieważ stan konta wynosi [..] zł, a dług na karcie kredytowej [...] zł. Nieprzyznanie prawa pomocy spowoduje pozbawienie skarżącego prawa do obrony swoich praw przede sądem. Kwota na karcie kredytowej została przeznaczona na pokrycie wpisów sądowych w sprawach zawisłych przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Stowarzyszenie podało, że bilans za 2015 r. nie został jeszcze sporządzony i że nie posiada środków trwałych. Stowarzyszenie podało w urzędowym formularzu, że stan rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wyniósł [...] zł. Pismem z dnia 17 lutego 2016 r., nadesłanym w odpowiedzi na pismo referendarza sądowego z dnia 9 lutego 2016 r., Stowarzyszenie wyjaśniło, że nie składało deklaracji podatkowych za ostatnie trzy miesiące, gdyż jest zwolnione z podatku od darowizny na cele statutowe, a bilans nie został jeszcze wykonany. Nie otrzymuje dotacji z budżetu państwa, samorządu terytorialnego i innych źródeł. Nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego, nie zatrudnia pracowników, a do celów wykorzystuje prywatny sprzęt. Nie zatrudnia pracowników. Składka członkowska nie uległa zmianie, a liczba członków Stowarzyszenia wynosi [...] osób. Do pisma tego Stowarzyszenie przedłożyło wyciąg z kont bankowych. Z wyciągu za listopad 2015 r. wynika, że wpłaciło gotówkę [...] zł we wpłatomacie i dnia 9 grudnia przelało kwotę 100 zł tyłem wpisu od skargi w innej sprawie sądowej oraz że doładowano telefon na kwotę [...] zł, a opłata za rachunek wyniosła [...] zł, saldo końcowe wyniosło [..] zł. Z wyciągu za grudzień wynika, że wpłacono gotówkę [...] zł we wpłatomacie i dnia 14 grudnia przelano kwotę 100 zł tyłem wpisu od skargi w niniejszej sprawie sądowej oraz że przelano na to konto kwotę [...] zł z tytułu składek członkowskich i dnia 22 grudnia uiszczono wpis od skargi w innej sprawie sądowej oraz że wpłacono na to konto gotówkę w kwocie [..] zł tytułem składek członkowskich, a opłata za rachunek wyniosła [..] zł, saldo końcowe wyniosło [..] zł. Z wyciągu za styczeń 2016 r. wynika, że na konto wpłacono [...] zł, przelano kwoty [...] zł i [...]0 zł tytułem składek członkowskich i dnia 12 stycznia przelano dwa razy kwotę po 100 zł tyłem wpisów od skarg w innych sprawach sądowych oraz że przelano kwotę [..] zł na rzecz [...] a także że na ten rachunek wpłynęła kwota [...] zł, która 19 stycznia została przelana tytułem wpisu od skargi w innej sprawie sądowej oraz że nastąpiła wpłata gotówkowa [..] zł tytułem składek członkowskich, a opłata za rachunek wyniosła [...] zł, saldo końcowe wyniosło [...] zł. Z przedłożonego wydruku z karty kredytowej wynika zaś, że suma obciążeń wynosi -[...] zł i obejmuje ona kwoty: - [...] zł, - [...] zł, - [...] zł – [...] zł. Z treści przepisu art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika, że zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego obejmuje prawo pomocy w zakresie całkowitym. Z kolei przepis art. 246 § 2 pkt 1 cytowanej ustawy stanowi, że prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta lub jednostka wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Skarżące stowarzyszenie działa na podstawie Statutu i jest wpisane do KRS. Z treści rozdziału II Statutu stowarzyszenia, znajdującego się w aktach sprawy o sygn. IV SO/Wr 28/14 wynika, że celem stowarzyszenia jest m. in. działanie na rzecz mieszkańców i mienia gminy, ochrona praw lokatorów, reprezentacja członków i prezentowanie ich stanowiska w interesach prawnych przed organami państwa, województwa, samorządowymi, organami sądowymi, występowanie z wnioskami, opiniami do władz, urzędów, sądów we wszystkich sprawach związanych z działalnością stowarzyszenia. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszania powstaje m. in. ze składek członkowskich. Liczba członków Stowarzyszenia wynosi [...] osób zgodnie z oświadczeniem stowarzyszenia z dnia 17 lutego 2016 r. i nie uległa zmianie od momentu wydania przez Sąd w dniu 3 lipca 2016 r. postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ponadto lista członków stowarzyszenia oraz Statut znajduje się w aktach sprawy o sygn. IV SO/Wr 18/14. Z rozdziału V pkt 1 Statutu wynika, że stowarzyszenie gromadzi fundusze w postaci składek członkowskich. W świetle powyższego twierdzenie, iż Stowarzyszenie utrzymuje się tylko ze składek członkowskich, które w całości zostały przeznaczone na pokrycie opłat sądowych w sprawach zawisłych przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie uzasadnia zwolnienia Stowarzyszenia od kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów sądowych, skoro w rozdziału II pkt 2 e wynika, że celem statutowym jest także występowanie m in. z wnioskami, opiniami do sądów we wszystkich sprawach związanych z działalnością stowarzyszenia. Istotne jest, że kwota składki członkowskiej wynosi 5 zł i nie uległa zmianie od momentu wydania postanowienia Sądu z dnia 3 lipca 2015 r. odmawiającego przyznania w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym oraz od momentu wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowienia z dnia 14 października 2015 r. sygn. akt I OZ 1209/15 oddalającego zażalenie na to postanowienie, w którym Sąd ten wskazał, że skoro organizacja jaką jest Stowarzyszenie, pragnie prowadzić sprawę sądową, to powinna zabezpieczyć na to odpowiednie fundusze, np. podwyższając i skutecznie ściągając składkę członkowską. Wykazanie bowiem przez organizację, że nie posiada żadnych środków na poniesienie kosztów postępowania powinno zatem polegać na wykazaniu, iż organizacja ta nie ma możliwości pozyskiwania takich środków we własnym zakresie, czego skarżące Stowarzyszenie nie uczyniło w niniejszej sprawie. W tej sytuacji przyjąć należy, że skarżące Stowarzyszenie nie zabezpieczyło odpowiednich funduszy na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Nie przeczy temu przedłożony wyciąg z konta bankowego i wyciąg z karty kredytowej - której użytkownikiem jest osoba fizyczna, pełniąca w rozpoznawanej sprawie funkcję Prezesa skarżącego Stowarzyszenia - z których to wyciągów wynika, że środki finansowe są przeznaczane na pokrycie wpisów sądowych. Poza tym w Statucie Stowarzyszenia nie przewidziano żadnego zwolnienia z tytułu opłacania składek członkowskich poza członkami honorowymi stowarzyszenia (rozdział III pkt 13). Ponadto skarżące Stowarzyszenie ma możliwość zgromadzenia dodatkowych środków finansowych na realizację celów statutowych, o których mowa w art. 33 ust. 1 i 2 ustawy o stowarzyszeniach, jak i w rozdziale V pkt 1b-e Statutu, przewidujących możliwość uzyskania przez stowarzyszenie środków finansowych na swoją działalność również z tytułu darowizn, spadków, zapisów, dochodów z nieruchomości i ruchomości stowarzyszenia i ofiarności publicznej, dochodów z własnej działalności. Wskazać również należy, iż skarżące Stowarzyszenie zgodnie z rozdziałem II pkt 2 c Statutu może prowadzić działalność wydawniczą i kulturalną, co oznacza, iż z tego tytułu również może uzyskać dodatkowe środki finansowe. Mając na względzie powyższe możliwości finansowania celów statutowych stowarzyszenia przyjąć trzeba, iż twierdzenie, że stowarzyszenie to nie posiada funduszy (majątku) na pokrycie kosztów postępowania sądowego przeczy zasadzie, iż podmiot ten prowadzi działalność na bazie własnego majątku. W istocie skutkuje to przerzuceniem kosztów funkcjonowania stowarzyszenia na koszt Skarbu Państwa. W orzecznictwie sądowym utrwalony został bowiem pogląd, iż w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem stowarzyszenie powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych (post. NSA z dnia 22 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 22/098, LEX nr 551904, post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r. sygn. akt Ii OZ 321/04, LEX nr 479098). Społeczna i nieodpłatna praca członków Stowarzyszenia nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, gdyż zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o stowarzyszeniach – stowarzyszenie ma charakter niezarobkowy i opiera się w myśl ust. 3 tego przepisu na pracy społecznej jego członków, a do prowadzenia swych spraw może zatrudniać pracowników. W świetle powyższego pozostałe argumenty dotyczące nieotrzymywania dotacji z budżetu państwa, czy innych źródeł, niezatrudnianie pracowników nie stanowią okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji przyjąć trzeba, iż stowarzyszenie nie wykazało, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy nie jest również fakt, że wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym trybie uproszczonym. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.