IV SAB/Wr 155/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Z.R. o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 2014 r., sygn. akt IV SAB/Wr 155/14 odmawiającego ustanowienia adwokata z urzędu w sprawie o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 20 stycznia 2014 r., sygn. akt IV SAB/Wr 207/13 odrzucającym skargę na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu w przedmiocie rozpatrzenia zażalenia i wydania orzeczenia postanawia: oddalić wniosek o zmianę postanowienia z dnia 3 grudnia 2014 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Postanowieniem z dnia 9 września 2014 r., sygn. akt IV SAB/Wr 155/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania sądowo-administracyjnego w sprawie zakończonej prawomocnym postanowieniem Sądu z dnia 20 stycznia 2014 r. sygn. akt IVSAB/Wr 207/13 odrzucającym skargę na bez czynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu w przedmiocie rozpatrzenia zażalenia i wydania orzeczenia. Odpis powyższego postanowienia doręczono dniu 22 września 2014 r. skarżącemu, który pismem z dnia 24 września 2014 r. zwrócił się z wnioskiem o ustanowienie adwokata "w celu wniesienia skargi do NSA". Postanowieniem z dnia 4 listopada 2014 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw, domagając się ustanowienia adwokata z urzędu, z tym uzasadnieniem, że spełnia wymogi i kryteria dochodowe pozwalające na jego przyznanie, zaś udział adwokata jest niezbędny, gdyż przysługuje mu środek zaskarżenia od postanowienia z dnia 9 września 2014 r. Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Pismem z dnia 18 grudnia 2014 r. skarżący złożył wniosek o zmianę tego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie, w tym ustanowienie adwokata, z uwagi na nowe okoliczności. W jego uzasadnieniu wywodził , że we wspomnianym postanowieniu Sąd stwierdził, iż niedostatecznie uzasadnił on swoją sytuację materialną i bytową, aby uzyskać pomoc w pełnym zakresie. Podał, że domaga się ustanowienia adwokata z urzędu do sprawy o wznowienia postępowania. Udział adwokata jest niezbędny w celu uniknięcia niebezpieczeństwa dla zdrowia lub życia i wynika z przestępstwa, które jest oczywiste i nie budzi wątpliwości. Przestępstwo to polega na próbie wymuszenia przez pracownika MOPS we wrześniu 2012 r. podpisania niekorzystnego kontraktu socjalnego, gdyż Prezydent Miasta nie zagwarantował mu środków na jego realizację. Przestępstwo to wpływa na rozstrzygnięcie Sądu, gdyż odmawiając podpisania kontraktu został pozbawiony środków do życia. Nie posiada środków na opłacenie czynszu i mediów więc zarządca wszczął postępowanie sądowe o sygn. IX C 1101/14 o eksmisję, a zakład energetyczny dodatkowo wystąpił do komornika o ściągnięcie zasądzonej przez referendarza sądowego w Lublinie zaległości z tytułu energii elektrycznej. Ponadto Sąd odmówił rozpoznania skargi na komornika, a Sąd Rejonowy VI Wydział Karny nałożył grzywnę za domniemaną kradzież, której nie jest w stanie uiścić. Do pisma tego dołączył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 18 grudnia 2014 r., w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata , wskazując , że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Ostatni dochód jaki otrzymał obejmuje stypendium z PUP w kwocie 988 zł. Wydatki związane z utrzymaniem wynoszą: czynsz 500 zł, gaz 100 zł, prąd 100 zł, koszty wyżywienia 6000 zł, koszty leczenia 6000 zł. Zadłużenie na rzecz gminy wynosi 2.000 000 zł. Podał, że posiada mieszkanie kwaterunkowe o powierzchni 25,30 m2 i nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, przedmiotów i papierów wartościowych. W formularzu tym dodał, że udział adwokata w sprawie o wznowienie jest obowiązkowy i niezbędny w celu uniknięcia niebezpieczeństwa dla zdrowia i życia. Zarządzeniem z 23 grudnia 2014 r. wezwano skarżącego do oświadczenia czy pismo z dnia 18 grudnia 2014 r. stanowi zażalenie na postanowienie z dnia 3 grudnia 2014 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący pismem z dnia 13 stycznia 2015 r. wyjaśnił, że jego pismo z dnia 18 grudnia 2014 r. stanowi wniosek o zmianę postanowienia. Zarządzeniem z dnia 2 lutego 2015r. wezwano skarżącego wykazania stosownymi dokumentami, na które się powołuje w piśmie z dnia 18 grudnia 2014 r. wskazujące na zmianę okoliczności sprawy pod rygorem skutków pranych. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący pismem z dnia 10 lutego 2015 r. wyjaśnił, że jego sytuacja życiowa uległa radykalnemu pogorszeniu , zarówno ze względów bytowych i materialnych jak i prawnych. Wskazał na postępowania , które wszczęła wobec niego Prokuratura Wrocław Stare Miasto o umieszczenie go w zamkniętym ośrodku z obowiązkiem przymusowego leczenia. Ponadto podkreślił, że Gmina domaga się od niego kwoty jedenastu tysięcy zaległego czynszu. Dołączył także pismo komornika z dnia 16 stycznia 2015 r. oraz uzasadnienie postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu o sygn. akt IV SA/Wr 609/14 w którym zmieniono postanowienie tego Sądu z dnia 3 grudnia 2014 r. i przyznano Z. R. pełnomocnika z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.); dalej p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Postanowienie w sprawie prawa pomocy należy do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 p.p.s.a.). Zmiany stanu faktycznego lub prawnego uzasadniające zmianę lub uchylenie postanowienia w trybie art. 165 p.p.s.a. muszą dotyczyć okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i uzasadniać zmianę lub uchylenie postanowienia. W przypadku spraw dotyczących prawa pomocy, zmiany powyższych okoliczności muszą skutkować pogorszeniem sytuacji materialnej wnioskodawcy, uzasadniającym zmianę uprzednio wydanego postanowienia (post. NSA z dnia 29 lipca 2014c r. sygn. akt II GZ 336/14, LEX nr 1495210). Zdaniem Sądu wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż tylko z pozoru jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy , a w istocie zmierza do spowodowania przewlekłego prowadzenia postępowania. W tym miejscu wskazać należy ,że okoliczności towarzyszące wnoszonym przez skarżącego licznym skargom do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na różnego rodzaju akty i czynności lub na bezczynność względnie przewlekle prowadzenie postępowania dowodzą tego , że wykorzystuje on instytucję prawa pomocy niezgodnie z jego celem, nie dla ochrony swoich praw, lecz wyłącznie w celu odroczenia rozprawy, a następnie formułowania zarzutu o przewlekłości tego postępowania. Na taką ocenę składa się nie tylko przedstawiona przez skarżącego argumentacja uzasadniająca przyznanie prawa pomocy, ale także znane Sądowi z urzędu okoliczności, tj. że niemal każdorazowo, po wyznaczeniu rozpraw, skarżący składa wniosek o przyznanie prawa pomocy i towarzyszący mu wniosek o odroczenie rozprawy. Z urzędu Sądowi jest wiadome, że skarżący w latach 2009 – 2014 wniósł do Wydziału IV tutejszego Sądu kilkaset skarg i wniosków wszczynających postępowanie sądowe. W większości rozpoznanych spraw, skargi strony zostały odrzucone, a więc nie doszło do ich merytorycznego rozpoznania. W tym samym okresie skarżący złożył również około kilkaset wniosków o przyznanie prawa pomocy, przy czym część wniosków pozostawiono bez rozpoznania, część wniosków oddalono na podstawie art. 247 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi. W wielu sprawach umorzono postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, jak również postępowanie wszczęte kolejnym wnioskiem o przyznanie pełnomocnika z urzędu. Analiza akt spraw zawisłych przed tutejszym Sądem i rozpoznanych, w których reprezentował skarżącego wyznaczony z urzędu pełnomocnik dowodzi także tego, że w większości tych spraw składał on opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżący wypowiadał również pełnomocnictwa wyznaczonym z urzędu pełnomocnikom. Wprawdzie przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata z urzędu sąd ocenia przede wszystkim sytuację materialną skarżącego, tj. czy jest on w stanie ponieść ciężar kosztów postępowania, jednakże dostęp do prawa pomocy w tej postaci oraz związane z tym wydatki budżetowe wymagają oceny pod kątem sposobu realizacji tego prawa przez skarżącego. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie ulega wątpliwości to, że prawo pomocy stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być przyznane podmiotowi, który czyni z niego nienależyty użytek. Niedopuszczalne jest bowiem używanie uprawnień procesowych do celów innych od tych, które odpowiadają ich przeznaczeniu. W konsekwencji zachowanie, które jest formalnie zgodne z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi nie może zasługiwać na ochronę. Tak zaś należy oceniać np. działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tychże postępowań jest celem samym w sobie, co ma miejsce w rozpoznawanej sprawie (tak m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 18 grudnia 2014 r., sygn. akt I OZ 163/14 oraz z dnia 3 lutego 2015 r., sygn. akt I OZ 61/15). Niezależnie od tego należy zauważyć, że w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie obowiązuje tzw. przymus adwokacki, zaś wynikający z art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności lub bezczynności organu administracji publicznej. Sąd może więc uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które przytoczono w tym piśmie procesowym. Ponadto z uwagi na treść § 2 tego przepisu obowiązuje zakaz reformationis in peius, a więc zakaz orzekania na niekorzyść skarżącego. W realiach rozpoznawanej sprawy nie może być w związku z tym mowy o tym, że odmowa przyznania prawa pomocy przez przyznanie adwokata z urzędu spowoduje, że rzeczywiste prawo do sądu dozna jakiegokolwiek uszczerbku. Analiza charakteru zaskarżanych rozstrzygnięć lub bezczynności i przewlekłości postępowania pozwala na przyjęcie, że celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym, lecz inicjowanie postępowań sądowych, stanowiące cel sam w sobie. W świetle powyższego, nie mają też znaczenia okoliczności przytoczone przez skarżącego, wskazujące na postępowania komornicze toczące się wobec niego, ponieważ uprawnione jest stwierdzenie, że domaganie się przez skarżącego prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w tej sprawie stanowi nadużycie tego prawa. Natomiast prawo pomocy stanowi formę realizacji prawa do sądu i nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Z tych względów wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu zasługiwał na odmowę, co orzeczono jak w sentencji postanowienia.